Το RASFF προειδοποιεί για επικίνδυνο βιολογικό αλεύρι με τοξίνες ερυσιβώδους
Η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με μια αθόρυβη αλλά ανθεκτική απειλή που ξεκινά από το χωράφι και καταλήγει στο τραπέζι: τις τοξίνες της ερυσιβώδους όλυρας (ergot alkaloids). Πρόκειται για φυσικές ουσίες που παράγονται από τον μύκητα Claviceps purpurea, ο οποίος προσβάλλει κυρίως σίκαλη, σιτάρι και άλλα δημητριακά. Ο μύκητας αντικαθιστά τον κόκκο του σιτηρού με ένα σκούρο, σκληρό σωμάτιο – το λεγόμενο εργότ – το οποίο περιέχει ισχυρές νευροτοξικές και αγγειοσυσπαστικές ενώσεις. Αυτές οι τοξίνες δεν εξουδετερώνονται με τη θερμότητα, και η κατανάλωσή τους μέσω ψωμιού ή άλλων αρτοσκευασμάτων, μπορεί να προκαλέσει σοβαρές γαστρεντερικές διαταραχές, νευρικούς σπασμούς, διαταραχή της κυκλοφορίας του αίματος, ακόμη και γάγγραινα ή απώλεια άκρων.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Παθογόνο βακτήριο σπέρνει τον τρόμο: Ένας νεκρός, εκατοντάδες παιδιά άρρωστα κι ακόμη άγνωστη η πηγή της μόλυνσης
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανάκληση αυτοκινήτων Hyundai στην Ευρώπη λόγω σοβαρού κινδύνου – Δείτε τα μοντέλα
Στις 3 Οκτωβρίου 2025, το ευρωπαϊκό σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης RASFF εξέδωσε νέα ειδοποίηση συναγερμού για βιολογικό αλεύρι σίκαλης προέλευσης Βελγίου, το οποίο διανεμήθηκε στην Ολλανδία και σε άλλα κράτη-μέλη. Οι εργαστηριακές αναλύσεις εντόπισαν 1.318 ± 291 μg/kg αλκαλοειδών ερυσιβώδους, όταν το ανώτατο επιτρεπτό όριο είναι 500 μg/kg. Η κοινοποίηση έγινε από τις ολλανδικές αρχές, μετά από έλεγχο της ίδιας της εταιρείας. Το προϊόν χαρακτηρίστηκε ως σοβαρός κίνδυνος (Serious) και αποσύρθηκε από την αγορά, ενώ οι βελγικές αρχές ενημερώθηκαν για περαιτέρω διερεύνηση.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανάκληση σοκολάτας μετά από καταγγελία καταναλωτή που βρήκε μεταλλικό σύρμα
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Κατεψυγμένα τρόφιμα: Γιατί ΔΕΝ πρέπει να τα αποψύχεις όταν η συσκευασία γράφει “μαγείρεμα κατευθείαν από την κατάψυξη”
Η υπόθεση αυτή ακολουθεί μια σειρά ανακλήσεων μέσα στο 2025. Τον Ιούνιο, η Γαλλία είχε ενεργοποιήσει το RASFF για βιολογικό αλεύρι Fromentine FAR BIO T65, προέλευσης Ολλανδίας, το οποίο περιείχε 252 μg/kg τοξινών, πάνω από το όριο των 100 μg/kg. Λίγες ημέρες αργότερα, η εταιρεία NATURA’LISA ανακοίνωσε την ανάκληση του αλευριού σίτου τύπου T150 της μάρκας Moulin Decollogne, λόγω ανίχνευσης των ίδιων τοξινών στην παρτίδα 5685. Και οι δύο ανακλήσεις αφορούσαν βιολογικά προϊόντα, γεγονός που έδειξε ότι η φυσική καλλιέργεια δεν αποτελεί ασπίδα απέναντι στον μύκητα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Δαγκωμένο σουβλάκι, πίτσα, ή μήλο στο ψυγείο: Πόσο επικίνδυνο είναι;
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Για τρόφιμο που διανέμει ελληνική εταιρεία ξηρών καρπών στη Θεσσαλονίκη, ενημέρωσε ο ΕΦΕΤ την Ευρώπη
Η διαφορά στα όρια των παραπάνω ανακλήσεων οφείλεται στο ότι Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ορίσει διαφορετικά μέγιστα επιτρεπτά επίπεδα ergot alkaloids, ανάλογα με τον τύπο του προϊόντος (π.χ. προϊόν ολικής άλεσης, άλευρο εξευγενισμένο, προϊόντα αρτοποιίας), το είδος του δημητριακού (σίκαλη, σιτάρι, κριθάρι κ.ά.) το στάδιο του προϊόντος (π.χ. μη επεξεργασμένο αλεύρι, τελικό προϊόν ή βρεφική τροφή). Η διαφορά προκύπτει γιατί η σίκαλη προσβάλλεται συχνότερα από τον μύκητα Claviceps purpurea — έτσι, η ΕΕ επέλεξε να διατηρήσει υψηλότερο “τεχνικά αποδεκτό” όριο.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Φέτα: Προβληματισμός των εξαγωγέων λόγω της ευλογιάς των αιγοπροβάτων
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ |Ποιο ρόφημα μειώνει το φούσκωμα και βελτιώνει την υγεία του εντέρου
Ακόμη νωρίτερα, τον Μάρτιο του 2025, η Γαλλία είχε προχώρησε σε ανάκληση ψωμιού με την επωνυμία FEV (κωδικός 3760049736168), μετά από εργαστηριακή επιβεβαίωση παρουσίας ερυσιβώδους όλυρας στο προϊόν. Το ψωμί θεωρήθηκε επικίνδυνο για κατανάλωση. Η ανάκληση αυτή έδειξε ότι η μόλυνση είχε ήδη περάσει από το στάδιο της πρώτης ύλης στο τελικό προϊόν – ένα σήμα συναγερμού για ολόκληρη την αλυσίδα παραγωγής τροφίμων.
Η Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA) έχει προειδοποιήσει εδώ και χρόνια ότι η έκθεση στα αλκαλοειδή της ερυσιβώδους μπορεί να έχει αθροιστικό αποτέλεσμα στον οργανισμό. Το 2024, με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/1808, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μείωσε περαιτέρω τα ανώτατα όρια των αλκαλοειδών στα άλευρα και τα προϊόντα δημητριακών, προκειμένου να προστατευθεί ο καταναλωτής. Οι διεθνείς οργανισμοί ΠΟΥ και FAO επίσης αξιολογούν συνεχώς τα δεδομένα, επισημαίνοντας ότι οι τοξίνες αυτές δεν μπορούν να εξαλειφθούν πλήρως ούτε με μυκητοκτόνα ούτε με καθαρισμό.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ελληνικός καφές: Το μυστικό στο βράσιμο που ξέρουν οι παλιοί και αγνοούν οι νεότεροι
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Το λάθος που κάνουμε με την πρόσληψη βιταμίνης D
Η ερυσιβώδης όλυρα έχει πίσω της ένα μαύρο ιστορικό αιώνων. Στον Μεσαίωνα προκαλούσε επιδημίες γνωστές ως «Φωτιά του Αγίου Αντωνίου», όπου ολόκληρα χωριά υπέφεραν από σπασμούς, παραισθήσεις και γάγγραινα μετά την κατανάλωση μολυσμένου ψωμιού. Το 1951, η μικρή πόλη Pont-Saint-Esprit στη νότια Γαλλία έζησε ένα από τα πιο παράξενα επεισόδια μαζικής δηλητηρίασης στην ιστορία. Εκατοντάδες άνθρωποι εμφάνισαν παραισθήσεις, είδαν φανταστικά θηρία και φλόγες, και έτρεχαν πανικόβλητοι στους δρόμους. Οι εφημερίδες New York Times και British Medical Journal περιέγραφαν σκηνές παραφροσύνης, ενώ πέντε άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους. Η πιο αποδεκτή εξήγηση σήμερα είναι ότι το ψωμί της πόλης είχε μολυνθεί με ερυσιβώδη όλυρα από τοπικό αλευρόμυλο.
Η ιστορική αυτή “Φωτιά του Αγίου Αντωνίου” υπενθυμίζει πως ακόμη και ένα μικρό ποσοστό μολυσμένου αλευριού μπορεί να οδηγήσει σε μαζική δηλητηρίαση. Ο κίνδυνος δεν είναι θεωρητικός: οι πρόσφατες ανακλήσεις του 2025 αποδεικνύουν ότι η ερυσιβώδης επιμένει ακόμη και στις πλέον ελεγχόμενες ευρωπαϊκές αγορές. Η σίκαλη, λόγω της ευπάθειάς της, παραμένει το δημητριακό με τον μεγαλύτερο κίνδυνο μόλυνσης.
Η σύγχρονη αγροτική πρακτική, με καλύτερους σπόρους και μηχανισμούς καθαρισμού, μειώνει το πρόβλημα αλλά δεν το εξαφανίζει. Σε συνθήκες υγρασίας και δροσιάς, ο μύκητας εξαπλώνεται ραγδαία στα στάχυα. Ακόμα και μετά τον καθαρισμό, μπορεί να παραμένουν ίχνη σκληρωτίων που μεταφέρονται στο αλεύρι. Οι ειδικοί τονίζουν ότι η μόνη πραγματική άμυνα είναι η προληπτική παρακολούθηση και ο συστηματικός εργαστηριακός έλεγχος. Οι καταναλωτές, από την πλευρά τους, πρέπει να ενημερώνονται για τις ανακλήσεις και να αγοράζουν προϊόντα μόνο από αξιόπιστες εταιρείες.
*Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ασφάλειας τροφίμων και απευθύνεται στον κλάδο και στους επαγγελματίες τροφίμων, όπως και σε συνειδητοποιημένους καταναλωτές. Το παρόν άρθρο έχει σκοπό να προσφέρει χρήσιμες πληροφορίες στους επιστήμονες τροφίμων και επαγγελματίες που σχεδιάζουν τα συστήματα και μέτρα ασφάλειας τροφίμων των επιχειρήσεων τροφίμων. Τα συμβάντα ασφάλειας τροφίμων σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο αποτελούν πολύτιμα εισερχόμενα δεδομένα στην ανάλυση επικινδυνότητας της διαδικασίας διαχείρισης τροφίμων (HACCP) που υποχρεούται να συντάσσει και να διατηρεί βάση νόμου, κάθε επιχείρηση τροφίμων.
