Η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA) αξιολόγησε τα ανώτατα επιτρεπτά επίπεδα υπολειμμάτων του ζιζανιοκτόνου propyzamide σε μια σειρά από καλλιέργειες και στο μέλι και προτείνει την τροποποίησή τους. Η αλλαγή αφορά την ελαιοκράμβη, τους σπόρους μουστάρδας, την καμελίνα, τον λιναρόσπορο, το σουσάμι, τους σπόρους κάνναβης και τους σπόρους μποράγκο, καθώς και το μέλι. Με βάση τα διαθέσιμα στοιχεία, η EFSA καταλήγει ότι η ποσότητα υπολειμμάτων που αναμένεται να προσλαμβάνει ο καταναλωτής δεν δημιουργεί κίνδυνο για την υγεία, τόσο σε βραχυπρόθεσμη όσο και σε μακροπρόθεσμη έκθεση.
Ποιες τροφές αφορά η αλλαγή
Το propyzamide είναι δραστική ουσία που χρησιμοποιείται ως ζιζανιοκτόνο. Η συγκεκριμένη διαδικασία ξεκίνησε έπειτα από αίτηση της εταιρείας Corteva προς τις αρμόδιες αρχές της Σουηδίας, με αίτημα να τροποποιηθούν τα ισχύοντα ανώτατα επιτρεπτά επίπεδα υπολειμμάτων σε συγκεκριμένες καλλιέργειες και στο μέλι. Η αίτηση υποβλήθηκε το 2018 και η αξιολόγηση χρειάστηκε αρκετά χρόνια, καθώς η EFSA ζήτησε πρόσθετα στοιχεία σχετικά με ορισμένες ουσίες που δημιουργούνται όταν το propyzamide μεταβολίζεται. Για την ελαιοκράμβη, τους σπόρους μουστάρδας, την καμελίνα, τον λιναρόσπορο, το σουσάμι, τους σπόρους κάνναβης και το μποράγκο, το υφιστάμενο ανώτατο επίπεδο υπολειμμάτων είναι 0,01 mg ανά κιλό. Η EFSA προτείνει να διαμορφωθεί στα 0,2 mg ανά κιλό. Για το μέλι προτείνεται μικρότερη αλλαγή, από 0,05 σε 0,06 mg ανά κιλό. Η συγκεκριμένη αλλαγή χρειάζεται μια σημαντική διευκρίνιση. Το 0,01 mg/kg για τους σπόρους δεν σημαίνει ότι αυτό είναι το επίπεδο στο οποίο βρίσκονται συνήθως τα υπολείμματα του φυτοφαρμάκου. Πρόκειται για το όριο ποσοτικού προσδιορισμού, δηλαδή το χαμηλότερο επίπεδο στο οποίο η διαθέσιμη μέθοδος μπορεί να μετρήσει αξιόπιστα την ουσία. Η EFSA αναφέρει ότι οι αναλυτικές μέθοδοι μπορούν να ανιχνεύουν και να μετρούν τα υπολείμματα στους συγκεκριμένους σπόρους από αυτό το επίπεδο και πάνω.
Τι σημαίνει για την έκθεση των καταναλωτών
Το βασικό ερώτημα της EFSA δεν είναι μόνο πόσο υπόλειμμα μπορεί να παραμείνει σε μια καλλιέργεια, αλλά πόση ποσότητα μπορεί τελικά να φτάσει στον άνθρωπο μέσω της διατροφής. Για τον υπολογισμό αυτό χρησιμοποιήθηκε το ευρωπαϊκό μοντέλο PRIMo, το οποίο λαμβάνει υπόψη στοιχεία κατανάλωσης τροφίμων από διαφορετικές πληθυσμιακές ομάδες. Η EFSA χρησιμοποιεί το ίδιο μοντέλο στις αξιολογήσεις των ανώτατων επιπέδων υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων.
Στην περίπτωση του propyzamide, η εκτιμώμενη μακροχρόνια έκθεση έφτασε το πολύ στο 3% της αποδεκτής ημερήσιας πρόσληψης, με το υψηλότερο σενάριο να αφορά τη διατροφή νηπίων στην Ολλανδία. Για τη βραχυπρόθεσμη έκθεση δεν διαπιστώθηκε υπέρβαση της οξείας δόσης αναφοράς για καμία από τις εξεταζόμενες καλλιέργειες.
Η αποδεκτή ημερήσια πρόσληψη για το propyzamide έχει καθοριστεί στα 0,05 mg ανά κιλό σωματικού βάρους την ημέρα, ενώ η οξεία δόση αναφοράς βρίσκεται στα 0,13 mg/kg σωματικού βάρους. Με βάση τα δεδομένα που εξετάστηκαν, η EFSA εκτιμά ότι η χρήση του φυτοφαρμάκου σύμφωνα με τις προβλεπόμενες γεωργικές πρακτικές δεν οδηγεί σε έκθεση του καταναλωτή πάνω από αυτές τις τιμές.
Γιατί η αξιολόγηση χρειάστηκε οκτώ χρόνια
Η διαδικασία δεν ολοκληρώθηκε γρήγορα. Η αίτηση διαβιβάστηκε στην EFSA το 2018, όμως η Αρχή εντόπισε κενά στα διαθέσιμα στοιχεία και ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες. Ιδιαίτερη προσοχή δόθηκε σε μεταβολίτες του propyzamide, δηλαδή σε ουσίες που προκύπτουν από τη διάσπαση ή τον μεταβολισμό της δραστικής ουσίας στα φυτά και στο περιβάλλον. Ένα από τα βασικά ζητήματα ήταν αν ορισμένοι από αυτούς τους μεταβολίτες μπορούσαν να προκαλέσουν γενετικές βλάβες. Η EFSA ζήτησε επιπλέον αξιολόγηση και η διαδικασία συνεχίστηκε με νέες εκθέσεις και συζητήσεις των ειδικών το 2025 και το 2026. Τον Ιούλιο του 2026 υποβλήθηκε η τελική αναθεωρημένη αξιολόγηση, επιτρέποντας στην EFSA να ολοκληρώσει τη γνωμοδότηση. Οι επτά μεταβολίτες που εξετάστηκαν τελικά θεωρήθηκαν απίθανο να είναι γενοτοξικοί, ενώ δεν βρέθηκαν στοιχεία ότι είναι πιο τοξικοί από την ίδια τη δραστική ουσία. Αυτό επέτρεψε στην EFSA να χρησιμοποιήσει τις υφιστάμενες τοξικολογικές τιμές αναφοράς του propyzamide για τον υπολογισμό της έκθεσης.
Τι γίνεται με το μέλι
Το μέλι περιλαμβάνεται ξεχωριστά στην αξιολόγηση επειδή οι μέλισσες μπορούν να συλλέγουν νέκταρ και γύρη από καλλιέργειες στις οποίες χρησιμοποιείται το φυτοφάρμακο. Για τον υπολογισμό του πιθανού υπολείμματος στο μέλι, οι ερευνητές εξέτασαν μεταξύ άλλων τα άνθη της ελαιοκράμβης στις δοκιμές υπολειμμάτων. Με βάση αυτά τα στοιχεία, η EFSA έκρινε επαρκή τα δεδομένα για να προτείνει νέο ανώτατο επίπεδο 0,06 mg/kg στο μέλι, από 0,05 mg/kg που ισχύει σήμερα.
Υπάρχει επίσης ένα θέμα που αφορά τις επόμενες καλλιέργειες. Επειδή το propyzamide εφαρμόζεται στο έδαφος και ορισμένα υπολείμματα μπορούν να παραμείνουν σε αυτό, η EFSA εξέτασε την πιθανότητα να μεταφερθούν σε καλλιέργειες που φυτεύονται αργότερα. Η Αρχή επισημαίνει ότι χρειάζονται προσεκτικοί χρόνοι αναμονής πριν από την επαναφύτευση ορισμένων καλλιεργειών μικρού κύκλου, ώστε να περιοριστεί η πιθανότητα παρουσίας υπολειμμάτων.
Η EFSA τονίζει ότι η εκτίμηση κινδύνου μπορεί να υποεκτιμά ελαφρώς την έκθεση επειδή τα παλαιότερα ευρωπαϊκά όρια βασίζονταν σε μετρήσεις μόνο του propyzamide και όχι όλων των μεταβολιτών που περιλαμβάνονται πλέον στον ορισμό των υπολειμμάτων για την αξιολόγηση κινδύνου. Ωστόσο, επειδή οι συγκεκριμένοι μεταβολίτες θεωρούνται παρόμοιας ή χαμηλότερης τοξικότητας και η εκτιμώμενη χρόνια έκθεση είναι πολύ χαμηλή, η Αρχή εκτιμά ότι αυτό δεν αλλάζει το συνολικό συμπέρασμα για την ασφάλεια των καταναλωτών.
Η γνωμοδότηση εγκρίθηκε στις 3 Σεπτεμβρίου 2026 και δημοσιεύθηκε την 1η Οκτωβρίου 2026. Η EFSA προτείνει πλέον την τροποποίηση των ανώτατων επιτρεπτών επιπέδων υπολειμμάτων για τις συγκεκριμένες καλλιέργειες και το μέλι. Η γνωμοδότηση της EFSA αποτελεί το επιστημονικό μέρος της διαδικασίας και δεν σημαίνει από μόνη της ότι τα νέα όρια έχουν ήδη τεθεί σε ισχύ. Τα ανώτατα επίπεδα υπολειμμάτων είναι τα νομικά επιτρεπτά επίπεδα υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων στα τρόφιμα και οι αλλαγές τους ακολουθούν την προβλεπόμενη ευρωπαϊκή διαδικασία.
Φωτογραφία Shutterstock
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Αποκάλυψη Cibum: Η Κομισιόν αλλάζει τους κανόνες για τα παιχνίδια: Στο στόχαστρο BPA, φαινόλη και Lilial
- Ανακαλείται σάλτσα ντομάτας λόγω πιθανής παρουσίας θραυσμάτων γυαλιού
- Η κλιματική αλλαγή δηλητηριάζει τις καλλιέργειες με μυκοτοξίνες που αλλάζουν το DNA και καταστέλλουν το ανοσοποιητικό – Τα πιο ευάλωτα τρόφιμα (πίνακας)
- Τροφική δηλητηρίαση από σταφυλόκοκκο: Ο αόρατος εχθρός στα χέρια μας, η τοξίνη που «επιζεί» στο μαγείρεμα και ο εφιάλτης των ασταμάτητων εμετών
- Ανακαλείται κακάο μάρκας που πωλείται και στην Ελλάδα – Εντοπίστηκε υπέρβαση ορίου για επικίνδυνες ουσίες
- Braun: Αποσύρει διαφημιστικό ισχυρισμό για δημοφιλή συσκευή που πωλείται και στην Ελλάδα, μετά από παρέμβαση Αρχής Ανταγωνισμού (φωτογραφία)
- 5 θάνατοι από το «σαρκοφάγο» βακτήριο που προκαλεί σοβαρή λοίμωξη μέσω μιας απλής πληγής – Η προειδοποίηση των αρχών
- 48 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους και 7 έμειναν τυφλοί από νοθευμένο αλκοόλ – Μπορούμε να καταλάβουμε αν ένα ποτό είναι νοθευμένο;
