Οι μυκοτοξίνες αποτελούν σταθερή αιτία ελέγχων, απορρίψεων φορτίων και ανακλήσεων τροφίμων διεθνώς, με δημητριακά, ξηρούς καρπούς και άλλα φυτικά προϊόντα να βρίσκονται συχνά στο επίκεντρο. Πέρα όμως από τις γνωστές και νομοθετικά ρυθμιζόμενες μυκοτοξίνες, οι επιστήμονες εξετάζουν πλέον ουσίες για τις οποίες δεν υπάρχουν ακόμη ανώτατα επιτρεπτά επίπεδα, μεταξύ αυτών τις εννιατίνες και τη βωβερικίνη, που απαντώνται κυρίως σε δημητριακά και προϊόντα τους.
Νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Emerging Contaminants εξετάζει κατά πόσο αυτές οι ουσίες μπορούν να επηρεάσουν την παραγωγή στεροειδών ορμονών. Η διαταραχή της παραγωγής στεροειδών ορμονών μπορεί να έχει συνέπειες σε διαφορετικές λειτουργίες του οργανισμού, ανάλογα με την ορμόνη που επηρεάζεται. Οι συγγραφείς επισημαίνουν ειδικά ότι η ανισορροπία των στεροειδών ορμονών μπορεί να επηρεάσει σοβαρά την αναπαραγωγική λειτουργία. Προγενέστερες μελέτες έχουν συνδέσει ορισμένες από τις συγκεκριμένες μυκοτοξίνες με μεταβολές σε οιστραδιόλη και τεστοστερόνη και με αλλοιώσεις σε αναπαραγωγικούς ιστούς πειραματόζωων.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | 30 άτομα με συμπτώματα τροφικής δηλητηρίασης μετά από δεξίωση γάμου σε ξενοδοχείο – Δέσμευση τροφίμων, πρόστιμο και αναστολή λειτουργίας
Ερευνητές του ιταλικού Istituto Superiore di Sanità μελέτησαν τέσσερις εννιατίνες και τη βωβερικίνη, οι οποίες παράγονται από μύκητες Fusarium, χρησιμοποιώντας ανθρώπινα κύτταρα και επικυρωμένη εργαστηριακή μέθοδο του Οργανισμού Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης, στο πλαίσιο του ευρωπαϊκού προγράμματος PARC.
Οι εννιατίνες ENN A, A1, B και B1 και η βωβερικίνη, γνωστή ως BEA, χαρακτηρίζονται ως «αναδυόμενες μυκοτοξίνες», επειδή τα διαθέσιμα στοιχεία για τις δυσμενείς επιδράσεις τους παραμένουν περιορισμένα. Οι ουσίες αυτές απαντώνται στα σιτηρά και στα παράγωγά τους, ενώ οι τέσσερις εννιατίνες που εξετάστηκαν συγκαταλέγονται σε εκείνες που ανιχνεύονται συχνότερα στα τρόφιμα, ιδιαίτερα σε ψωμί και ζυμαρικά. Πρόκειται για ενώσεις φυσικής προέλευσης.
Η ερευνητική ομάδα χρησιμοποίησε ανθρώπινα κύτταρα H295R και το H295R Steroidogenesis Assay, δοκιμή που περιλαμβάνεται στην κατευθυντήρια οδηγία OECD TG 456. Τα κύτταρα εκτέθηκαν στις πέντε μυκοτοξίνες για 48 ώρες σε διαφορετικές συγκεντρώσεις. Στη συνέχεια μετρήθηκαν η οιστραδιόλη και η τεστοστερόνη με δύο αναλυτικές μεθόδους, ενώ εξετάστηκαν επίσης η προγεστερόνη, η αλδοστερόνη και η κορτιζόλη με υγρή χρωματογραφία και φασματομετρία μάζας.
Τα αποτελέσματα έδειξαν διαφορετική επίδραση ανά ουσία. Η ENN B αύξησε σημαντικά τα επίπεδα οιστραδιόλης στη μεγαλύτερη μη κυτταροτοξική συγκέντρωση που εξετάστηκε, στο 1 μM, ενώ η ENN A1 αύξησε σημαντικά την παραγωγή τεστοστερόνης στην ίδια συγκέντρωση. Οι δύο μέθοδοι που χρησιμοποιήθηκαν για τη μέτρηση αυτών των ορμονών έδωσαν σε μεγάλο βαθμό παρόμοιες τάσεις ως προς τη σχέση δόσης και απόκρισης.
Διαφορές καταγράφηκαν και στις υπόλοιπες στεροειδείς ορμόνες. Η ENN A1 και η BEA αύξησαν σημαντικά την προγεστερόνη, ενώ η ENN B1 τη μείωσε. Η αλδοστερόνη αυξήθηκε μετά την έκθεση σε ENN A, ENN B1 και BEA. Στην κορτιζόλη, η ENN B προκάλεσε σημαντική αύξηση ήδη από τα 100 nM, ενώ οι ENN A1 και BEA μείωσαν σημαντικά τα επίπεδά της στη μεγαλύτερη συγκέντρωση που εξετάστηκε.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν επίσης ότι όλες οι ουσίες εμφάνισαν κυτταροτοξικότητα στη μεγαλύτερη συγκέντρωση των 10 μM, με σημαντικές διαφορές μεταξύ τους. Η ENN A ήταν η περισσότερο κυτταροτοξική, ενώ η ENN B η λιγότερο. Οι μεταβολές στη στεροειδογένεση που αξιολογήθηκαν ως σημαντικές παρατηρήθηκαν σε συγκεντρώσεις χαμηλότερες από εκείνες που προκαλούσαν απώλεια της βιωσιμότητας των κυττάρων, στοιχείο που λαμβάνεται υπόψη στην αξιολόγηση των ευρημάτων.
Η εικόνα απαιτεί, ωστόσο, προσεκτική ερμηνεία. Με βάση τα κριτήρια της OECD TG 456, οι συγγραφείς χαρακτηρίζουν το αποτέλεσμα «equivocal», δηλαδή αμφίσημο, για όλες τις εξεταζόμενες ουσίες. Οι περισσότερες στατιστικά σημαντικές μεταβολές εμφανίστηκαν μόνο στις υψηλότερες συγκεντρώσεις. Ακόμη και για την ENN B, όπου επηρεάστηκαν δύο διαδοχικές συγκεντρώσεις, η μεταβολή παρέμεινε κάτω από το όριο που απαιτείται για θετική ταξινόμηση στη συγκεκριμένη δοκιμή.
Η μελέτη δεν αποδεικνύει ότι η κατανάλωση ψωμιού, ζυμαρικών ή άλλων προϊόντων δημητριακών προκαλεί ορμονικές διαταραχές στους ανθρώπους. Πρόκειται για πείραμα in vitro σε ανθρώπινη κυτταρική σειρά και όχι για κλινική ή επιδημιολογική έρευνα σε καταναλωτές. Ωστόσο οι συγγραφείς ζητούν πρόσθετες μηχανιστικές μελέτες και πειράματα με μίγματα ουσιών, ώστε να προσδιοριστούν καλύτερα η τοξικολογική τους δράση και οι πιθανές επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία.
Για τις εννιατίνες και τη βωβερικίνη δεν έχουν θεσπιστεί ανώτατα κανονιστικά επίπεδα, ενώ η EFSA έχει εξετάσει στο παρελθόν τους πιθανούς κινδύνους από την παρουσία τους σε τρόφιμα και ζωοτροφές. Τα διαθέσιμα τοξικολογικά δεδομένα παραμένουν περιορισμένα. Η νέα έρευνα πραγματοποιήθηκε μέσω της ευρωπαϊκής σύμπραξης Partnership for the Assessment of Risks from Chemicals (PARC), με χρηματοδότηση από το πρόγραμμα έρευνας και καινοτομίας Horizon Europe της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Οι συγγραφείς σημειώνουν ότι οι συγκεντρώσεις στις οποίες παρατηρήθηκαν μεταβολές στη στεροειδογένεση ενδέχεται να βρίσκονται στο εύρος οξείας έκθεσης για υψηλούς καταναλωτές προϊόντων με βάση τα δημητριακά, με τα παιδιά να θεωρούνται η πιο ευάλωτη ομάδα. Η εκτίμηση αυτή δεν τεκμηριώνει κίνδυνο από τη συνήθη κατανάλωση, αλλά οι ερευνητές θεωρούν ότι τα νέα δεδομένα υποστηρίζουν την επικαιροποίηση της αξιολόγησης κινδύνου για αυτές τις μυκοτοξίνες.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Ρύζι: Τελικά, πρέπει να πλένεται πριν το μαγείρεμα;
- Το παράσιτο που προκάλεσε ακατάσχετη διάρροια και αφυδάτωση σε χιλιάδες πολίτες στις ΗΠΑ εντοπίστηκε και στην Ιταλία – Αρρώστησε γυναίκα χωρίς ταξίδι στο εξωτερικό
- PFAS: Νέοι αυστηροί περιορισμοί από τον Οκτώβριο – Τι θα ισχύει για συσκευασίες τροφίμων, ρούχα, παπούτσια και καλλυντικά
- Λουκέτο σε ιδιωτική κλινική στη Θεσσαλονίκη: Έκαναν χημειοθεραπείες σε ασθενείς χωρίς διάγνωση κακοήθειας – Τα ευρήματα της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας
- Πλαίσιο: Πρόστιμο 2.500 ευρώ για υπερτιμολόγηση στο ταμείο και ελλιπείς αναγραφές τιμών
- Κάρυ: Επικίνδυνα φυτοφάρμακα και απολυμαντικά στις περισσότερες μάρκες της αγοράς που εξετάστηκαν
- Μπλόκο σε καμπάνια κλινικής στα social που υποστήριζε ότι θεραπεύει τον αυτισμό στα παιδιά με βλαστοκύτταρα (βίντεο)
- Lidl: Τα προϊόντα που απαγορεύεται πλέον να πουλάει με δικαστική απόφαση – Ημερήσιο πρόστιμο 5.000 ευρώ
