Τα πεπόνια εξελίσσονται σε μία από τις κατηγορίες νωπών φρούτων με τις περισσότερες ανακλήσεις, το τελευταίο διάστημα. Μετά τις επανειλημμένες αποσύρσεις προϊόντων λόγω υψηλής συγκέντρωσης υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων, νέα ανάκληση αφορά αυτή τη φορά αυξημένη περιεκτικότητα σε κάδμιο, ένα βαρύ μέταλλο που έχει ταξινομηθεί από τον IARC ως καρκινογόνο. Το πλύσιμο, το ξεφλούδισμα ή η θερμική επεξεργασία δεν απομακρύνουν το κάδμιο που έχει ήδη απορροφηθεί από τους φυτικούς ιστούς, καθώς το μέταλλο βρίσκεται ενσωματωμένο στο εσωτερικό του καρπού. Η χρόνια διατροφική έκθεση στο κάδμιο αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα αξιολόγησης του κινδύνου. Το μέταλλο απορροφάται σε μικρό ποσοστό από το πεπτικό σύστημα, έχει τεράστιο χρόνο ημιζωής στον ανθρώπινο οργανισμό (10 έως 30 χρόνια), αποβάλλεται πολύ αργά και μπορεί να συσσωρεύεται για δεκαετίες, κυρίως στους νεφρούς και σε μικρότερο βαθμό στο ήπαρ.
Η Αλυσίδα σουπερμάρκετ Carrefour France ανακοίνωσε την εθελοντική ανάκληση πεπονιών MELON DU HAUT POITOU IGP της σειράς Reflets de France, τα οποία διατέθηκαν χύμα στη γαλλική αγορά, έπειτα από εργαστηριακούς ελέγχους που έδειξαν συγκέντρωση καδμίου υψηλότερη από το ανώτατο επιτρεπόμενο όριο που προβλέπει η ευρωπαϊκή νομοθεσία για τα τρόφιμα. Το προϊόν πωλήθηκε από τις 12 έως τις 22 Ιουλίου 2026 και όσοι το αγόρασαν κλήθηκαν να μην το καταναλώσουν και να το επιστρέψουν στο σημείο αγοράς για επιστροφή χρημάτων ή αντικατάσταση ή να το απορρίψουν, ενώ η εταιρεία έχει διαθέσει τηλεφωνική γραμμή εξυπηρέτησης για την ενημέρωση του κοινού.
Το κάδμιο ανήκει στα βαρέα μέταλλα και αποτελεί χημικό στοιχείο που απαντάται φυσικά στο περιβάλλον, αλλά η παρουσία του στα τρόφιμα μπορεί να αυξηθεί σημαντικά λόγω ανθρώπινων δραστηριοτήτων. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θεσπίσει ανώτατα επιτρεπόμενα επίπεδα για το κάδμιο σε διάφορες κατηγορίες τροφίμων, καθώς η μακροχρόνια έκθεση μέσω της διατροφής συνδέεται με δυσμενείς επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία. Οι σχετικοί περιορισμοί βασίζονται σε αξιολογήσεις κινδύνου της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA), η οποία εξετάζει συστηματικά την έκθεση του πληθυσμού στα βαρέα μέταλλα. Σύμφωνα με τον Κανονισμό (ΕΕ) 2023/915, το ανώτατο επιτρεπόμενο επίπεδο καδμίου για τα πεπόνια στην ΕΕ είναι 0,050 mg/kg νωπού βάρους. Η υπέρβαση του συγκεκριμένου ορίου οδηγεί σε μη συμμόρφωση του προϊόντος και μπορεί να αποτελέσει λόγο ανάκλησης από την αγορά, όπως συνέβη στη συγκεκριμένη περίπτωση.
Η παρουσία καδμίου στα φρούτα μπορεί να προκύψει όταν το στοιχείο απορροφηθεί από το έδαφος μέσω του ριζικού συστήματος του φυτού. Η συγκέντρωσή του επηρεάζεται από τη φυσική γεωχημική σύσταση της περιοχής καλλιέργειας, αλλά και από περιβαλλοντικές επιβαρύνσεις που σχετίζονται με βιομηχανικές δραστηριότητες, μεταλλευτικές εργασίες, εκπομπές από καύση ορυκτών καυσίμων, απόθεση ατμοσφαιρικών ρύπων, χρήση ορισμένων φωσφορικών λιπασμάτων που περιέχουν ίχνη καδμίου, εφαρμογή μολυσμένης ιλύος βιολογικών καθαρισμών ή άρδευση με νερό που παρουσιάζει αυξημένες συγκεντρώσεις μετάλλων. Η σταδιακή συσσώρευση του καδμίου στο έδαφος μπορεί να αυξήσει τη διαθεσιμότητά του για τις καλλιέργειες, ιδιαίτερα όταν το pH του εδάφους ευνοεί την απορρόφησή του από τα φυτά.
Η επιμόλυνση με κάδμιο δεν μπορεί να εντοπιστεί από τον καταναλωτή μέσω της εμφάνισης, της οσμής ή της γεύσης του προϊόντος. Τα φρούτα που περιέχουν αυξημένες συγκεντρώσεις βαρέων μετάλλων διατηρούν συνήθως τα φυσιολογικά οργανοληπτικά χαρακτηριστικά τους. Η ανίχνευση πραγματοποιείται αποκλειστικά με εξειδικευμένες εργαστηριακές αναλύσεις υψηλής ευαισθησίας, όπως η φασματομετρία μάζας με επαγωγικά συζευγμένο πλάσμα (ICP-MS) ή άλλες επικυρωμένες αναλυτικές μέθοδοι που χρησιμοποιούνται στα επίσημα προγράμματα ελέγχου τροφίμων.
Η κατανάλωση ενός μόνο τροφίμου που υπερβαίνει το νομοθετικό όριο δεν σημαίνει απαραίτητα ότι θα προκαλέσει άμεσες επιπτώσεις στην υγεία. Η αξιολόγηση του κινδύνου επικεντρώνεται κυρίως στη χρόνια διατροφική έκθεση. Η EFSA έχει καθορίσει ανεκτή εβδομαδιαία πρόσληψη (Tolerable Weekly Intake – TWI) 2,5 μg καδμίου ανά κιλό σωματικού βάρους. Η εκτίμηση του κινδύνου εξαρτάται από τη συγκέντρωση του μετάλλου, την ποσότητα που καταναλώθηκε, τη διάρκεια της έκθεσης, τη συνολική διατροφική πρόσληψη από όλες τις πηγές και τα ατομικά χαρακτηριστικά του καταναλωτή. Μεγαλύτερη προσοχή απαιτείται για τα παιδιά, τις εγκύους και τα άτομα με αυξημένη διατροφική έκθεση σε βαρέα μέταλλα, καθώς οι ομάδες αυτές θεωρούνται περισσότερο ευάλωτες στις μακροχρόνιες επιδράσεις. Η παρατεταμένη έκθεση έχει συσχετιστεί με διαταραχές της νεφρικής λειτουργίας, αυξημένη αποβολή πρωτεϊνών στα ούρα, μεταβολές στον μεταβολισμό του ασβεστίου, μειωμένη οστική πυκνότητα και αυξημένο κίνδυνο καταγμάτων. Ο Διεθνής Οργανισμός Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC) κατατάσσει το κάδμιο και ορισμένες ενώσεις του ως καρκινογόνες για τον άνθρωπο κυρίως με βάση την επαγγελματική έκθεση μέσω εισπνοής, ενώ η διατροφική αξιολόγηση βασίζεται κυρίως στον έλεγχο της μακροχρόνιας συνολικής πρόσληψης.
Η πρόληψη της επιμόλυνσης με κάδμιο ξεκινά από την πρωτογενή παραγωγή και απαιτεί συστηματική αξιολόγηση της ποιότητας του εδάφους και του αρδευτικού νερού πριν από την εγκατάσταση ή τη συνέχιση μιας καλλιέργειας. Η περιοδική δειγματοληψία και ανάλυση εδαφών, η επιλογή κατάλληλων αγροτεμαχίων, η χρήση λιπασμάτων με χαμηλή περιεκτικότητα σε κάδμιο, ο έλεγχος των πηγών άρδευσης και η εφαρμογή ορθών γεωργικών πρακτικών συμβάλλουν στον περιορισμό της μεταφοράς του μετάλλου στα φυτικά προϊόντα. Σε περιοχές με γνωστό ιστορικό περιβαλλοντικής επιβάρυνσης εφαρμόζονται ενισχυμένα προγράμματα παρακολούθησης και στοχευμένοι εργαστηριακοί έλεγχοι πριν από τη διάθεση των προϊόντων στην αγορά.
Οι επιχειρήσεις παραγωγής, συσκευασίας και εμπορίας οπωροκηπευτικών εφαρμόζουν προγράμματα αυτοελέγχου που περιλαμβάνουν αξιολόγηση προμηθευτών, σχέδια δειγματοληψίας, εργαστηριακή επιβεβαίωση της συμμόρφωσης με τα νομοθετικά όρια και πλήρη ιχνηλασιμότητα των παρτίδων. Η τεκμηριωμένη παρακολούθηση των πρώτων υλών και η συνεργασία με διαπιστευμένα εργαστήρια αποτελούν κρίσιμα στοιχεία για την έγκαιρη ανίχνευση χημικών επιμολύνσεων πριν τα προϊόντα φτάσουν στους καταναλωτές.
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
