Αλκαλοειδή ερυσιβώδους: Η σιωπηλή επιστροφή μιας αρχαίας επικίνδυνης τοξίνης στο ψωμί της Ευρώπης
Όπως δείχνουν οι ανακλήσεις και απανωτές ειδοποιήσεις των τελευταίων ημέρων από πολλές χώρες στο ευρωπαϊκό σύστημα RASFF, η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με έναν αόρατο, επίμονο εχθρό που επιβιώνει σιωπηλά μέσα στο ψωμί. Τις τοξίνες της ερυσιβώδους όλυρας, γνωστές ως ergot alkaloids. Πρόκειται για φυσικές ουσίες που παράγονται από τον μύκητα Claviceps purpurea, ο οποίος προσβάλλει κυρίως τη σίκαλη, αλλά και άλλα δημητριακά όπως το σιτάρι και το κριθάρι. Ο μύκητας αντικαθιστά τον κόκκο του σιτηρού με ένα σκούρο, σκληρό σωμάτιο – το λεγόμενο εργότ – που περιέχει ισχυρές νευροτοξικές και αγγειοσυσπαστικές ενώσεις. Αυτές οι τοξίνες δεν καταστρέφονται με τη θερμότητα και μπορούν να προκαλέσουν γαστρεντερικά προβλήματα, μυϊκούς σπασμούς, αγγειακές βλάβες και, σε σοβαρές περιπτώσεις, γάγγραινα ή απώλεια άκρων.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πόσο “έξυπνα μας κλέβουν” αρτοποιεία και ζαχαροπλαστεία – Νέο πρόστιμο στη Καισαριανή για κρυφές χρεώσεις της συσκευασίας
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Περιστατικά σηψαιμίας και δεκάδες δηλητηριάσεις σε πολυτελές εστιατόριο – 13 πιάτα και επιφάνειες κουζίνας μολυσμένα με Listeria!
Στις 3 Οκτωβρίου 2025, το ευρωπαϊκό σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης RASFF εξέδωσε ειδοποίηση συναγερμού για βιολογικό αλεύρι σίκαλης προέλευσης Βελγίου, το οποίο διανεμήθηκε στην Ολλανδία και σε άλλα κράτη-μέλη. Οι εργαστηριακές αναλύσεις εντόπισαν συγκέντρωση 1.318 ± 291 μg/kg αλκαλοειδών ερυσιβώδους, ενώ το ανώτατο επιτρεπτό όριο είναι 500 μg/kg. Το προϊόν χαρακτηρίστηκε ως σοβαρός κίνδυνος και αποσύρθηκε από την αγορά, ενώ οι βελγικές αρχές ενημερώθηκαν για περαιτέρω διερεύνηση. Λίγες ημέρες αργότερα, στις 10 Οκτωβρίου, ακολούθησε νέα ειδοποίηση του RASFF για αρτοσκευάσματα στα οποία ανιχνεύθηκαν 354 μg/kg αλκαλοειδών, υπερβαίνοντας το ανώτατο επιτρεπτό όριο των 100 μg/kg. Η προέλευση του προϊόντος εντοπίστηκε στην Ολλανδία, με διανομή στο Βέλγιο, και η υπόθεση τέθηκε υπό παρακολούθηση λόγω του σοβαρού κινδύνου για τη δημόσια υγεία.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αγωγή σε μεγάλη εταιρεία ελληνικού γιαουρτιού για ανίχνευση πολλαπλών χημικών ουσιών στο προϊόν
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μην στραγγίζετε τα τηγανητά σε λάθος χαρτί – Ο κίνδυνος που αγνοούν οι περισσότεροι
Η ειδοποιήσεις του Οκτωβρίου προστίθεται σε μια σειρά ανακλήσεων μέσα στο 2025. Τον Ιούνιο, η Γαλλία είχε ενεργοποιήσει τον μηχανισμό RASFF για βιολογικό αλεύρι Fromentine FAR BIO T65 ολλανδικής προέλευσης, που περιείχε 252 μg/kg τοξινών, πάνω από το όριο των 100 μg/kg. Λίγο αργότερα, η εταιρεία NATURA’LISA ανακοίνωσε την ανάκληση του αλευριού σίτου τύπου T150 της μάρκας Moulin Decollogne λόγω ανίχνευσης των ίδιων τοξινών. Και οι δύο περιπτώσεις αφορούσαν βιολογικά προϊόντα, δείχνοντας ότι η φυσική καλλιέργεια δεν προστατεύει από τη μόλυνση με ερυσιβώδη. Τον Μάρτιο της ίδιας χρονιάς, η Γαλλία είχε ήδη αποσύρει από την αγορά ψωμί με την επωνυμία FEV, μετά την ανίχνευση ερυσιβώδους όλυρας στο τελικό προϊόν – γεγονός που αποκάλυψε ότι η μόλυνση είχε περάσει από το σιτάρι στο έτοιμο ψωμί.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Νερό βρύσης: Τι πραγματικά συμβαίνει όταν απολυμαίνεται και πώς μπορεί να αποτραπεί ο κίνδυνος καρκίνου – Γνωμοδότηση της FASFC
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Με τι μπορείτε να αντικαταστήσετε τη μαγιονέζα σε σάντουιτς – Πιο υγιεινό, πιο φθηνό και πιο νόστιμο
Η Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA) έχει επισημάνει ότι η έκθεση στα αλκαλοειδή της ερυσιβώδους μπορεί να έχει αθροιστικό αποτέλεσμα στον οργανισμό, ακόμη και σε χαμηλές συγκεντρώσεις. Το 2024, με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/1808, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μείωσε τα ανώτατα όρια αυτών των ουσιών στα άλευρα και τα προϊόντα δημητριακών, με στόχο την ενίσχυση της προστασίας του καταναλωτή. Οι διεθνείς οργανισμοί ΠΟΥ και FAO συνεχίζουν να αξιολογούν τους κινδύνους, επισημαίνοντας ότι οι τοξίνες αυτές δεν μπορούν να εξαλειφθούν πλήρως ούτε με φυτοπροστατευτικά σκευάσματα ούτε με καθαρισμό.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Κοτόπουλο ελληνικής εταιρείας μολυσμένο με Salmonella, εντοπίστηκε στην Ιταλία – Ειδοποίηση στην ΕΕ για επικίνδυνο προϊόν
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Βρέφος 6 μηνών στην εντατική από φυστικοβούτυρο – Το πρώτο επιβεβαιωμένο περιστατικό αλλαντίασης από το προϊόν
Τι είναι τα ergot alkaloids
Η ιστορία του μύκητα είναι μακρά και σκοτεινή. Στον Μεσαίωνα, η κατανάλωση μολυσμένου ψωμιού προκαλούσε επιδημίες γνωστές ως «Φωτιά του Αγίου Αντωνίου», με σπασμούς, παραλήρημα και γάγγραινα. Το 1951, στην πόλη Pont-Saint-Esprit της Γαλλίας, εκατοντάδες άνθρωποι παρουσίασαν παραισθήσεις και ψυχωσικά επεισόδια· η έρευνα κατέληξε ότι το ψωμί της περιοχής είχε μολυνθεί με ερυσιβώδη όλυρα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Τυριά μολυσμένα με γρίπη των πτηνών: Για πόσο καιρό μπορεί να παραμείνει ενεργός ο ιός;
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Καινοτόμες στρατηγικές για τη διατήρηση της φρεσκάδας στα κομμένα μήλα
Η «Φωτιά του Αγίου Αντωνίου» παραμένει ένα ιστορικό παράδειγμα του τι μπορεί να προκαλέσει ένα μικρό ποσοστό μολυσμένου αλευριού. Οι πρόσφατες ανακλήσεις του 2025 δείχνουν ότι ο μύκητας αυτός δεν έχει εξαφανιστεί, ακόμη και από τις πλέον ελεγχόμενες ευρωπαϊκές αγορές. Η σίκαλη παραμένει το πιο ευάλωτο δημητριακό, καθώς ευνοεί την ανάπτυξη του Claviceps purpurea.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Το δείχνει, το γράφει; Ανακαλείται σοκολάτα γιατί δεν αναγράφει τον κίνδυνο που δείχνει η φωτογραφία στη συσκευασία
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Η τσίχλα, το καλαμάκι, το κινητό και 6 ακόμη καθημερινές συνήθειες που σε γερνούν γρήγορα
Η σύγχρονη γεωργία και η τεχνολογία επεξεργασίας μειώνουν σημαντικά την πιθανότητα μόλυνσης, αλλά δεν την εξαλείφουν. Ο μύκητας ευδοκιμεί σε ψυχρό και υγρό κλίμα, εξαπλώνεται γρήγορα στα στάχυα και μπορεί να επιβιώσει στα υπολείμματα που φτάνουν στους μύλους. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η μόνη πραγματική προστασία είναι η συνεχής δειγματοληψία, οι εργαστηριακοί έλεγχοι και η έγκαιρη ενημέρωση του κοινού.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ημερομηνία λήξης: Τι συμβαίνει όταν είναι δυσανάγνωστη
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλείται ψωμί του τοστ λόγω απουσίας σημαντικής πληροφορίας προς τους καταναλωτές
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μούχλα στο σπίτι: Πώς θα την εντοπίσετε ακόμη κι όταν δεν τη βλέπετε
*Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ασφάλειας τροφίμων και απευθύνεται στον κλάδο και στους επαγγελματίες τροφίμων, όπως και σε συνειδητοποιημένους καταναλωτές. Το παρόν άρθρο έχει σκοπό να προσφέρει χρήσιμες πληροφορίες στους επιστήμονες τροφίμων και επαγγελματίες που σχεδιάζουν τα συστήματα και μέτρα ασφάλειας τροφίμων των επιχειρήσεων τροφίμων. Τα συμβάντα ασφάλειας τροφίμων σε τοπικό και παγκόσμιο επίπεδο αποτελούν πολύτιμα εισερχόμενα δεδομένα στην ανάλυση επικινδυνότητας της διαδικασίας διαχείρισης τροφίμων (HACCP) που υποχρεούται να συντάσσει και να διατηρεί βάση νόμου, κάθε επιχείρηση τροφίμων.
