Η μεθοτρεξάτη είναι ένα ισχυρό φάρμακο που χρησιμοποιείται εδώ και δεκαετίες τόσο στη θεραπεία ορισμένων μορφών καρκίνου όσο και σε φλεγμονώδεις και αυτοάνοσες παθήσεις. Στη ρευματοειδή αρθρίτιδα, την ψωρίαση και τη νόσο Crohn χρησιμοποιείται σε χαμηλότερες δόσεις από εκείνες που μπορεί να απαιτούνται στην ογκολογία, ενώ δρα περιορίζοντας τη δραστηριότητα του ανοσοποιητικού συστήματος και τη φλεγμονή. Η μεθοτρεξάτη χορηγείται από το στόμα ή με ένεση, ανάλογα με την πάθηση και το θεραπευτικό σχήμα.
Το φάρμακο ανήκει στους αντιμεταβολίτες και δρα παρεμβαίνοντας στον μεταβολισμό του φυλλικού οξέος και σε διαδικασίες που είναι απαραίτητες για τον πολλαπλασιασμό των κυττάρων. Αυτό εξηγεί γιατί μπορεί να είναι αποτελεσματικό απέναντι σε ταχέως πολλαπλασιαζόμενα καρκινικά κύτταρα, αλλά και γιατί μπορεί να επηρεάσει υγιείς ιστούς. Στις φλεγμονώδεις παθήσεις, η δράση της συνδέεται κυρίως με την καταστολή της υπερβολικής ανοσολογικής δραστηριότητας.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Συμπληρώματα εμμηνόπαυσης: Είναι απλώς πανάκριβα προϊόντα με ελάχιστα θρεπτικά συστατικά; Έρευνα της Which?
Η κρίσιμη προειδοποίηση για τη δοσολογία
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα ασφάλειας αφορά τη συχνότητα λήψης. Για φλεγμονώδεις παθήσεις όπως η ρευματοειδής αρθρίτιδα, η ψωρίαση και η νόσος Crohn, η μεθοτρεξάτη χορηγείται μία φορά την εβδομάδα, την ίδια ημέρα κάθε εβδομάδα. Ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων έχει λάβει ειδικά μέτρα για την πρόληψη λαθών στη δοσολογία, καθώς η λήψη του φαρμάκου συχνότερα από το προβλεπόμενο μπορεί να προκαλέσει σοβαρή τοξικότητα και ακόμη και θάνατο.
Η ακριβής δόση δεν είναι ίδια για όλους. Εξαρτάται από την πάθηση, την ανταπόκριση στη θεραπεία, την ανοχή του ασθενούς και, σε ορισμένες περιπτώσεις, από το σωματικό μέγεθος ή την ηλικία. Για παράδειγμα, το NHS αναφέρει ως συνήθη αρχική δόση για ενήλικες με ρευματοειδή αρθρίτιδα τα 7,5 mg μία φορά την εβδομάδα, με πιθανή σταδιακή αύξηση ανάλογα με την ιατρική αξιολόγηση. Αυτό δεν αποτελεί γενική οδηγία αυτοχορήγησης και η δόση πρέπει να καθορίζεται από τον θεράποντα ιατρό.
Η λήψη μεγαλύτερης ποσότητας από την προβλεπόμενη είναι επείγον περιστατικό. Ο EMA επισημαίνει ότι οι ασθενείς πρέπει να επικοινωνούν άμεσα με γιατρό εάν εμφανίσουν συμπτώματα όπως πονόλαιμο, πυρετό, πληγές στο στόμα, διάρροια, εμετό, εξάνθημα, αιμορραγία ή ασυνήθιστη αδυναμία, καθώς μπορεί να αποτελούν ενδείξεις υπερδοσολογίας ή σοβαρής ανεπιθύμητης ενέργειας.
Οι συχνές και οι σοβαρές ανεπιθύμητες ενέργειες
Οι πιο συχνές ανεπιθύμητες ενέργειες περιλαμβάνουν ναυτία, απώλεια όρεξης, κοιλιακό πόνο ή δυσπεψία, διάρροια, πονοκέφαλο, κόπωση και τριχόπτωση. Μπορεί επίσης να αυξηθεί η ευαισθησία του δέρματος στον ήλιο. Το NHS αναφέρει ότι η χορήγηση φυλλικού οξέος συχνά αποτελεί μέρος της θεραπείας, καθώς μπορεί να μειώσει ορισμένες ανεπιθύμητες ενέργειες της μεθοτρεξάτης.
Υπάρχουν όμως και σπανιότερες, πολύ σοβαρότερες επιπλοκές. Η μεθοτρεξάτη μπορεί να προκαλέσει βλάβη στο ήπαρ, τους πνεύμονες, τους νεφρούς και τον μυελό των οστών, ενώ μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο σοβαρών λοιμώξεων και διαταραχών του αίματος. Επίμονος βήχας, δύσπνοια, ανεξήγητες μελανιές ή αιμορραγία, κιτρίνισμα του δέρματος ή των ματιών και υψηλός πυρετός είναι συμπτώματα που χρειάζονται άμεση ιατρική αξιολόγηση.
Για τον λόγο αυτό, η θεραπεία δεν περιορίζεται στη λήψη του χαπιού ή της ένεσης. Το NHS αναφέρει ότι στην αρχή της θεραπείας πραγματοποιούνται τακτικές εξετάσεις αίματος για τον έλεγχο του αίματος, του ήπατος και των νεφρών, ενώ όταν η θεραπεία σταθεροποιηθεί οι έλεγχοι συνεχίζονται σε μεγαλύτερα χρονικά διαστήματα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Καστορέλαιο: Τι πραγματικά προσφέρει και ποιοι δημοφιλείς ισχυρισμοί δεν έχουν αποδειχθεί
Εγκυμοσύνη, φάρμακα και αλληλεπιδράσεις
Η μεθοτρεξάτη αποτελεί ιδιαίτερα σημαντικό ζήτημα στην εγκυμοσύνη. Ο EMA αναφέρει ότι αντενδείκνυται για μη ογκολογικές ενδείξεις κατά την εγκυμοσύνη και μπορεί να προκαλέσει αποβολή ή σοβαρές συγγενείς ανωμαλίες. Για γυναίκες που μπορούν να μείνουν έγκυες απαιτείται αποτελεσματική αντισύλληψη κατά τη θεραπεία και για τουλάχιστον έξι μήνες μετά τη διακοπή της.
Το MedlinePlus επισημαίνει επίσης ότι η μεθοτρεξάτη μπορεί να προκαλέσει σοβαρή ηπατική βλάβη, ιδιαίτερα σε μακροχρόνια χρήση, και ότι οι ασθενείς πρέπει να ενημερώνουν τον γιατρό για τυχόν ηπατική νόσο ή σημαντική κατανάλωση αλκοόλ. Παράλληλα, μπορεί να αλληλεπιδράσει με άλλα φάρμακα, συμπληρώματα και φυτικά προϊόντα, γι’ αυτό είναι σημαντικό να αναφέρονται στον γιατρό ή τον φαρμακοποιό όλα τα σκευάσματα που λαμβάνονται.
Η μεθοτρεξάτη μπορεί να είναι ιδιαίτερα αποτελεσματική θεραπεία για συγκεκριμένες παθήσεις, αλλά είναι φάρμακο που απαιτεί ακριβή δοσολογία, τακτικές εξετάσεις και ιατρική παρακολούθηση. Ιδιαίτερα για τις φλεγμονώδεις παθήσεις, η λήψη της μία φορά την εβδομάδα και όχι καθημερινά αποτελεί κρίσιμο κανόνα ασφάλειας που έχει αναδείξει ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Φαρμάκων.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Ανοίγουν και πάλι τα σύνορα στα βραζιλιάνικα κοτόπουλα αλλά παραμένει το μπλόκο στο μοσχάρι – Τι έδειξαν οι Ευρωπαϊκοί έλεγχοι για αντιβιοτικά και ορμόνες
- Ωφελεί η δίαιτα χωρίς γλουτένη, όταν δεν έχουμε κοιλιοκάκη;
- MAX STORES: Πρόστιμο 6000 ευρώ για παράβαση που αφορά τις τιμές σε προϊόντα
- Γιατί το ψητό κοτόπουλο κοστίζει λιγότερο από τα λαχανικά στο σούπερ μάρκετ;
- Ρύζι: Τελικά, πρέπει να πλένεται πριν το μαγείρεμα;
- Σορμπέ φρούτων: Εργαστηριακός έλεγχος αποκαλύπτει πόσα φυτοφάρμακα «σερβίρονται» μαζί με τη δροσιά
- Βαφές μαλλιών: Σοβαρές αλλεργίες, καταστροφή του μικροβιώματος και τριχόπτωση – Οι άγνωστοι κίνδυνοι για το δέρμα και το τριχωτό για κομμωτές και καταναλωτές
- Κατεψυγμένο σπανάκι: Το απλό κόλπο πριν το μαγείρεμα για να μην γίνει νερουλό
