Νέα αυστηρότερα όρια για συγκεκριμένες ουσίες της μεγάλης οικογένειας των PFAS τίθενται σε εφαρμογή σε ολόκληρη την Ευρωπαϊκή Ένωση από τις 10 Οκτωβρίου 2026, επηρεάζοντας προϊόντα που χρησιμοποιούνται καθημερινά, από αδιάβροχα και παπούτσια έως συσκευασίες τροφίμων και καλλυντικά. Η νέα ευρωπαϊκή ρύθμιση δεν αποτελεί γενική απαγόρευση όλων των PFAS. Αφορά ειδικά την undecafluorohexanoic acid, γνωστή ως PFHxA, τα άλατά της και ουσίες που συνδέονται χημικά με την PFHxA και μπορούν, βάσει της μοριακής τους δομής, να διασπαστούν ή να μετατραπούν σε αυτήν. Οι περιορισμοί εντάσσονται στο παράρτημα XVII του ευρωπαϊκού κανονισμού REACH.
Από τις 10 Οκτωβρίου 2026 δεν θα επιτρέπεται η διάθεση στην αγορά ή η χρήση των συγκεκριμένων ουσιών πάνω από τα προβλεπόμενα όρια σε μια σειρά προϊόντων που απευθύνονται στο ευρύ κοινό. Ειδικότερα, ο Κανονισμός θέτει όριο 25 ppb για το άθροισμα της PFHxA και των αλάτων της και 1.000 ppb για το άθροισμα των PFHxA-related substances, με τις συγκεντρώσεις να μετρώνται σε ομοιογενές υλικό.
Από τα αδιάβροχα μέχρι τα παπούτσια
Στο πεδίο εφαρμογής περιλαμβάνονται τα υφάσματα, τα δέρματα, οι γούνες και τα δέρματα ζώων που χρησιμοποιούνται σε ενδύματα και σχετικά αξεσουάρ για το ευρύ κοινό. Αυτό σημαίνει ότι προϊόντα όπως τα αδιάβροχα και άλλα ρούχα εξωτερικού χώρου, στα οποία χρησιμοποιούνται συχνά επιστρώσεις με υδροαπωθητικές ιδιότητες, επηρεάζονται από τους νέους περιορισμούς. Οι ίδιοι περιορισμοί εφαρμόζονται από τον Οκτώβριο και στα υποδήματα που προορίζονται για το ευρύ κοινό. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει χαρακτηριστικά τα υφάσματα καταναλωτικής ένδυσης, όπως τα αδιάβροχα, καθώς και τα υποδήματα μεταξύ των βασικών εφαρμογών που καλύπτονται από τη νέα ρύθμιση.
Τι αλλάζει στις συσκευασίες τροφίμων
Σημαντική είναι και η εφαρμογή των νέων περιορισμών σε χαρτί και χαρτόνι που χρησιμοποιούνται ως υλικά σε επαφή με τρόφιμα και εμπίπτουν στο σχετικό ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο. Στην κατηγορία αυτή μπορούν να περιλαμβάνονται συσκευασίες τροφίμων, όπως τα κουτιά πίτσας. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αναφέρει ρητά τις συσκευασίες τροφίμων, μεταξύ άλλων τα pizza boxes, ως μία από τις εφαρμογές στις οποίες στοχεύει ο περιορισμός της PFHxA και των συγγενών ουσιών.
Η ρύθμιση δεν σημαίνει ότι από τις 10 Οκτωβρίου θα απαγορευτούν οι ίδιες οι συσκευασίες πίτσας ή ότι κάθε κουτί πίτσας που κυκλοφορεί σήμερα περιέχει PFHxA. Αυτό που αλλάζει είναι το επιτρεπόμενο επίπεδο των συγκεκριμένων ουσιών στα υλικά που εμπίπτουν στη ρύθμιση.
Και τα καλλυντικά στο νέο πλαίσιο
Στο ίδιο καθεστώς εντάσσονται και τα καλλυντικά προϊόντα. Ο ευρωπαϊκός κανονισμός προβλέπει ότι από τις 10 Οκτωβρίου 2026 δεν μπορούν να διατίθενται στην αγορά ή να χρησιμοποιούνται καλλυντικά που περιέχουν τις συγκεκριμένες ουσίες σε συγκεντρώσεις ίσες ή μεγαλύτερες από τα προβλεπόμενα όρια. Η συγκεκριμένη πρόβλεψη έχει ιδιαίτερη σημασία επειδή τα PFAS αποτελούν μεγάλη οικογένεια χημικών ουσιών με διαφορετικές ιδιότητες και χρήσεις. Επομένως, δεν είναι επιστημονικά ακριβές να χαρακτηρίζονται όλα τα προϊόντα που περιέχουν οποιοδήποτε PFAS ως προϊόντα που απαγορεύονται από τη νέα ρύθμιση.
Γιατί ανησυχούν οι επιστήμονες για τα PFAS
Τα PFAS, δηλαδή οι υπερ- και πολυφθοριωμένες αλκυλιωμένες ουσίες, αποτελούν μια πολύ μεγάλη κατηγορία συνθετικών χημικών ουσιών. Χρησιμοποιούνται επειδή προσδίδουν σε υλικά ιδιότητες όπως αντοχή στο νερό, στα λίπη και στη θερμότητα. Η PFHxA και οι συγγενείς της ουσίες αποτελούν υποομάδα αυτής της ευρύτερης οικογένειας. Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, οι συγκεκριμένες ουσίες χαρακτηρίζονται από πολύ υψηλή παραμονή στο περιβάλλον και κινητικότητα στο υδάτινο περιβάλλον, ενώ η συνεχιζόμενη χρήση τους σε ευρέως διασκορπισμένες εφαρμογές μπορεί να αυξάνει το περιβαλλοντικό απόθεμα και την έκθεση ανθρώπων και οικοσυστημάτων.
Το πρόβλημα με τις λεγόμενες «παντοτινές χημικές ουσίες» συνδέεται κυρίως με την εξαιρετική ανθεκτικότητά τους. Η παρουσία τους δεν περιορίζεται απαραίτητα στο σημείο όπου χρησιμοποιήθηκαν αρχικά, καθώς μπορούν να μετακινηθούν μέσω του περιβάλλοντος και, ανάλογα με την ουσία, να ανιχνευθούν σε νερό, έδαφος και οργανισμούς. Για την PFHxA ειδικότερα, η ευρωπαϊκή διαδικασία αξιολόγησης κατέληξε ότι υπάρχουν εφαρμογές στις οποίες ο κίνδυνος δεν ελέγχεται επαρκώς και όπου υπάρχουν διαθέσιμες εναλλακτικές λύσεις. Για τον λόγο αυτό η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε περιορισμό σε συγκεκριμένες καταναλωτικές χρήσεις.
Οι περιορισμοί εφαρμόζονται σταδιακά
Η 10η Οκτωβρίου 2026 δεν είναι η μοναδική ημερομηνία της νέας ευρωπαϊκής ρύθμισης. Πρόκειται για ένα σταδιακό χρονοδιάγραμμα περιορισμών.
Ήδη από τις 10 Απριλίου 2026 εφαρμόζονται τα αντίστοιχα όρια σε συγκεκριμένες χρήσεις πυροσβεστικών αφρών, κυρίως για εκπαίδευση, δοκιμές και δημόσιες πυροσβεστικές υπηρεσίες, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις.
Από τις 10 Οκτωβρίου 2026 ακολουθούν τα ενδύματα και τα σχετικά αξεσουάρ, τα υποδήματα, το χαρτί και χαρτόνι που έρχονται σε επαφή με τρόφιμα, ορισμένα μείγματα για το ευρύ κοινό και τα καλλυντικά.
Ένα ακόμη βήμα θα γίνει στις 10 Οκτωβρίου 2027, όταν οι ίδιοι περιορισμοί θα επεκταθούν σε ευρύτερη κατηγορία υφασμάτων, δερμάτων, γουναρικών και δερμάτων που προορίζονται για το ευρύ κοινό αλλά δεν περιλαμβάνονται στα ενδύματα και τα σχετικά αξεσουάρ που καλύπτονται από το πρώτο στάδιο.
Για τους πυροσβεστικούς αφρούς που χρησιμοποιούνται στην πολιτική αεροπορία, η αντίστοιχη ημερομηνία είναι η 10η Οκτωβρίου 2029.
Υπάρχουν, παράλληλα, συγκεκριμένες εξαιρέσεις. Οι περιορισμοί για τα υφάσματα και τα υποδήματα δεν εφαρμόζονται, μεταξύ άλλων, σε ορισμένα μέσα ατομικής προστασίας υψηλού κινδύνου, σε ιατροτεχνολογικά προϊόντα και σε in vitro διαγνωστικά που εμπίπτουν στο αντίστοιχο ευρωπαϊκό νομοθετικό πλαίσιο, καθώς και σε κλωστοϋφαντουργικά προϊόντα που χρησιμοποιούνται στις κατασκευές. Επιπλέον, προϊόντα και μείγματα που είχαν ήδη διατεθεί στην αγορά πριν από τις 10 Οκτωβρίου 2026 εξαιρούνται από τη συγκεκριμένη απαγόρευση διάθεσης και χρήσης που ενεργοποιείται εκείνη την ημερομηνία.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Ρύζι: Τελικά, πρέπει να πλένεται πριν το μαγείρεμα;
- Πώς ο βαθύς ύπνος «ξεπλένει» τον εγκέφαλο από τα σκουπίδια που προκαλούν άνοια – Μελέτη
- Το παράσιτο που προκάλεσε ακατάσχετη διάρροια και αφυδάτωση σε χιλιάδες πολίτες στις ΗΠΑ εντοπίστηκε και στην Ιταλία – Αρρώστησε γυναίκα χωρίς ταξίδι στο εξωτερικό
- Λουκέτο σε ιδιωτική κλινική στη Θεσσαλονίκη: Έκαναν χημειοθεραπείες σε ασθενείς χωρίς διάγνωση κακοήθειας – Τα ευρήματα της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας
- Πλαίσιο: Πρόστιμο 2.500 ευρώ για υπερτιμολόγηση στο ταμείο και ελλιπείς αναγραφές τιμών
- Κάρυ: Επικίνδυνα φυτοφάρμακα και απολυμαντικά στις περισσότερες μάρκες της αγοράς που εξετάστηκαν
- Μπλόκο σε καμπάνια κλινικής στα social που υποστήριζε ότι θεραπεύει τον αυτισμό στα παιδιά με βλαστοκύτταρα (βίντεο)
- Lidl: Τα προϊόντα που απαγορεύεται πλέον να πουλάει με δικαστική απόφαση – Ημερήσιο πρόστιμο 5.000 ευρώ
