Σύστημα υδρονέφωσης εγκατεστημένο πάνω από μπουφέ εστιατορίου, βρίσκεται στο επίκεντρο της διερεύνησης για 48 κρούσματα νόσου των Λεγεωνάριων και δύο θανάτους στη Σαβοΐα της Γαλλίας. Τριάντα από τους ασθενείς είχαν επισκεφθεί το ίδιο εστιατόριο στην περιοχή Landiers του Chambéry, ενώ 46 από τους συνολικά 48 ασθενείς χρειάστηκαν νοσηλεία.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | 135 γιατροί με Salmonella σε μεγάλο νοσοκομείο, δεκάδες νοσηλεύονται – Ερευνάται ο εξωτερικός ανάδοχος του κυλικείου
Τα συστήματα υδρονέφωσης (misting) διοχετεύουν νερό υπό μορφή πολύ λεπτών σταγονιδίων και χρησιμοποιούνται σε χώρους τροφίμων για τη διατήρηση αυξημένης υγρασίας ή για ψύξη. Στην εγκατάσταση του Chambéry το νερό κυκλοφορούσε σε θερμοκρασία περίπου 30°C, ενώ οι έλεγχοι κατέγραψαν σημεία κατακράτησης νερού και σωληνώσεις μεγάλου μήκους, χαρακτηριστικά που ευνοούν την ανάπτυξη μικροοργανισμών όταν η συντήρηση δεν είναι επαρκής.
Τα περιστατικά καταγράφηκαν από την 1η Ιουνίου έως τις 21 Αυγούστου 2026. Η γαλλική Περιφερειακή Υπηρεσία Υγείας Auvergne-Rhône-Alpes (ARS) πραγματοποίησε επιδημιολογικούς, περιβαλλοντικούς και βακτηριολογικούς ελέγχους, στο εστιατόριο Pacific Grill, στην περιοχή Landiers του Chambéry, εξετάζοντας εγκαταστάσεις που θα μπορούσαν να παράγουν μολυσμένο υδατικό αερόλυμα. Η έρευνα οδήγησε σε σύστημα υδρονέφωσης που λειτουργούσε στο μπουφέ του εστιατορίου.
Το περιστατικό στη Γαλλία που συνδέθηκε με το σύστημα υδρονέφωσης δεν είναι το μοναδικό. Το 2006, δώδεκα πελάτες supermarket στην Καταλονία προσβλήθηκαν από λεγεωνέλλωση και η έρευνα εντόπισε ως πηγή σύστημα misting στο τμήμα ψαριών. Legionella pneumophila οροομάδας 1 απομονώθηκε από τη συσκευή και από ασθενείς, με τα στελέχη να παρουσιάζουν το ίδιο μοριακό προφίλ. Το σύστημα, ψέκαζε κρύο νερό πάνω στον πάγκο των ψαριών, παράγοντας σταγονίδια περίπου 40–70 μm. Είχε απολυμανθεί με χλώριο πριν τεθεί σε λειτουργία, αλλά στη συνέχεια λειτουργούσε κατά τις ώρες λειτουργίας του καταστήματος χωρίς συντήρηση μέχρι την ημέρα που έκλεισε. Οι ερευνητές απομόνωσαν L. pneumophila από το misting system, ενώ δεν την απομόνωσαν από το δίκτυο ύδρευσης του supermarket που τροφοδοτούσε τη συσκευή. Τα στελέχη της συσκευής είχαν το ίδιο μοριακό πρότυπο με τα στελέχη δύο ασθενών. Αυτό υποδεικνύει ότι η μικροβιολογική κατάσταση της ίδιας της εγκατάστασης μπορεί να διαφέρει σημαντικά από εκείνη του νερού που εισέρχεται σε αυτή.
Ανάλογο περιστατικό είχε καταγραφεί στη Λουιζιάνα το 1989, με 33 νοσηλευόμενους και πηγή ένα σύστημα υδρονέφωσης σε κατάστημα τροφίμων. Στη συγκεκριμένη έρευνα απομονώθηκε βιώσιμη Legionella ακόμη και από τα εισπνεύσιμα σταγονίδια που παρήγαγε η συσκευή. Το CDC ανέφερε ότι τα ultrasonic mist machines και οι υγραντήρες πρέπει να αδειάζουν και να καθαρίζονται τακτικά, ακολουθώντας τις τελευταίες οδηγίες του κατασκευαστή. Για τα ultrasonic misting systems που χρησιμοποιούνταν στα τμήματα οπωροκηπευτικών, το FDA είχε εκδώσει τότε οδηγίες για εβδομαδιαία αποσυναρμολόγηση και καθαρισμό. Μάλιστα, το CDC έκανε πειραματική δοκιμή της συσκευής. Μετά την προσθήκη L. pneumophila στη δεξαμενή, κατάφερε να ανακτήσει βιώσιμα βακτήρια από εισπνεύσιμα σταγονίδια μικρότερα των 5 μm που παρήγαγε το μηχάνημα. Αυτό τεκμηριώνει τον μηχανισμό μέσω του οποίου ένα μολυσμένο misting system μπορεί να δημιουργήσει έκθεση μέσω εισπνοής.
Η θερμοκρασία αποτελεί κρίσιμη παράμετρο για τη Legionella. Το βακτήριο μπορεί να πολλαπλασιαστεί σε τεχνητά υδάτινα συστήματα, ιδιαίτερα σε θερμοκρασίες περίπου 25-42°C. Η στασιμότητα του νερού, το βιοφίλμ στις εσωτερικές επιφάνειες, τα ιζήματα και η ανεπαρκής απολύμανση μπορούν επίσης να δημιουργήσουν κατάλληλες συνθήκες για την επιβίωση και τον πολλαπλασιασμό του.
Η Legionella προκαλεί λοίμωξη όταν μολυσμένο νερό μετατρέπεται σε μικροσταγονίδια που μπορούν να εισχωρήσουν στο αναπνευστικό σύστημα. Ντους, spa, πύργοι ψύξης και συσκευές υδρονέφωσης συγκαταλέγονται στις εγκαταστάσεις που μπορούν να δημιουργήσουν τέτοια αερολύματα. Η κατάποση νερού ή τροφίμου δεν αποτελεί τη συνήθη οδό μετάδοσης της νόσου των Λεγεωνάριων. Η συγκεκριμένη έξαρση επομένως δεν ταξινομείται ως συμβατική τροφιμογενής λοίμωξη. Μέχρι σήμερα δεν υπάρχουν στοιχεία που να δείχνουν ότι οι πελάτες μολύνθηκαν από την κατανάλωση τροφίμων του buffet. Η σύνδεση με την ασφάλεια και την υγιεινή στην εστίαση αφορά τον εξοπλισμό που λειτουργούσε στον χώρο διάθεσης τροφίμων και παρήγαγε αερόλυμα σε περιοχή με συνεχή παρουσία πελατών.
Οι αρχές ζήτησαν τη διακοπή λειτουργίας του συστήματος υδρονέφωσης στις 5 Αυγούστου. Μετά την απενεργοποίησή του δεν καταγράφηκαν νέα περιστατικά μεταξύ ατόμων που είχαν επισκεφθεί το εστιατόριο. Στις 26 Αυγούστου η ARS ανακοίνωσε ότι η περίοδος αυξημένης επίπτωσης στη Σαβοΐα είχε ολοκληρωθεί, ενώ συνεχίστηκαν έλεγχοι και σε άλλες εγκαταστάσεις νερού της περιοχής.
Τι συμβαίνει στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα δηλώθηκαν το 2025 συνολικά 180 περιστατικά νόσου των Λεγεωνάριων. Τα 100 καταγράφηκαν μέσω του Συστήματος Υποχρεωτικής Δήλωσης Νοσημάτων, ενώ 80 επιπλέον περιστατικά γνωστοποιήθηκαν μέσω του ευρωπαϊκού δικτύου ELDSNet και αφορούσαν ταξιδιώτες με πιθανή έκθεση κατά τη διαμονή τους στη χώρα.
Στα 100 περιστατικά του εθνικού συστήματος καταγράφηκαν 11 θάνατοι. Από αυτά, 83 χαρακτηρίστηκαν ως περιστατικά με πιθανή έκθεση στην κοινότητα, δέκα συνδέθηκαν με ταξίδι και επτά με πιθανή έκθεση σε νοσοκομειακό περιβάλλον. Στην Αττική καταγράφηκαν 50 περιστατικά, ο μεγαλύτερος αριθμός μεταξύ των ελληνικών περιφερειών.
Τα 80 περιστατικά που κοινοποιήθηκαν μέσω ELDSNet παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον για ξενοδοχεία και τουριστικές επιχειρήσεις. Οι περισσότερες αναφορές αφορούσαν ταξιδιώτες που είχαν διαμείνει στην Κρήτη, στα Ιόνια Νησιά και στο Νότιο Αιγαίο. Ο ΕΟΔΥ διευκρίνισε ότι κατά το 2025 δεν καταγράφηκε επιδημία λεγεωνέλλωσης στη χώρα.
Τα στοιχεία των εργαστηριακών ελέγχων δείχνουν παράλληλα πόσο εκτεταμένη είναι η παρακολούθηση του βακτηρίου στα συστήματα νερού. Το 2025 πραγματοποιήθηκαν 8.257 μικροβιολογικοί έλεγχοι για Legionella spp. από το δίκτυο ΚΕΔΥ/ΠΕΔΥ και συνεργαζόμενα εργαστήρια. Στην Κρήτη πραγματοποιήθηκαν 887 έλεγχοι, εκ των οποίων οι 701 αφορούσαν τουριστικά καταλύματα κατά τη διερεύνηση περιστατικών ταξιδιωτών.
Ελληνική μελέτη σε τουριστικά καταλύματα της Κρήτης εξέτασε επίσης 503 δείγματα νερού και ανίχνευσε Legionella σε 127. Σε 53 δείγματα οι συγκεντρώσεις ήταν μεγαλύτερες από 1.000 CFU/L. Η εργαστηριακή ανίχνευση του βακτηρίου σε ένα δίκτυο νερού δεν αποδεικνύει ότι η συγκεκριμένη εγκατάσταση προκάλεσε ανθρώπινο κρούσμα, αλλά αποτελεί εύρημα που απαιτεί αξιολόγηση και διορθωτικές ενέργειες.
Τι αφορά τις επιχειρήσεις εστίασης
Η περίπτωση του Chambéry διευρύνει την αξιολόγηση των υδάτινων εγκαταστάσεων μέσα σε εστιατόρια, ξενοδοχεία και χώρους μαζικής εστίασης. Συστήματα misting, υγραντήρες και άλλες συσκευές που μετατρέπουν το νερό σε αερόλυμα χρειάζονται τεχνικό σχεδιασμό και πρόγραμμα συντήρησης που περιορίζουν τη στασιμότητα, το βιοφίλμ και τη λειτουργία σε θερμοκρασίες ευνοϊκές για τη Legionella.
Η λεγεωνέλλωση δεν πρέπει να παρουσιάζεται ως τροφιμογενές νόσημα ούτε η παρουσία συστήματος misting πάνω από ένα buffet αποδεικνύει μόλυνση των τροφίμων. Το συμβάν αφορά την υγιεινή της εγκατάστασης, την ποιότητα του χρησιμοποιούμενου νερού, τη συντήρηση του εξοπλισμού και την έκθεση εργαζομένων και καταναλωτών σε αερόλυμα.
Το περιστατικό στη Γαλλία προσθέτει έναν συγκεκριμένο παράγοντα στην αξιολόγηση κινδύνου των επιχειρήσεων εστίασης: τον εξοπλισμό νερού που δημιουργεί λεπτά αιωρούμενα σταγονίδια. Όταν τέτοιες εγκαταστάσεις λειτουργούν κοντά σε buffet ή άλλους χώρους εξυπηρέτησης πελατών, η θερμοκρασία του νερού, η στασιμότητα, ο καθαρισμός, η απολύμανση και η τεχνική τους κατάσταση χρειάζονται συστηματικό έλεγχο.
Πηγές
- https://www.cambridge.org/core/journals/epidemiology-and-infection/article/outbreak-of-legionnaires-disease-associated-with-a-supermarket-mist-machine/B558EFC7F8A4DF662D0E369C4BEF4E2B
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2105448/
- https://www.osha.gov/legionnaires-disease/control-prevention
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
