Ευρωπαϊκός συναγερμός για αφλατοξίνη Μ1 σε παστεριωμένο αποβουτυρωμένο γάλα γαλλικής προέλευσης δημοσιεύτηκε στο RASFF με κοινοποίηση από τη Γαλλία έπειτα από αυτοέλεγχο επιχείρησης, ενώ δηλώθηκε και η Ιταλία ως χώρα διανομής. Η ανάλυση έδειξε 0,073 μg/kg, όταν το ευρωπαϊκό μέγιστο επίπεδο είναι 0,050 μg/kg, δηλαδή υπέρβαση κατά 46%. Η μέτρηση αντιστοιχεί σε 73 ng/kg. Η τιμή των 73 ng/kg βρίσκεται πάνω από το ενωσιακό μέγιστο και πάνω από τις περισσότερες συγκεντρώσεις που καταγράφηκαν σε πολλές σχετικές επιστημονικές μελέτες που μέτρησαν αφλατοξίνες σε γάλα. Δεν επιτρέπει όμως από μόνη της εκτίμηση ατομικού κινδύνου για έναν καταναλωτή, επειδή η έκθεση εξαρτάται από ποσότητα, συχνότητα κατανάλωσης, διάρκεια και σωματικό βάρος.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πρόστιμο 9.000€ σε δημοφιλές σουβλατζίδικο για παραπλάνηση – Τι βρήκαν οι ελεγκτές σε κεμπάπ, μπιφτέκι και γιαούρτι
Η υπόθεση ταξινομήθηκε ως «information notification for attention» και η εκτίμηση κινδύνου ως δυνητικά σοβαρή. Στα διαθέσιμα στοιχεία αναφέρεται επιστροφή του προϊόντος στον αποστολέα και ότι το γάλα πιθανότατα δεν βρίσκεται πλέον στην αγορά. Δεν έχει δημοσιοποιηθεί εμπορική ονομασία, παραγωγός ή παρτίδα.
Η αφλατοξίνη Μ1, γνωστή ως AFM1, δεν ξεκινά συνήθως από το ίδιο το γάλα. Προκύπτει όταν ζώα γαλακτοπαραγωγής καταναλώσουν ζωοτροφές μολυσμένες με αφλατοξίνη Β1, η οποία μεταβολίζεται και ένα μέρος της εκκρίνεται στο γάλα. Η EFSA αντιμετωπίζει τις αφλατοξίνες ως γονοτοξικές καρκινογόνες ουσίες και χρησιμοποιεί για την AFM1 συντελεστή καρκινογόνου ισχύος 0,1 σε σχέση με την AFB1. Συνδέει έτσι την ασφάλεια ζωοτροφών με την ασφάλεια του γάλακτος.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Το καθημερινό τρόφιμο που κάνει πιο ανθεκτικό τον σταφυλόκοκκο – Ευρήματα νέας επιστημονικής μελέτης
Η ευρωπαϊκή νομοθεσία θέτει μέγιστο επίπεδο AFM1 0,050 μg/kg, ή 50 ng/kg, στο νωπό γάλα, στο θερμικά επεξεργασμένο γάλα και στο γάλα που προορίζεται για παραγωγή γαλακτοκομικών. Για παρασκευάσματα για βρέφη, παρασκευάσματα δεύτερης βρεφικής ηλικίας και προϊόντα για μικρά παιδιά, το επίπεδο είναι χαμηλότερο, 0,025 μg/kg. Η διαφοροποίηση συνδέεται με την αυξημένη έκθεση των μικρών ηλικιών ανά κιλό σωματικού βάρους.
Η EFSA, στην αξιολόγηση κινδύνου του 2020, επεξεργάστηκε περισσότερα από 200.000 αναλυτικά αποτελέσματα για αφλατοξίνες. Για την AFM1, το υγρό γάλα και τα ζυμωμένα γαλακτοκομικά ήταν οι κυριότερες πηγές μέσης διατροφικής έκθεσης. Σε ορισμένες έρευνες οι τιμές Margin of Exposure για μικρότερες ηλικιακές ομάδες ήταν κάτω από 10.000, επίπεδο που η EFSA θεωρεί ότι εγείρει ανησυχία για γονοτοξικές και καρκινογόνες ουσίες.
Πολύ πρόσφατα δεδομένα από την Κύπρο δίνουν μια εικόνα της πραγματικής παρουσίας AFM1 στην παραγωγή. Ερευνητές του Πανεπιστημίου Ιωαννίνων εξέτασαν 1.197 δείγματα νωπού αγελαδινού γάλακτος από ολόκληρη την Κυπριακή Δημοκρατία μεταξύ 2021 και 2025. 633 δείγματα, δηλαδή 52,9%, ήταν κάτω από το όριο ανίχνευσης των 3 ng/kg. Άλλα 284 περιείχαν ίχνη μεταξύ ορίου ανίχνευσης και ποσοτικοποίησης, ενώ 278 δείγματα είχαν μετρήσιμες συγκεντρώσεις 10–50 ng/kg. Μόνο δύο δείγματα, ποσοστό 0,17%, ξεπέρασαν το ευρωπαϊκό επίπεδο των 50 ng/kg. Οι μέσες τιμές μεταβάλλονταν εποχικά: 7,34 ng/kg τον χειμώνα, 6,86 την άνοιξη, 6,43 το καλοκαίρι και 5,36 το φθινόπωρο, με μεγαλύτερη διακύμανση το 2022 και το 2025.
Η ίδια μελέτη υπολόγισε τη διατροφική έκθεση ανδρών, γυναικών και παιδιών. Η εκτιμώμενη ημερήσια πρόσληψη ήταν 0,026 ng/kg σωματικού βάρους για τους άνδρες, 0,031 για τις γυναίκες και 0,061 για τα παιδιά. Το Margin of Exposure υπολογίστηκε σε 15.385, 12.903 και 6.557 αντίστοιχα. Οι συγγραφείς θεωρούν ότι η χαμηλότερη τιμή στα παιδιά δικαιολογεί συστηματική παρακολούθηση της έκθεσης μέσω γάλακτος. Η κατανάλωση ανά μονάδα σωματικού βάρους εξηγεί αυτή τη διαφορά.
Τα ελληνικά δεδομένα έχουν δείξει επίσης συχνή ανίχνευση σε χαμηλές συγκεντρώσεις. Μελέτη σε 196 δείγματα συμβατικού, βιολογικού και παιδικού γάλακτος από την ελληνική αγορά την περίοδο 2009–2010 ανίχνευσε AFM1 στο 46,5%. Η συχνότερη περιοχή συγκέντρωσης ήταν 5–10 ng/L και δύο δείγματα ξεπέρασαν το ευρωπαϊκό όριο. Στα σενάρια έκθεσης, οι υψηλότερες τιμές Hazard Index καταγράφηκαν στις ηλικίες ενός έως τριών ετών.
Στην Ιταλία, όπου εμφανίζεται διανομή και στη νέα κοινοποίηση RASFF, μελέτη σε 69 δείγματα γάλακτος βρήκε AFM1 πάνω από το όριο ανίχνευσης στο 71,4% των δειγμάτων. Κανένα δεν ξεπέρασε το νόμιμο μέγιστο επίπεδο. Η υψηλότερη συγκέντρωση καταγράφηκε σε παστεριωμένο γάλα και ήταν 44,39 ng/kg, αρκετά κοντά στο όριο των 50 ng/kg. Η ανάλυση έγινε με προηγμένη υγρή χρωματογραφία και φασματομετρία μάζας.
Υπάρχουν και παλαιότερα γαλλικά δεδομένα με άμεση σχέση με τον σημερινό συναγερμό. Έρευνα σε 132 γαλακτοπαραγωγικές μονάδες της βορειοδυτικής Γαλλίας εξέτασε 264 δείγματα νωπού γάλακτος. AFM1 βρέθηκε σε τρία δείγματα, με συγκεντρώσεις έως 26 ng/L, ενώ ίχνη κάτω από 8 ng/L καταγράφηκαν σε ακόμη έξι. Οι ερευνητές εξέτασαν παράλληλα πρακτικές διατροφής των ζώων και πιθανές σχέσεις με μυκοτοξίνες. Τα δείγματα είχαν ληφθεί χειμώνα και καλοκαίρι.
Η διεθνής βιβλιογραφία δείχνει πάντως μεγάλη ανομοιογένεια. Umbrella review που συγκέντρωσε οκτώ μετα-αναλύσεις και 766 πρωτογενείς μελέτες υπολόγισε παρουσία AFM1 στο 88,7% των δειγμάτων παστεριωμένου γάλακτος που περιλαμβάνονταν στις αναλύσεις. Η εκτιμώμενη μέση συγκέντρωση ήταν 71,14 ng/kg. Η ετερογένεια ήταν εξαιρετικά υψηλή, επομένως αυτός ο παγκόσμιος μέσος όρος δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί ως εικόνα της ευρωπαϊκής αγοράς ή συγκεκριμένης χώρας.
Η θερμική επεξεργασία δεν αποτελεί αξιόπιστο μηχανισμό απομάκρυνσης της AFM1. Η βιβλιογραφία τη χαρακτηρίζει σχετικά ανθεκτική στις συνήθεις θερμικές κατεργασίες του γάλακτος, επομένως ο έλεγχος πρέπει να αρχίζει πριν από την παστερίωση. Το κρίσιμο σημείο βρίσκεται στις ζωοτροφές: έλεγχος της AFB1, σωστή αποθήκευση δημητριακών και ενσιρωμάτων και έγκαιρη εργαστηριακή παρακολούθηση μπορούν να περιορίσουν τη μεταφορά του μεταβολίτη στο γάλα. Η πρόληψη στο αγρόκτημα προηγείται έτσι της επεξεργασίας.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Βρέθηκε σαλμονέλα σε πιπέρι μάρκας που πωλείται και στην Ελλάδα – Παγκόσμιος συναγερμός (φωτογραφία)
- Πρόστιμο 20.000 ευρώ σε σούπερ μάρκετ για παραπλανητική διαφήμιση σε ντομάτες και πιπεριές
- Ανακαλούνται περισσότερες από 4,5 εκατομμύρια βούρτσες ψησταριάς λόγω κινδύνου κατάποσης μεταλλικών τριχών
- Ανακαλούνται κατεψυγμένα λαχανικά σε σακούλα – Εκτός από πατάτα, καρότο και αρακά περιέχουν και τοξικό φυτό
- Σολομός Ατλαντικού: Γιατί 120 σεφ με αστέρια Michelin τον βγάζουν από τα πιάτα τους;
- Μόλυβδος στα ταμπόν: Ομαδική αγωγή κατά της Tampax για παραπλανητική ενημέρωση των καταναλωτών σχετικά με την ασφάλειά των προϊόντων
- Σχολικά κυλικεία: «Έπεσαν» τα πρώτα τσουχτερά πρόστιμα της Περιφέρειας για το «καπέλο» στο εμφιαλωμένο νερό – Πόσο πρέπει να πωλείται το νερό στα σχολεία;
- Ηλεκτρονικό τσιγάρο: Συναγερμός για τις επιπτώσεις στους εφήβους – Εθισμός στη νικοτίνη, αναπνευστικές βλάβες, κακή ψυχική υγεία και αυτοκτονικός ιδεασμός
- «Σχεδόν έχασα το παιδί μου»: Η εφιαλτική περιπέτεια δύο οικογενειών από μολυσμένο γάλα – Οργή για την «ασυλία» στον παραγωγό (φωτογραφίες & video)
- Γιατί πρέπει να αποφεύγουμε τα γλυκά όταν παίρνουμε αντιβίωση – Μελέτη
