Οι άνθρωποι της πρώτης γραμμής ασφάλειας τροφίμων στη Ελλάδα, 122 επιθεωρητές από ΕΦΕΤ, ΥΠΑΑΤ, Περιφέρειες και ΕΛΓΟ–ΔΗΜΗΤΡΑ, αποκαλύπτουν τις εμπειρίες και τις αντιλήψεις τους σχετικά με την νοθεία τροφίμων στην Ελλάδα
122 Έλληνες επιθεωρητές ασφάλειας τροφίμων… “μίλησαν”, την ώρα που η ελληνική αγορά βρίσκεται αντιμέτωπη με μια καταιγίδα αποκαλύψεων για εκτεταμένη διατροφική απάτη. Από τις πρόσφατες αναλύσεις DNA του ΕΚΠΑ που έδειξαν εκτεταμένη νοθεία σε τυριά και γιαούρτια που πωλούνται σε σούπερ μάρκετ, μέχρι την “έξαρση αθέμιτων πρακτικών” στο ελαιόλαδο που οδήγησε σε προγραμματισμό για αυστηρότερους ελέγχους το 2026-2027, το ζήτημα της γνησιότητας των τροφίμων είναι πιο κρίσιμο από ποτέ. Με την Ελλάδα να βρίσκεται σταθερά στο στόχαστρο των ευρωπαϊκών εκθέσεων (RASFF) για παρατυπίες σε προϊόντα όπως το ελαιόλαδο, τυρί, τα λουκάνικα, το μέλι και τα «spread» αμυγδάλου, η νέα επιστημονική μελέτη δίνει τον λόγο στους ανθρώπους που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή της μάχης. Οι επιθεωρητές του ΕΦΕΤ, του ΥΠΑΑΤ και των Περιφερειών αποκαλύπτουν τώρα τη δική τους οπτική για ένα σύστημα που δοκιμάζεται καθημερινά.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανάκληση φθηνού δημοφιλούς κατεψυγμένου ψαριού – Το μισό ήταν… νερό! Δείτε φωτογραφία
Αυτή η σπάνια για τα ελληνικά χρονικά μελέτη, δίνει ένα αποκαλυπτικό στιγμιότυπο της καθημερινής πραγματικότητας των επίσημων ελέγχων τροφίμων στην Ελλάδα καθώς βασίζεται αποκλειστικά στις εμπειρίες, τις αντιλήψεις και τις αξιολογήσεις των ίδιων των επιθεωρητών. Η έρευνα εξετάζει τη νοθεία τροφίμων όχι ως μεμονωμένο φαινόμενο παραβατικότητας, αλλά ως παράγοντα που επηρεάζει τη λειτουργία, τη διαφάνεια και τη βιωσιμότητα της ελληνικής αγροδιατροφικής αλυσίδας.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Έλληνες επιστήμονες κατάφεραν να μειώσουν δραστικά το καρκινογόνο ακρυλαμίδιο στα αρτοσκευάσματα
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Σοβαρός κίνδυνος τροφικής δηλητηρίασης από σαρδέλες σε κονσέρβα – Άμεση απόσυρση από τα ράφια των σούπερ μάρκετ
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του Διεθνούς Πανεπιστημίου της Ελλάδος, του Πανεπιστημίου Μακεδονίας και του Πανεπιστημίου Δυτικής Μακεδονίας και δημοσιεύτηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Sustainability (MDPI). Τα δεδομένα προήλθαν από πανελλαδική έρευνα με τη συμμετοχή 122 επιθεωρητών που εργάζονται σε όλους τους βασικούς αρμόδιους φορείς επίσημου ελέγχου τροφίμων στη χώρα, συμπεριλαμβανομένου του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, των Περιφερειακών Διευθύνσεων Αγροτικής Οικονομίας, του ΕΦΕΤ και του ΕΛΓΟ–ΔΗΜΗΤΡΑ.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πλυντήριο πιάτων: Ποιες ταμπλέτες είναι πιο πιθανό να αφήσουν επικίνδυνα υπολείμματα στα σκεύη; Εργαστηριακό τεστ
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ελλάδα: Πρόστιμα σε DECATHLON, COSMOS SPORΤ, MANGO ΚΑΙ ALE για παραβάσεις των κανόνων ΔΙΕΠΥΥ
Σύμφωνα με τις απαντήσεις των επιθεωρητών, η νοθεία τροφίμων γίνεται αντιληπτή ως υπαρκτό και διαρκές πρόβλημα, με έντονες διαφοροποιήσεις ανάλογα με τον φορέα στον οποίο υπηρετούν. Οι επιθεωρητές του ΕΦΕΤ εμφανίζονται πιο ανήσυχοι, αξιολογώντας το πρόβλημα ως υψηλό ή πολύ υψηλό σε σημαντικό ποσοστό, ενώ σε άλλους φορείς η εκτίμηση τείνει προς το μέτριο. Οι διαφοροποιήσεις αυτές δεν αποδίδονται σε αντικειμενικά διαφορετικά επίπεδα παραβατικότητας, αλλά στο θεσμικό πλαίσιο, στο είδος των ελέγχων και στην καθημερινή έκθεση κάθε υπηρεσίας σε περιστατικά νοθείας*.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μπορεί μια τροφική δηλητηρίαση να προκαλέσει καρδιακή προσβολή; Μελέτη αποκαλύπτει την αλήθεια
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ποια πολύ γνωστή σοκολάτα «κέρδισε» την πρώτη θέση (και με διαφορά) για τη «Μειωμένη Συσκευασία της Χρονιάς 2025»;
Ως συχνότερες μορφές νοθείας, οι επιθεωρητές αναφέρουν τη λανθασμένη ή παραπλανητική δήλωση χώρας προέλευσης, την ψευδή σήμανση προϊόντων ως βιολογικών, την πώληση προϊόντων κατώτερης ποιότητας ως ανώτερων, την υποκατάσταση συστατικών με φθηνότερα ή χαμηλότερης αξίας, καθώς και τις ελλείψεις ή αλλοιώσεις στα συνοδευτικά έγγραφα ιχνηλασιμότητας. Οι πρακτικές αυτές, εμφανίζονται εντονότερα σε προϊόντα υψηλής προστιθέμενης αξίας.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλείται αλεύρι λόγω παρουσίας εντόμων
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ψωμί του τοστ: Γιατί γίνεται πιο υγιεινό όταν το καταψύχετε;
Το ελαιόλαδο αναδεικνύεται από τους επιθεωρητές ως το πλέον ευάλωτο προϊόν στη νοθεία, ακολουθούμενο από το μέλι, το κρέας, τα προϊόντα κρέατος και τα γαλακτοκομικά. Πρόκειται για κατηγορίες με ισχυρό οικονομικό ενδιαφέρον, σύνθετες αλυσίδες εφοδιασμού και συχνή χρήση ισχυρισμών ποιότητας ή γεωγραφικής προέλευσης. Φρούτα και λαχανικά καταγράφονται επίσης ως μέτριας επικινδυνότητας, κυρίως λόγω παραπλανητικών δηλώσεων προέλευσης και βιολογικής καλλιέργειας.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Το πολύ γνωστό προϊόν περιποίησης μαλλιών που αναδείχθηκε το χειρότερο σε εργαστηριακό τεστ, λόγω επικίνδυνων ουσιών
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αβοκάντο: Σε ποιο στάδιο ωρίμανσης είναι πιο υγιεινό;
Όσον αφορά τον εντοπισμό περιστατικών νοθείας, οι επιθεωρητές δηλώνουν ότι βασίζονται κυρίως σε καταγγελίες και αναφορές, καθώς και σε δεδομένα από θεσμικές βάσεις πληροφοριών, όπως τα ευρωπαϊκά συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης. Η χώρα προέλευσης, τα εμπορικά δεδομένα και η ύπαρξη σήμανσης ΠΟΠ ή ΠΓΕ αξιολογούνται επίσης ως κριτήρια κινδύνου, ενώ η πληροφόρηση από μέσα μαζικής ενημέρωσης και κοινωνικά δίκτυα θεωρείται λιγότερο αξιόπιστη για την έναρξη ελέγχων.
Οι επιπτώσεις της νοθείας τροφίμων, όπως τις αντιλαμβάνονται οι επιθεωρητές, αφορούν πρωτίστως την απώλεια εμπιστοσύνης στην ασφάλεια των τροφίμων και στη γνησιότητα της προέλευσής τους. Ακολουθεί η αύξηση των κινδύνων για τη δημόσια υγεία και η υπονόμευση της αξιοπιστίας πιστοποιημένων προϊόντων, όπως τα βιολογικά και τα προϊόντα ΠΟΠ και ΠΓΕ. Η απώλεια εμπιστοσύνης στους ίδιους τους επίσημους ελέγχους καταγράφεται επίσης, αλλά σε χαμηλότερη ένταση σε σύγκριση με την αμφισβήτηση των προϊόντων.
Σε επίπεδο εργαλείων ελέγχου, οι εργαστηριακές αναλύσεις θεωρούνται από τους επιθεωρητές το αποτελεσματικότερο μέσο καταπολέμησης της νοθείας, ακολουθούμενες από τους επιτόπιους ελέγχους και τη χρήση βάσεων δεδομένων και συστημάτων έγκαιρης προειδοποίησης. Οι διοικητικοί και λογιστικοί έλεγχοι κρίνονται χρήσιμοι αλλά λιγότερο ισχυροί, ενώ η αξιοποίηση πληροφοριών από τα μέσα ενημέρωσης κατατάσσεται τελευταία ως προς την αποτελεσματικότητα.
Η συνολική αποτελεσματικότητα των υφιστάμενων διαδικασιών ελέγχου αξιολογείται με επιφυλάξεις. Μόνο ένα περιορισμένο ποσοστό επιθεωρητών θεωρεί ότι τα σημερινά εργαλεία είναι πολύ ή ιδιαίτερα αποτελεσματικά, με τις χαμηλότερες αξιολογήσεις να προέρχονται από τις περιφερειακές υπηρεσίες. Οι διαφοροποιήσεις αυτές συνδέονται με άνιση κατανομή πόρων, διαφορετικά επίπεδα εκπαίδευσης και διαφοροποιημένες επιχειρησιακές δυνατότητες μεταξύ των φορέων.
Η μελέτη καταγράφει επίσης ενδιαφέρον για τη μελλοντική αξιοποίηση ψηφιακών εργαλείων και τεχνητής νοημοσύνης στους ελέγχους τροφίμων, κυρίως για την ενίσχυση της ιχνηλασιμότητας και την ανάλυση κινδύνου. Παράλληλα, οι επιθεωρητές δηλώνουν περιορισμένη θεσμική ετοιμότητα ως προς την εκπαίδευση, την ποιότητα δεδομένων και την ενοποίηση συστημάτων, στοιχεία που θεωρούν κρίσιμα για την πρακτική εφαρμογή τέτοιων τεχνολογιών.
Η εικόνα που προκύπτει από τη μελέτη δεν βασίζεται σε στατιστικές καταγραφές παραβάσεων, αλλά στη συλλογική εμπειρία των ανθρώπων που βρίσκονται στην πρώτη γραμμή των ελέγχων. Μέσα από τις απαντήσεις τους αποτυπώνεται ένας μηχανισμός ελέγχου που λειτουργεί, αλλά με εμφανή όρια και εσωτερικές ανισότητες.
* Η διαφοροποίηση ανά αρμόδια αρχή είναι το ισχυρότερο και πιο σταθερό εύρημα. Οι επιθεωρητές του ΕΦΕΤ δηλώνουν σε πολύ μεγαλύτερο ποσοστό ότι η νοθεία τροφίμων αποτελεί υψηλό ή πολύ υψηλό πρόβλημα στο πεδίο ευθύνης τους, σε σύγκριση με τους επιθεωρητές του ΥΠΑΑΤ, των ΔΑΟΚ και του ΕΛΓΟ–ΔΗΜΗΤΡΑ. Η στατιστική συσχέτιση είναι ισχυρή και δείχνει ότι ο θεσμικός ρόλος επηρεάζει άμεσα την αντίληψη της έκτασης του φαινομένου, όχι τα ατομικά χαρακτηριστικά των επιθεωρητών.
Δεύτερον, οι επιθεωρητές των Περιφερειακών ΔΑΟΚ (περιφερειακές υπηρεσίες των Περιφερειών της χώρας που έχουν αρμοδιότητες σε θέματα αγροτικής παραγωγής, ζωικής παραγωγής, κτηνιατρικών ελέγχων και επίσημων ελέγχων τροφίμων) ξεχωρίζουν αρνητικά ως προς την αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των ελέγχων. Είναι η ομάδα με τα υψηλότερα ποσοστά απαντήσεων «χαμηλή» ή «καθόλου αποτελεσματική» όσον αφορά τις υφιστάμενες διαδικασίες καταπολέμησης της νοθείας. Αυτό δεν εμφανίζεται με την ίδια ένταση στους επιθεωρητές του ΕΦΕΤ ή του ΕΛΓΟ–ΔΗΜΗΤΡΑ και αποδίδεται σε περιορισμένους πόρους, φόρτο αρμοδιοτήτων και χαμηλότερη θεσμική υποστήριξη.
Οι επιθεωρητές με ανώτερο μορφωτικό επίπεδο (μεταπτυχιακό και διδακτορικό) εμφανίζουν εντονότερη ανησυχία για την απώλεια εμπιστοσύνης στα προϊόντα ΠΟΠ/ΠΓΕ και στα βιολογικά τρόφιμα. Η διάσταση αυτή ξεχωρίζει γιατί δεν αφορά άμεσα την ασφάλεια, αλλά τη λειτουργία των αγορών ποιότητας και την αξιοπιστία των συστημάτων πιστοποίησης.
Οι επιθεωρητές που υπηρετούν σε καθαρά ελεγκτικούς ρόλους πεδίου αποδίδουν μεγαλύτερη σημασία σε πρακτικά εργαλεία, όπως οι επιτόπιοι έλεγχοι και οι μη εργαστηριακές αναλύσεις (έλεγχοι εγγράφων, ισοζύγια, διασταυρώσεις), σε σύγκριση με στελέχη διοικητικών ή επιτελικών θέσεων που δίνουν μεγαλύτερο βάρος σε βάσεις δεδομένων και συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης.
Καταγράφονται διαφορές φύλου σε συγκεκριμένα σημεία: οι γυναίκες επιθεωρήτριες εμφανίζονται πιο ευαίσθητες στον κίνδυνο για τη δημόσια υγεία και πιο επικριτικές ως προς την εμπιστοσύνη στους επίσημους ελέγχους, χωρίς όμως να διαφοροποιούνται σημαντικά στην εκτίμηση της συχνότητας της νοθείας.
Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση https://www.mdpi.com/2071-1050/18/2/1101
Αναφορά: Ρούκος Χρήστος, Δημήτριος Καφετζόπουλος, Αλεξάνδρα Παυλούδη, Φώτιος Χατζηθεοδωρίδης και Αχιλλέας Κοντογεώργος. 2026. «Ενίσχυση της βιωσιμότητας των αλυσίδων εφοδιασμού τροφίμων: Στοιχεία από επιθεωρητές και επίσημους ελέγχους στην Ελλάδα»
Sustainability 18, αρ. 2: 1101. https://doi.org/10.3390/su18021101
