Το jet lag είναι γνωστό για τις επιπτώσεις που έχει στον ύπνο, την κόπωση και τη συγκέντρωση. Ωστόσο, νέα επιστημονική ανασκόπηση υποστηρίζει ότι η πολύωρη αεροπορική μετακίνηση ίσως επηρεάζει και έναν λιγότερο προφανή αλλά ιδιαίτερα σημαντικό παράγοντα: το μικροβίωμα του εντέρου. Η μελέτη, που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Nutrients από ερευνητές του Ιατρικού Πανεπιστημίου του Βρότσλαβ στην Πολωνία, εξετάζει τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα σχετικά με τη σχέση μεταξύ του jet lag, του βιολογικού ρολογιού και των μικροοργανισμών του εντέρου. Οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι πρόκειται για μια αφηγηματική ανασκόπηση (narrative review) και όχι για κλινική δοκιμή, γεγονός που σημαίνει ότι παρουσιάζει τις μέχρι σήμερα ενδείξεις χωρίς να αποδεικνύει αιτιώδη σχέση.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλούνται πάνω από 11,5 τόνοι καφέ λόγω κινδύνου παρουσίας θανατηφόρας τοξίνης – Διανεμήθηκε σε επιχειρήσεις εστίασης
Η ερευνητική ομάδα, με επικεφαλής τη Δρ. Dagmara Beata Gaweł-Dąbrowska, υπογραμμίζει ότι οι αθλητές υψηλού επιπέδου συχνά ταξιδεύουν διασχίζοντας πολλές ζώνες ώρας μέσα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Σε αυτές τις περιπτώσεις, ακόμη και μικρές μεταβολές στον ύπνο, στον μεταβολισμό ή στην αποκατάσταση μπορεί να επηρεάσουν την αγωνιστική τους απόδοση.
Το βιολογικό ρολόι δυσκολεύεται να προσαρμοστεί
Ο ανθρώπινος οργανισμός διαθέτει ένα κεντρικό βιολογικό ρολόι στον εγκέφαλο, το οποίο ρυθμίζει τον κύκλο ύπνου-αφύπνισης, την έκκριση ορμονών, τη λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος και τον ενεργειακό μεταβολισμό. Όταν κάποιος ταξιδεύει γρήγορα σε διαφορετικές ζώνες ώρας, το εσωτερικό αυτό ρολόι δεν συγχρονίζεται αμέσως με τη νέα τοπική ώρα, δημιουργώντας αυτό που οι επιστήμονες αποκαλούν «κιρκαδική απορρύθμιση».
Σύμφωνα με τα στοιχεία που συγκέντρωσαν οι ερευνητές, τα ταξίδια προς τα ανατολικά φαίνεται να προκαλούν μεγαλύτερη δυσκολία προσαρμογής σε σχέση με τα ταξίδια προς τα δυτικά. Αυτό συμβαίνει επειδή ο φυσικός κιρκαδικός κύκλος του ανθρώπου είναι ελαφρώς μεγαλύτερος από τις 24 ώρες, με αποτέλεσμα να είναι ευκολότερη η καθυστέρηση του βιολογικού ρολογιού παρά η επιτάχυνσή του.
Μελέτη σε επαγγελματίες ποδοσφαιριστές έδειξε ότι μετά από ταξίδι προς τα ανατολικά η διαταραχή του ύπνου μπορούσε να διαρκέσει έως και πέντε ημέρες. Παράλληλα, ανάλυση έντεκα ετών αγώνων του πρωταθλήματος Super Rugby κατέγραψε αισθητή μείωση της απόδοσης ομάδων που ταξίδευαν περίπου 24 ώρες διασχίζοντας 12 ζώνες ώρας προς ανατολάς.
Το «gut jet lag» και οι πιθανές συνέπειες
Οι συγγραφείς της ανασκόπησης αναφέρουν ότι και τα βακτήρια του εντέρου ακολουθούν καθημερινούς βιολογικούς ρυθμούς, οι οποίοι επηρεάζονται από τις ώρες των γευμάτων και του ύπνου. Όταν οι ρυθμοί αυτοί διαταράσσονται λόγω των ταξιδιών, μπορεί να προκληθεί αυτό που περιγράφεται ως «gut jet lag», δηλαδή απορρύθμιση του μικροβιώματος.
Η θεωρία αυτή υποστηρίζει ότι η αλλαγή στη σύνθεση των μικροοργανισμών του εντέρου ενδέχεται να επηρεάσει τη λειτουργία του εντερικού φραγμού, επιτρέποντας ευκολότερη διέλευση βακτηρίων ή ουσιών τους στην κυκλοφορία του αίματος, γεγονός που πιθανώς συμβάλλει σε χαμηλού βαθμού φλεγμονή. Ωστόσο, οι ίδιοι οι ερευνητές τονίζουν ότι αυτή η σχέση παραμένει υπό διερεύνηση και δεν έχει αποδειχθεί ειδικά στους αθλητές.
Σε μία από τις μελέτες που εξετάστηκαν, στην οποία συμμετείχαν 267 ταξιδιώτες που δεν ήταν αθλητές, διαπιστώθηκε ότι το 61% εμφάνισε μείωση της ποικιλότητας του μικροβιώματος μετά το ταξίδι, ιδιαίτερα όσοι είχαν λάβει αντιβιοτικά. Σε άλλη μικρή μελέτη, πιλότοι αεροπορικών εταιρειών εμφάνιζαν χαμηλότερα επίπεδα ορισμένων ωφέλιμων βακτηρίων σε σύγκριση με εκπαιδευτές φυσικής κατάστασης, χωρίς όμως αυτό να αποτελεί απόδειξη προβλήματος υγείας.
Ο ρόλος των λιπαρών οξέων βραχείας αλυσίδας
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα λιπαρά οξέα βραχείας αλυσίδας, ουσίες που παράγονται από τα ωφέλιμα βακτήρια του εντέρου κατά τη διάσπαση των φυτικών ινών. Οι ενώσεις αυτές αποτελούν πηγή ενέργειας για τους μυς και φαίνεται ότι συμμετέχουν στη ρύθμιση της πρόσληψης γλυκόζης, της καύσης λίπους και της αποθήκευσης γλυκογόνου.
Μεγάλο μέρος των διαθέσιμων στοιχείων προέρχεται από πειράματα σε ζώα. Σε μελέτες με ποντίκια, η απουσία φυσιολογικού μικροβιώματος συνδέθηκε με μικρότερη μυϊκή μάζα και μειωμένη αποθήκευση καυσίμων στους μυς. Επιπλέον, μεταφορά μικροβιώματος από αθλητές αντοχής σε ποντίκια αύξησε τα αποθέματα γλυκογόνου των ζώων.
Παρόλα αυτά, οι συγγραφείς υπογραμμίζουν ότι αντίστοιχα αποτελέσματα δεν έχουν ακόμη επιβεβαιωθεί σε ανθρώπους και ιδιαίτερα σε αθλητές υψηλού επιπέδου.
Τα ταξίδια επιβαρύνουν και με άλλους τρόπους
Η αλλαγή ώρας δεν είναι ο μοναδικός παράγοντας που επηρεάζει τον οργανισμό κατά τη διάρκεια ενός ταξιδιού. Η αφυδάτωση, η έντονη άσκηση, οι υψηλές θερμοκρασίες, η κατανάλωση περισσότερο επεξεργασμένων τροφίμων, η μειωμένη πρόσληψη φρέσκων φρούτων και λαχανικών και τα ακανόνιστα γεύματα μπορούν επίσης να επηρεάσουν δυσμενώς τόσο το έντερο όσο και τον μεταβολισμό.
Οι ερευνητές θεωρούν ότι όλοι αυτοί οι παράγοντες πιθανόν λειτουργούν συνδυαστικά, αυξάνοντας την επιβάρυνση του οργανισμού κατά τη διάρκεια διεθνών διοργανώσεων. Ως χαρακτηριστικό παράδειγμα αναφέρουν το Παγκόσμιο Κύπελλο Ποδοσφαίρου του 2026, το οποίο θα διεξαχθεί σε έξι διαφορετικές ζώνες ώρας στη Βόρεια Αμερική.
Ποιες στρατηγικές εξετάζονται
Η ανασκόπηση αναφέρει ότι ορισμένες πρακτικές θα μπορούσαν θεωρητικά να περιορίσουν τις επιπτώσεις του jet lag, όπως η προγραμματισμένη έκθεση σε έντονο φως, η χρήση μελατονίνης μετά από ταξίδια προς τα ανατολικά, η προσαρμογή των ωρών γευμάτων στη νέα ζώνη ώρας, η λήψη προβιοτικών και πρεβιοτικών, καθώς και η επαρκής ενυδάτωση, ο ποιοτικός ύπνος και η κατανάλωση φυτικών ινών.
Ωστόσο, οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα για την αποτελεσματικότητα αυτών των παρεμβάσεων σε αθλητές παραμένουν περιορισμένα και απαιτούνται καλά σχεδιασμένες κλινικές μελέτες.
Ακόμη δεν υπάρχουν οριστικές απαντήσεις
Η ερευνητική ομάδα καταλήγει ότι η σχέση μεταξύ jet lag, μικροβιώματος και αθλητικής απόδοσης αποτελεί ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον αλλά ακόμη αναδυόμενο πεδίο της αθλητιατρικής. Οι περισσότεροι μηχανισμοί που περιγράφονται βασίζονται σε θεωρητικά μοντέλα, μελέτες σε ζώα ή μικρές ανθρώπινες έρευνες, γεγονός που δεν επιτρέπει ασφαλή συμπεράσματα για σχέση αιτίας και αποτελέσματος.
Οι επιστήμονες τονίζουν ότι απαιτούνται μεγαλύτερες κλινικές μελέτες σε αθλητές, ώστε να διαπιστωθεί αν οι αλλαγές στο μικροβίωμα του εντέρου μετά από πολύωρα ταξίδια επηρεάζουν πράγματι την απόδοση, την αποκατάσταση και τον κίνδυνο τραυματισμών. Μέχρι τότε, τα ευρήματα θα πρέπει να αντιμετωπίζονται ως μια επιστημονικά τεκμηριωμένη αλλά ακόμη μη επιβεβαιωμένη υπόθεση.
Επιστημονική τεκμηρίωση:
Travel-Induced Circadian and Microbiota Disturbances: Implications for Athlete Health and Performance: A Narrative Review | Authors: Karol Bilinski, Kacper Wisniewski, Laura Rafner, Pawel Witko, and Dagmara Gawel-Dabrowska (Wroclaw Medical University, Wroclaw, Poland) | Journal: Nutrients, Volume 18, Issue 10, Article 1523 (2026) | DOI: https://doi.org/10.3390/nu18101523
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Λουκέτο σε μεγάλο σούπερ μάρκετ για ληγμένα προϊόντα – Η απόφαση του δικαστηρίου
- Η επιδημία που ξεσκέπασε το «τρύπιο» σύστημα ασφάλειας τροφίμων – Πώς ένα παράσιτο μόλυνε χιλιάδες ανθρώπους
- Ιός του Δυτικού Νείλου: Η Ελλάδα καταγράφει τη μεγαλύτερη αύξηση στην Ευρώπη σύμφωνα με τον ΠΟΥ – Πώς θα προστατευθείτε
- Γιατί πληρώνουμε ακόμη «χρυσάφι» τη σοκολάτα ενώ η τιμή του κακάο πέφτει;
- Ο καρκίνος καλπάζει: Σχεδόν 1 στους 5 ανθρώπους θα νοσήσει στη ζωή του – 34 εκατομμύρια νέα περιστατικά έως το 2050
- Συναγερμός για έτοιμη βρεφική τροφή – Βρέθηκαν κομμάτια πλαστικού μέσα στις συσκευασίες
