Φάκελος φυτοφάρμακα: Από τις καλλιέργειες στα χαλιά και στο περιβάλλον του σπιτιού – Η «σκονισμένη» αλήθεια που πρέπει να γνωρίζετε
Δρ. Φραγκίσκος Γαΐτης* Βιολόγος – Μικροβιολόγος τροφίμων
Όταν εξετάζουμε την παρουσία υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων (επι τω λαϊκότερον, καθώς ο ορθός όρος είναι φυτοπροστατευτικές ουσίες) στο περιβάλλον, εστιάζουμε κατά κύριο λόγο στο εξωτερικό περιβάλλον: έδαφος, υπόγεια ύδατα, ιζήματα και καλλιέργειες. Επίσης, αναφερόμαστε και σε τρόφιμα στα οποία ανιχνεύονται ίχνη υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων ως συνέπεια της εφαρμογής τους στις καλλιέργειες.
Ωστόσο, τα φυτοφάρμακα υπάρχουν και στο εσωτερικό περιβάλλον και συσσωρεύονται στη σκόνη του σπιτιού. Σε μια πρόσφατη μελέτη, ερευνητές από το CIEMAT [Centro de Investigaciones Energéticas, Medioambientales y Tecnológicas), ένας Ισπανικός δημόσιος ερευνητικός φορέας του Υπουργείου Επιστήμης, Καινοτομίας και Πανεπιστημίων υπό τη εποπτεία της Γενικής Γραμματείας Έρευνας], ανέλυσαν 128 δείγματα σκόνης από αγροτικά νοικοκυριά και 40 δείγματα από αστικά νοικοκυριά. Τα αποτελέσματα ήταν αξιοσημείωτα όπου ακόμη και δείγματα από αστικά νοικοκυριά περιείχαν 57 διαφορετικά φυτοφάρμακα κατά μέσο όρο. Πολλές από αυτές τις ενώσεις (π.χ. DDT) έχουν απαγορευτεί εδώ και χρόνια για χρήση στη γεωργική παραγωγή στην Ευρώπη, εντούτοις μπορούν και παραμένουν στη σκόνη του σπιτιού για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Κανένα δείγμα δεν ήταν απαλλαγμένο από υπολείμματα φυτοφαρμάκων.
- ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Έφηβος παραλίγο να καεί ζωντανός από τον φορτιστή του κινητού του – Συγκλονιστικές φωτογραφίες
Σε μια άλλη μελέτη που διεξήχθη από το Radboud Institute for Biological and Environmental Sciences (Ολλανδία), σχεδόν 200 φυτοφάρμακα βρέθηκαν σε οικιακή σκόνη από σπίτια σε 10 ευρωπαϊκές χώρες. Ο αριθμός των φυτοφαρμάκων σε κάθε σπίτι κυμαινόταν μεταξύ 25 και 121, και τα επίπεδα φυτοφαρμάκων έτειναν να είναι υψηλότερα στα σπίτια των αγροτών.
Και στις δύο μελέτες, πολλά από τα φυτοφάρμακα που προσδιορίστηκαν έχουν αναγνωριστεί ως εξαιρετικά επικίνδυνα και η παρουσία τους στη σκόνη εσωτερικών χώρων μπορεί να αποτελεί κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία. Οι άνθρωποι και τα κατοικίδια ζώα ενδέχεται να εκτίθενται σε χαμηλές συγκεντρώσεις υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων μέσω της εισπνοής οικιακής σκόνης, αλλά και μέσω τυχαίας κατάποσης.
- ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Σοκ στην αγορά προϊόντων χωρίς γλουτένη: Τοξικά βαρέα μέταλλα σε δημοφιλή σνακ – Εργαστηριακή ανάλυση
- ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Τα τυριά που ανακαλούνται λόγω λιστέρια και σταφυλόκοκκου
Τι είναι η σκόνη;
Η σκόνη είναι ένα μείγμα πολλών τύπων σωματιδίων οργανικής και ανόργανης φύσης, τα οποία είναι τόσο μικροσκοπικά, ώστε μπορούν να αιωρούνται στον αέρα για λίγο ή για πολύ καιρό. Η σκόνη που υπάρχει στα σπίτια μας αποτελείται ως επί το πλείστον από τρίχες και νεκρά δερματικά κύτταρα ανθρώπων και ζώων, ίνες χαρτιού και υφάσματος, μεταλλικά στοιχεία, υπολείμματα εντόμων, κόκκους γύρης, σπόρια μυκήτων, χώμα και ατμοσφαιρικούς ρύπους.
Πώς εισέρχονται τα φυτοφάρμακα στα σπίτια μας;
Μελέτες έχουν δείξει ότι οι άνθρωποι μεταφέρουν φυτοφάρμακα στο σπίτι, ως βρωμιά κάτω από τα παπούτσια τους. Επίσης, δείχνουν ότι τα κατοικίδια ζώα μπορεί να μεταφέρουν φυτοφάρμακα στο σπίτι μέσω της χρήσης αντιπαρασιτικών σκευασμάτων. Μια άλλη μελέτη διαπίστωσε ότι η εσωτερική οικιακή σκόνη μπορεί να μολυνθεί με εντομοκτόνα που χρησιμοποιούνται για τη συντήρηση του ξύλου. Μια πρόσθετη πηγή μόλυνσης από φυτοφάρμακα σε εσωτερικούς χώρους είναι η χρήση φυτοφαρμάκων σε διακοσμητικά φυτά και λουλούδια. Τέλος, ορισμένοι άνθρωποι ψεκάζουν με εντομοκτόνα στο σπίτι, στην προσπάθεια να απαλλαγούν από μύγες, κουνούπια, κατσαρίδες κλπ.
- ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ξένο σώμα και σε τούρτα… για τη γιορτή της μητέρας!
- ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ο γιος του Arnold Schwarzenegger ισχυρίζεται ότι έχασε 15 κιλά αφαιρώντας αυτήν την τροφή από το μενού του
Τι μπορούμε να κάνουμε για να περιορίσουμε ή να αποτρέψουμε την έκθεση σε φυτοφάρμακα στα σπίτια μας;
- Τα υπολείμματα φυτοφαρμάκων μπορούν να μεταφερθούν στο σπίτι μαζί με τη βρωμιά κάτω από τα παπούτσια. Αυτή η βρωμιά μπορεί να περιέχει βιολογικούς (βακτήρια) και χημικούς (βρωμιά, σκόνη, λάσπη και κάθε είδους βρωμιά) ρύπους, συμπεριλαμβανομένων και υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων. Για να αποφύγετε αυτήν την πηγή μόλυνσης, συνιστάται να βγάζετε τα παπούτσια πριν μπείτε στο σπίτι και να τα μεταφέρετε αμέσως στο μπαλκόνι (ή να τα καθαρίζετε).
- Όταν αγοράζετε προϊόντα που ενδέχεται να περιέχουν φυτοφάρμακα, ελέγξτε την ετικέτα για τυχόν σύμβολα κινδύνου ή προειδοποιήσεις. Εάν δείτε μια προειδοποίηση που υποδηλώνει την κλήση γιατρού σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης (π.χ. σε περίπτωση κατάποσης του προϊόντος), σκεφτείτε εάν χρειάζεται να τα χρησιμοποιήσετε, ειδικά εάν έχετε μικρά παιδιά στο σπίτι.
- Πολλά κτηνιατρικά φάρμακα για κατοικίδια ζώα είναι φυτοφάρμακα που μπορεί να είναι τοξικά για τον άνθρωπο. Μόλις τα κατοικίδια υποβληθούν σε θεραπεία με ένα κολάρο ή λάδι απωθητικό ψύλλων, αυτό μπορεί να γίνει πηγή μόλυνσης του σπιτιού σας. Η άμεση επαφή, χωρίς προστασία, με το τρίχωμα των πρόσφατα υποβληθέντων σε θεραπεία κατοικίδιων ζώων μπορεί να προκαλέσει μετάδοση από κατοικίδιο σε άνθρωπο.
- Μην κόβετε καλλωπιστικά φυτά και λουλούδια στον πάγκο της κουζίνας όπου ετοιμάζετε και το φαγητό σας. Πριν από την προετοιμασία του φαγητού, θυμηθείτε να πλένετε τα χέρια σας.
Ενώ, σύμφωνα με τις μελέτες, οι συγκεντρώσεις μεμονωμένων φυτοφαρμάκων στη σκόνη του σπιτιού ήταν σχετικά χαμηλές, οι συνολικές συγκεντρώσεις ήταν υψηλές. Δεν είναι πολλά γνωστά για τις πιθανές επιπτώσεις στην υγεία από τη συνδυασμένη έκθεση σε χαμηλές συγκεντρώσεις μεγάλου αριθμού χημικών ενώσεων. Για να γίνει αντιληπτό φανταστείτε ότι μπορεί σε μια έξοδο να πιείτε 4 μπύρες, ή 3 ποτήρια κρασί, ή 1 ποτήρι ουίσκι αλλά τι θα συνέβαινε αν τα πίνατε όλα ταυτόχρονα, κάθε μέρα;
Οι ερευνητές ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για τη διευκρίνιση των επιπτώσεων αυτών των «κοκτέιλ» στην ανθρώπινη υγεία, καθώς η συνδυασμένη έκθεση δεν λαμβάνεται υπόψη κατά την έγκριση φυτοπροστατευτικών προϊόντων για γεωργική εφαρμογή. Η διερεύνηση αυτών των επιπτώσεων μπορεί να βοηθήσει στις μελλοντικές πολιτικές για την εφαρμογή φυτοφαρμάκων. Ο απώτερος στόχος, φυσικά, είναι η διασφάλιση της διαθεσιμότητας τροφίμων, προστατεύοντας παράλληλα την ανθρώπινη υγεία.
* Ο Δρ. Φραγκίσκος Γαΐτης εργάζεται στον ΕΦΕΤ και στο παρόν κείμενο εκφράζει προσωπικές απόψεις.
