Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει απαγορεύσει τη χρήση της δραστικής ουσίας κυαναμίδης στα αγροκτήματα της εδώ και περισσότερο από δεκαπέντε χρόνια, θεωρώντας τη τοξική και επικίνδυνη για την ανθρώπινη υγεία, με συσχετισμούς ακόμη και με καρκινογενέσεις και προβλήματα γονιμότητας. Ωστόσο η Ελλάδα ετοιμάζεται να ανοίξει ξανά την πόρτα στο DORMEX 52 SL, ένα φυτοφάρμακο με τη δραστική ουσία cyanamide, παρότι η ουσία δεν διαθέτει κανονική έγκριση ως δραστική ουσία φυτοπροστατευτικών στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Το νέο αίτημα ζητά χρήση στα ακτινίδια από την 1η Δεκεμβρίου 2026 έως την 1η Απριλίου 2027, ακολουθώντας σχεδόν κατά γράμμα την περίοδο που εγκρίθηκε για την προηγούμενη καλλιεργητική χρονιά.
Η προηγούμενη ελληνική απόφαση εκδόθηκε στις 27 Οκτωβρίου 2025 και χορήγησε κατά παρέκκλιση άδεια στο DORMEX για περιορισμένη και ελεγχόμενη χρήση στα ακτινίδια. Η άδεια είχε ημερομηνία έναρξης 2 Δεκεμβρίου 2025 και ημερομηνία λήξης 1 Απριλίου 2026. Τώρα ζητείται νέα άδεια από 1 Δεκεμβρίου 2026 έως 1 Απριλίου 2027(δείτε το νέο αίτημα παρακάτω), δηλαδή για την αμέσως επόμενη χειμερινή καλλιεργητική περίοδο, με ουσιαστικά ίδιο χρονικό εύρος. Τόσο η προηγούμενη όσο και η τωρινή αίτηση αφορούν αίτημα που υποβάλλεται για λογαριασμό του Αγροτικού Συνεταιρισμού Φρούτων Επισκοπής Νάουσας. Μάλιστα μετά την ελληνική παρέκκλιση από την απαγόρευσης χρήσης του φυτοφαρμάκου το 2025 και η Ιταλία έδωσε προσωρινή άδεια για τη χρήση του DORMEX στα ακτινίδια. Η απόφαση συνδέθηκε από τον ιταλικό αγροτικό κλάδο και με τον έντονο ανταγωνισμό από το ελληνικό ακτινίδιο, καθώς οι Ιταλοί παραγωγοί ζητούσαν αντίστοιχα μέσα για να στηρίξουν την παραγωγή τους.
Η απόφαση του 2025 κάλυψε Ημαθία, Φθιώτιδα, Μαγνησία, Αιτωλοακαρνανία, Λάρισα, Πρέβεζα, Θεσσαλονίκη, Άρτα, Πέλλα, Πιερία, Καβάλα, Σέρρες, Ξάνθη και Κιλκίς. Το νέο αίτημα για το 2026-2027 ζητά ακριβώς τις ίδιες δεκατέσσερις Περιφερειακές Ενότητες. Αν εγκριθεί χωρίς αλλαγές, η εξαίρεση θα επαναληφθεί στην ίδια καλλιέργεια, στις ίδιες περιοχές και στην ίδια ουσιαστικά εποχική περίοδο.
Οι δύο άδειες, εφόσον εγκριθεί και η δεύτερη, δεν θα είναι ημερολογιακά συνεχόμενες. Μεσολαβούν περίπου οκτώ μήνες κατά τους οποίους το προϊόν δεν καλύπτεται από την παρέκκλιση. Αυτό όμως οφείλεται στον ίδιο τον χρόνο εφαρμογής του: το DORMEX χρησιμοποιείται στον χειμερινό λήθαργο, 30 έως 55 ημέρες πριν από την αναμενόμενη έκπτυξη των οφθαλμών. Έτσι, η εξαίρεση επιστρέφει ακριβώς όταν υπάρχει πρακτική δυνατότητα χρήσης.
Η νομική βάση είναι το άρθρο 53 του Κανονισμού 1107/2009, που επιτρέπει στα κράτη μέλη να χορηγούν προσωρινές άδειες για περιορισμένη και ελεγχόμενη χρήση σε επείγουσες καταστάσεις φυτοπροστασίας. Πρόκειται για μηχανισμό εξαίρεσης και όχι για κανονική έγκριση της δραστικής ουσίας. Η cyanamide είχε αποκλειστεί από το ευρωπαϊκό σύστημα έγκρισης ήδη το 2008, όταν αποφασίστηκε η απόσυρση των σχετικών εγκρίσεων των κρατών μελών.
Η απόφαση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής του 2008 δεν άφηνε περιθώριο παρερμηνείας ως προς την κανονική αδειοδότηση. Οι αξιολογήσεις που είχαν υποβληθεί δεν απέδειξαν ότι φυτοπροστατευτικά προϊόντα με cyanamide μπορούσαν γενικά να ικανοποιήσουν τις τότε απαιτήσεις ασφάλειας υπό τις προτεινόμενες συνθήκες χρήσης. Οι υφιστάμενες εγκρίσεις έπρεπε να ανακληθούν έως τον Μάρτιο του 2009 και οι περίοδοι χάριτος να λήξουν το αργότερο τον Μάρτιο του 2010.
Παρά τα παραπάνω, η ελληνική απόφαση του 2025 έκρινε αποδεκτή τη συγκεκριμένη, περιορισμένη χρήση. Το Υπουργείο επικαλέστηκε εκτίμηση του Εργαστηρίου Υπολειμμάτων Γεωργικών Φαρμάκων του Μπενάκειου Φυτοπαθολογικού Ινστιτούτου, σύμφωνα με την οποία δεν αναμενόταν υπέρβαση των ανώτατων ορίων υπολειμμάτων και η εκτίμηση κινδύνου για τον καταναλωτή ήταν αποδεκτή. Επικαλέστηκε επίσης θετικές εισηγήσεις έξι ΔΑΟΚ και πειραματικά δεδομένα από προηγούμενα έτη.
Η ίδια απόφαση καταγράφει και το γεωργικό επιχείρημα. Οι μειωμένες ώρες ψύχους δυσκολεύουν την κάλυψη των αναγκών των οφθαλμών της ακτινιδιάς, επηρεάζουν την παραγωγή και δημιουργούν προβλήματα στον συγχρονισμό της άνθησης αρσενικών και θηλυκών φυτών. Το Υπουργείο σημειώνει επίσης ότι δεν υπάρχουν εγκεκριμένα σκευάσματα με αντίστοιχη δράση για διακοπή ληθάργου, προώθηση της έκπτυξης και ομοιομορφία βλάστησης και άνθησης στην καλλιέργεια.
Η χρησιμότητα για την παραγωγή, πάντως, συνυπάρχει με ένα ιδιαίτερα βαρύ προφίλ επικινδυνότητας. Η ελληνική άδεια χαρακτηρίζει το προϊόν τοξικό όχι μόνο σε περίπτωση κατάποσης, και επαφής με το δέρμα, αλλά είναι ύποπτο για πρόκληση καρκίνου, βλάβη στη γονιμότητα και στο έμβρυο, καθώς και βλάβες οργάνων από παρατεταμένη ή επανειλημμένη έκθεση. Η κυαναμίδη έχασε την κανονική έγκρισή της ως δραστική ουσία φυτοπροστατευτικών στην ΕΕ επειδή η ευρωπαϊκή αξιολόγηση δεν μπόρεσε να επιβεβαιώσει ότι οι προτεινόμενες χρήσεις της ήταν συνολικά ασφαλείς. Ιδιαίτερη ανησυχία προκάλεσε η έκθεση χειριστών, παρευρισκομένων και κατοίκων πάνω από τα αποδεκτά επίπεδα, ενώ εντοπίστηκαν σοβαρά ζητήματα για το περιβάλλον.
Οι περιορισμοί χρήσης δείχνουν πόσο σοβαρά αντιμετωπίζει η ίδια η διοίκηση αυτούς τους κινδύνους. Η εφαρμογή επιτρέπεται μόνο σε επαγγελματίες χρήστες και μόνο παρουσία γεωπόνου, ενώ απαγορεύεται η χρήση επινώτιου ψεκαστήρα. Προβλέπονται ολόσωμη φόρμα, γάντια και προστασία ματιών και προσώπου κατά την ανάμιξη, τη φόρτωση και τον ψεκασμό. Υπάρχει ακόμη ρητή προειδοποίηση να μην καταναλωθεί αλκοόλ έως επτά ημέρες μετά τη χρήση.
Το ερώτημα που δημιουργεί η νέα αίτηση αφορά πλέον τη χρήση της ίδιας της εξαίρεσης. Μια επείγουσα άδεια μπορεί νόμιμα να χορηγηθεί όταν πληρούνται οι προϋποθέσεις του άρθρου 53. Όταν όμως ζητείται ξανά για την αμέσως επόμενη καλλιεργητική περίοδο, στις ίδιες δεκατέσσερις Περιφερειακές Ενότητες, για την ίδια καλλιέργεια και με τον ίδιο στόχο, η διοίκηση οφείλει να τεκμηριώνει ιδιαίτερα πειστικά τον έκτακτο χαρακτήρα κάθε νέας παρέκκλισης.
Υπάρχει και μια αντίφαση που δύσκολα αγνοείται. Η ελληνική απόφαση επικαλείται την κλιματική αλλαγή και τη συστηματική μείωση των απαιτούμενων ωρών ψύχους ως αιτιολογία για τη χρήση του προϊόντος. Αν όμως το πρόβλημα περιγράφεται ως μακροχρόνια μεταβολή των καλλιεργητικών συνθηκών, τότε προκύπτει εύλογο ερώτημα κατά πόσο η αντιμετώπισή του μπορεί να βασίζεται διαρκώς σε έναν μηχανισμό που προορίζεται από τον ευρωπαϊκό κανονισμό για επείγουσες καταστάσεις.
Πριν από οποιαδήποτε νέα έγκριση, το Υπουργείο έχει λόγο να δημοσιοποιήσει πλήρη στοιχεία από την προηγούμενη χρήση: ποσότητες DORMEX που διατέθηκαν, συνολική έκταση εφαρμογής, Περιφερειακές Ενότητες όπου πράγματι χρησιμοποιήθηκε και τυχόν αναφορές δυσμενών επιπτώσεων. Η απόφαση του 2025 υποχρέωνε τον κάτοχο της άδειας και τη ΧΕΛΛΑΦΑΡΜ να υποβάλουν έως τις 30 Ιουνίου 2026 στοιχεία για ποσότητες, εκτάσεις και καλλιεργητικές πρακτικές.
Η νέα αίτηση, επομένως, χρειάζεται να κριθεί μαζί με τα δεδομένα της προηγούμενης παρέκκλισης και όχι σαν να ξεκινά η υπόθεση από μηδενική βάση. Αν η Πολιτεία θεωρεί ότι οι συνθήκες εξακολουθούν να δικαιολογούν έκτακτη χρήση, οφείλει να παρουσιάσει δημόσια τα στοιχεία που το αποδεικνύουν. Διαφορετικά, η ετήσια ανανέωση μιας εξαίρεσης κινδυνεύει να λειτουργήσει στην πράξη ως υποκατάστατο μιας κανονικής έγκρισης που η cyanamide δεν διαθέτει στην ΕΕ.
