Η ωχρατοξίνη Α ανιχνεύθηκε σε επίπεδα υπερτριπλάσια των επιτρεπόμενων ορίων σε παρτίδα καφέ – Οι κίνδυνοι για την υγεία, τα αυστηρότερα όρια της ΕΕ και τα κρίσιμα στάδια επιμόλυνσης στην αλυσίδα παραγωγής και μεταφοράς του καφέ
Η παρουσία μυκοτοξινών στον καφέ βρίσκεται τα τελευταία χρόνια στο επίκεντρο των ελέγχων ασφάλειας τροφίμων διεθνώς, καθώς οι αρχές εντοπίζουν ολοένα και συχνότερα παρτίδες με επίπεδα επιμόλυνσης πάνω από τα επιτρεπόμενα όρια. Οι διαδοχικές ανακλήσεις προϊόντων σε ευρωπαϊκές αγορές αλλά και διεθνώς, οι εντατικοί τελωνειακοί έλεγχοι και οι αυστηρότερες νομοθετικές απαιτήσεις έχουν αυξήσει την πίεση προς τη βιομηχανία καφέ για συστηματικότερους ποιοτικούς ελέγχους σε όλα τα στάδια της εφοδιαστικής αλυσίδας, από τη συγκομιδή μέχρι τη διάθεση του τελικού προϊόντος στον καταναλωτή.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | ΟΠΕΚΕΠΕ: Τα «τοστάκια» με τα 50ευρα από τις παράνομες επιδοτήσεις – Το συγκλονιστικό βίντεο της ΕΛ.ΑΣ
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανάκληση ταραμοσαλάτας από σουπερμάρκετ και εστιατόρια – Μολύνθηκε με βακτήριο με το υψηλότερο ποσοστό θνησιμότητας
Η ωχρατοξίνη Α παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις αρχές δημόσιας υγείας λόγω της τοξικολογικής της δράσης. Η Διεθνής Υπηρεσία Έρευνας για τον Καρκίνο την έχει ταξινομήσει ως πιθανώς καρκινογόνο για τον άνθρωπο. Η ουσία έχει συσχετιστεί κυρίως με νεφροτοξικές επιδράσεις, ενώ επιστημονικές μελέτες εξετάζουν και πιθανή συμμετοχή της σε ηπατοτοξικές, ανοσοτοξικές και νευροτοξικές επιδράσεις. Η χρόνια έκθεση μέσω της διατροφής αποτελεί τον βασικό μηχανισμό ανησυχίας, καθώς μικρές ποσότητες μπορεί να καταναλώνονται επαναλαμβανόμενα επί μεγάλο χρονικό διάστημα. Οι ομάδες που θεωρούνται πιο ευάλωτες είναι τα άτομα με νεφρικά προβλήματα, τα παιδιά, οι έγκυες γυναίκες και οι καταναλωτές με υψηλή καθημερινή κατανάλωση καφέ ή άλλων τροφίμων που μπορεί να περιέχουν ωχρατοξίνη Α, όπως δημητριακά, αποξηραμένα φρούτα, κακάο, κρασί και μπαχαρικά.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πόσα αυγά γεννά ο γαύρος του Αιγαίου – Νέα ελληνική επιστημονική μελέτη για την αναπαραγωγή του σημαντικότερου μικρού πελαγίσιου ψαριού
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μούχλα σε δημοφιλή παιδικά ροφήματα – Αποσύρονται από τα ράφια από μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ
Στο πιο πρόσφατο περιστατικό, οι αρχές της Νότιας Κορέας εντόπισαν υψηλά επίπεδα ωχρατοξίνης Α σε παρτίδα καφέ, η οποία δεσμεύτηκε στο λιμάνι του Ίντσεον στις 22 Μαΐου 2026. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, το προϊόν αφορούσε αποξηραμένους κόκκους καφέ με εξαγωγέα την εταιρεία BEMYFRIEND COMPANY LIMITED. Οι εργαστηριακές αναλύσεις κατέγραψαν συγκέντρωση ωχρατοξίνης Α στα 16,3 μg/kg, επίπεδο υπερτριπλάσιο από το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο των 5 μg/kg που εφαρμόζεται στη συγκεκριμένη κατηγορία προϊόντων στη Νότια Κορέα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Σολομός: Εκατομμύρια άρρωστα και νεκρά ψάρια και τόνοι καρκινογόνου φορμαλδεΰδης σε εκτροφεία (βίντεο)
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Η ευρωπαϊκή πρωτεύουσα που απαγορεύει τη διαφήμιση προϊόντων κρέατος – Η αντίδραση της βιομηχανίας
Το περιστατικό έρχεται να προστεθεί σε μια αλληλουχία ανακλήσεων και αποσύρσεων καφέ που έχουν καταγραφεί στην Ευρώπη από το 2025 μέχρι και σήμερα. Αρκετές παρτίδες αλεσμένου ή καβουρδισμένου καφέ αποσύρθηκαν από σούπερ μάρκετ και δίκτυα λιανικής σε Γαλλία, Ιταλία, Ιρλανδία και άλλες ευρωπαϊκές χώρες, μετά από ανίχνευση ωχρατοξίνης Α σε επίπεδα πάνω από τα επιτρεπόμενα όρια. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι συγκεντρώσεις έφταναν τα 5,8 μg/kg σε αλεσμένο καφέ, όταν το ισχύον όριο στην Ευρωπαϊκή Ένωση για καβουρδισμένο και αλεσμένο καφέ είναι 3 μg/kg.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | 16 απαγορευμένες ουσίες σε πιπέρι εντόπισε εργαστηριακός έλεγχος – Άμεση ανάκληση
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ: Τα πρόστιμα για τις λάθος τιμές φέρνουν ηλεκτρονικές ετικέτες σε όλο το δίκτυο
Η ωχρατοξίνη Α είναι μυκοτοξίνη που παράγεται κυρίως από μύκητες των γενών Aspergillus και Penicillium. Οι μικροοργανισμοί αυτοί αναπτύσσονται σε συνθήκες υψηλής υγρασίας και θερμοκρασίας και μπορούν να μολύνουν αγροτικά προϊόντα κατά τη συγκομιδή, την αποξήρανση, την αποθήκευση ή τη μεταφορά. Ο καφές συγκαταλέγεται στα προϊόντα που θεωρούνται πιο ευάλωτα σε τέτοιου είδους επιμόλυνση, ιδιαίτερα όταν οι κόκκοι παραμένουν εκτεθειμένοι σε υγρασία για μεγάλο χρονικό διάστημα. Η επιμόλυνση μπορεί να ξεκινήσει ήδη από το χωράφι. Οι τραυματισμένοι ή υπερώριμοι καρποί είναι πιο ευάλωτοι στη διείσδυση μυκήτων, ενώ η αργή ξήρανση των κόκκων σε τροπικά κλίματα δημιουργεί ιδανικές συνθήκες για ανάπτυξη μυκήτων και παραγωγή τοξινών. Η αποθήκευση σε χώρους με σχετική υγρασία πάνω από 70% ή σε θερμοκρασίες άνω των 25 βαθμών Κελσίου αυξάνει σημαντικά τον κίνδυνο.
Πρόσθετος παράγοντας κινδύνου θεωρείται και η μεταφορά. Οι κόκκοι καφέ ταξιδεύουν συχνά για εβδομάδες σε κοντέινερ, όπου οι διακυμάνσεις θερμοκρασίας προκαλούν συμπύκνωση υδρατμών. Το φαινόμενο της λεγόμενης “container rain”, δηλαδή της δημιουργίας σταγονιδίων υγρασίας στο εσωτερικό των μεταλλικών επιφανειών των κοντέινερ, έχει συνδεθεί με ανάπτυξη μυκήτων και αύξηση επιπέδων ωχρατοξίνης Α κατά τη διάρκεια της μεταφοράς.
Ένα από τα βασικά προβλήματα στη διαχείριση της ωχρατοξίνης Α είναι ότι δεν μπορεί να εντοπιστεί από τον καταναλωτή μέσω οσμής, γεύσης ή εμφάνισης. Ο μολυσμένος καφές μπορεί να φαίνεται απολύτως φυσιολογικός. Επιπλέον, η τοξίνη είναι θερμοανθεκτική. Το καβούρδισμα μειώνει μέρος του φορτίου, αλλά δεν εξαλείφει πλήρως την ουσία. Επιστημονικές μελέτες έχουν δείξει ότι ακόμη και σε θερμοκρασίες κοντά στους 200 βαθμούς Κελσίου, σημαντικό ποσοστό της ωχρατοξίνης Α επιβιώνει.
Η βιομηχανία καφέ εφαρμόζει πλέον πολυεπίπεδα πρωτόκολλα πρόληψης και ελέγχου. Τα προγράμματα HACCP περιλαμβάνουν παρακολούθηση υγρασίας, ελέγχους θερμοκρασίας, καθαρισμό αποθηκευτικών χώρων και εξοπλισμού, απομάκρυνση κατεστραμμένων κόκκων και συνεχείς εργαστηριακές αναλύσεις πριν από το καβούρδισμα ή τη διάθεση των προϊόντων στην αγορά. Σε αρκετές εγκαταστάσεις χρησιμοποιούνται συστήματα οπτικής διαλογής με κάμερες υψηλής ανάλυσης και αισθητήρες υπερύθρων για τον εντοπισμό κόκκων με αλλοιώσεις που σχετίζονται με μυκητιακή ανάπτυξη.
Παράλληλα, αναπτύσσονται τεχνολογίες απολύμανσης με χρήση όζοντος, υπεριώδους ακτινοβολίας και ελεγχόμενης ατμόσφαιρας αποθήκευσης. Μεγάλες μονάδες επεξεργασίας εφαρμόζουν ήδη συστήματα πρόβλεψης κινδύνου με χρήση τεχνητής νοημοσύνης για την αξιολόγηση παραμέτρων όπως η υγρασία, η θερμοκρασία, η γεωγραφική προέλευση και η διάρκεια μεταφοράς. Στην Ευρωπαϊκή Ένωση, το ρυθμιστικό πλαίσιο για την ωχρατοξίνη Α έγινε αυστηρότερο μετά την αναθεώρηση των ορίων από την Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων. Με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2022/1370 και την ενσωμάτωσή του στον Κανονισμό (ΕΕ) 2023/915, το νέο ανώτατο όριο για καβουρδισμένο και αλεσμένο καφέ μειώθηκε στα 3 μg/kg, ενώ για τον στιγμιαίο καφέ ορίστηκε στα 5 μg/kg. Τα προηγούμενα όρια ήταν 5 μg/kg και 10 μg/kg αντίστοιχα.
Η Νότια Κορέα εφαρμόζει διαφορετικό πλαίσιο ορίων. Στην περίπτωση της παρτίδας από το Βιετνάμ, το ανώτατο επιτρεπόμενο επίπεδο για τους πράσινους κόκκους καφέ ήταν 5 μg/kg. Η Ευρωπαϊκή Ένωση θεωρείται σήμερα από τις αυστηρότερες αγορές παγκοσμίως για την παρουσία ωχρατοξίνης Α στον καφέ, καθώς τα επιτρεπόμενα επίπεδα για τον καβουρδισμένο και αλεσμένο καφέ είναι χαμηλότερα από εκείνα που εφαρμόζονται σε αρκετές άλλες χώρες και αγορές εκτός Ευρώπης. Η προσέγγιση αυτή εντάσσεται στη γενικότερη πολιτική της ΕΕ για αυστηρότερους περιορισμούς σε μυκοτοξίνες, υπολείμματα φυτοφαρμάκων, βαρέα μέταλλα και άλλους χημικούς επιμολυντές στα τρόφιμα.
Για τους καταναλωτές, η επιλογή προϊόντων από εταιρείες με συστηματικούς ποιοτικούς ελέγχους και πλήρη ιχνηλασιμότητα θεωρείται βασικό μέτρο μείωσης κινδύνου. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται σε καφέδες αμφίβολης προέλευσης ή προϊόντα που αποθηκεύονται για μεγάλο χρονικό διάστημα σε περιβάλλον με υγρασία. Η σωστή αποθήκευση στο σπίτι, σε ξηρό και δροσερό μέρος, μειώνει τον κίνδυνο περαιτέρω ανάπτυξης μυκήτων μετά το άνοιγμα της συσκευασίας.
Η παρουσία ωχρατοξίνης Α στον καφέ αποτελεί αντικείμενο συνεχούς παρακολούθησης διεθνώς, καθώς η παγκόσμια παραγωγή βασίζεται σε περιοχές με κλιματικές συνθήκες που ευνοούν την ανάπτυξη μυκήτων. Οι αυξανόμενες θερμοκρασίες και τα ακραία καιρικά φαινόμενα που επηρεάζουν μεγάλες παραγωγικές ζώνες σε Ασία, Αφρική και Λατινική Αμερική θεωρούνται επιπλέον παράγοντες που ενδέχεται να αυξήσουν τη συχνότητα επιμολύνσεων τα επόμενα χρόνια.
