Η επιστροφή των πολυτελών σκευών αντίκες στο τραπέζι φέρνει στο φως έναν υπαρκτό και τεκμηριωμένο κίνδυνο για την υγεία, με βαρέα μέταλλα όπως ο μόλυβδος και το κάδμιο να μεταναστεύουν σε τρόφιμα και ποτά
Τα παλιά σερβίτσια, τα κρυστάλλινα μπολ και οι καράφες που περνούν από γενιά σε γενιά επιστρέφουν δυναμικά στα τραπέζια, κυρίως σε γιορτές και ειδικές περιστάσεις. Η εικόνα είναι γνώριμη και συναισθηματικά φορτισμένη: πιάτα της γιαγιάς, φοντανιέρες με γλυκά, κρυστάλλινες καράφες με κρασί. Πίσω από την αισθητική όμως κρύβεται ένας τεκμηριωμένος κίνδυνος για τη δημόσια υγεία, τον οποίο το Cibum έχει επισημάνει εδώ και χρόνια και πλέον επιβεβαιώνεται από νέες αναλύσεις και εργαστηριακά δεδομένα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Εργαστηριακή ανάλυση σε δημοφιλή λουκάνικα έδειξε ίχνη ηπατίτιδας και μη δηλωμένους ιστούς σε δείγματα της αγοράς
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ελλάδα: Έλεγχοι και πρόστιμα σε φούρνους σε Περιστέρι και Ίλιον
Σύμφωνα με ειδικούς στην τεχνολογία κεραμικών και εμαγιέ, όπως ο χημικός μηχανικός Éric Swanet και η καθηγήτρια τεχνολογίας κεραμικής Joëlle Swanet, εκατοντάδες δείγματα παλαιάς οικιακής χρήσης φτάνουν κάθε χρόνο στα εργαστήρια για ανάλυση. Τα ευρήματα δείχνουν ότι σημαντικό ποσοστό σκευών που κατασκευάστηκαν από τις αρχές του 20ού αιώνα έως περίπου το 1950 περιέχουν επικίνδυνες συγκεντρώσεις βαρέων μετάλλων. Την περίοδο εκείνη, η χαμηλής θερμοκρασίας όπτηση της φαγεντιανής και της κεραμικής απαιτούσε τη χρήση μετάλλων όπως ο μόλυβδος και το κάδμιο για να επιτευχθούν έντονα χρώματα και γυαλάδα. Αλλά δεν είναι μόνο αυτά τα σκεύη που ενέχουν κινδύνους καθώς και σε πολύ πιο πρόσφατα κρυστάλλινα, έχουν βρεθεί υψηλά επίπεδα βαρέων μετάλλων όπως κάδμιο και μόλυβδος.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Independent: Το καλύτερο ελαιόλαδο στα σούπερ μάρκετ της Βρετανίας για το 2026 είναι ελληνικό!
Το κάδμιο, που ανιχνεύεται κυρίως σε κόκκινα και πορτοκαλί σμάλτα, έχει χαρακτηριστεί καρκινογόνο και τοξικό για την αναπαραγωγή. Ο μόλυβδος, ακόμη πιο διαδεδομένος, χρησιμοποιήθηκε μαζικά για την επίτευξη λαμπερών χρωμάτων σε χαμηλές θερμοκρασίες. Η EFSA έχει προειδοποιήσει ότι ο μόλυβδος συνδέεται με νευρολογικές διαταραχές, υπέρταση, νεφρική βλάβη και μειωμένη γονιμότητα, με τα παιδιά και τις εγκύους να αποτελούν τις πιο ευάλωτες ομάδες. Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι ο μόλυβδος δεν «εξαντλείται»: όσο το σμάλτο ή το κρύσταλλο υπάρχει, το μέταλλο μπορεί να μεταναστεύει στα τρόφιμα και τα ποτά, ανεξάρτητα από το αν το σκεύος είναι ραγισμένο ή άθικτο. Οι ειδικοί έχουν καταγράψει ακόμη και περιπτώσεις σοβαρής δηλητηρίασης μετά από χρήση παλαιάς οικιακής κεραμικής.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Εσείς ξέρετε τι περιέχει το ψωμί εκτός από αλεύρι; Το 70% των καταναλωτών πάντως, δεν έχει ιδέα
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ζυμαρικά ιδιωτικής ετικέτας κοροϊδεύουν τον κόσμο – “Στα πράσα” από τις αρχές μετά από εργαστηριακή ανάλυση
Αντίστοιχα ανησυχητικά είναι τα δεδομένα για τα κρυστάλλινα είδη σερβιρίσματος. Το κρύσταλλο, συνώνυμο της πολυτέλειας και της διαχρονικής αισθητικής, κατασκευάζεται παραδοσιακά με την προσθήκη ενώσεων μολύβδου στο γυαλί. Ο μόλυβδος μειώνει τη σκληρότητα, διευκολύνει τη λείανση και τη στίλβωση και χαρίζει στο υλικό τη χαρακτηριστική λάμψη και διαύγεια. Αυτή ακριβώς η πρακτική, όμως, καθιστά τα κρυστάλλινα σκεύη δυνητική πηγή έκλυσης μολύβδου όταν έρχονται σε επαφή με τρόφιμα και ποτά.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Τρώτε πολλά λαχανικά και φρούτα; Μελέτη δείχνει βιοχημική επιβάρυνση που συνδέεται με φυτοφάρμακα
Μελέτες έχουν δείξει ότι η μετανάστευση μολύβδου εξαρτάται από τρεις βασικούς παράγοντες: την αρχική περιεκτικότητα του σκεύους σε μόλυβδο, την οξύτητα του περιεχομένου και τον χρόνο επαφής. Όξινα τρόφιμα και ποτά, όπως κρασί, χυμοί, αναψυκτικά, τουρσιά και λικέρ, αυξάνουν δραματικά την έκλυση. Σε μελέτη που δημοσιεύθηκε στο The Lancet, κρασί με αρχική περιεκτικότητα 89 μικρογραμμάρια μολύβδου ανά λίτρο παρουσίασε αύξηση στα 3.518 μικρογραμμάρια ανά λίτρο μετά από τέσσερις μήνες παραμονής σε κρυστάλλινη καράφα. Σε άλλες περιπτώσεις, ποτά που αποθηκεύτηκαν για εβδομάδες σε κρυστάλλινες καράφες έφτασαν συγκεντρώσεις έως και 21.530 μικρογραμμάρια ανά λίτρο. Ακόμη και σε βραχυπρόθεσμες δοκιμές, λευκό κρασί απελευθέρωσε μετρήσιμες ποσότητες μολύβδου από κρυστάλλινα ποτήρια μέσα σε λίγα λεπτά.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Καφές: Τα τρία σημάδια που δείχνουν ότι πρέπει να τον μειώσετε
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανθεκτικό άμυλο: Σε ποιες τροφές θα το βρούμε για καλύτερο σάκχαρο, λιγότερες φλεγμονές και απώλεια βάρους
Ο μόλυβδος που εισέρχεται στον οργανισμό δεν αποβάλλεται εύκολα. Κυκλοφορεί στο αίμα, εναποτίθεται σε ζωτικά όργανα όπως ο εγκέφαλος, το ήπαρ και τα νεφρά και τελικά αποθηκεύεται στα οστά και τα δόντια για δεκαετίες. Σε περιόδους εγκυμοσύνης, θηλασμού, σοβαρής ασθένειας ή προχωρημένης ηλικίας, μπορεί να απελευθερωθεί εκ νέου, αυξάνοντας τον κίνδυνο τοξικότητας. Η χρόνια έκθεση, ακόμη και σε χαμηλές δόσεις, συνδέεται με διαταραχές μνήμης, κατάθλιψη, αναιμία και μειωμένη σωματική και πνευματική απόδοση. Στα παιδιά, οι συνέπειες είναι βαρύτερες, καθώς ο αναπτυσσόμενος οργανισμός απορροφά περισσότερο μόλυβδο και είναι πιο ευάλωτος, με πιθανές επιπτώσεις στη νοημοσύνη, τη συμπεριφορά και τη μαθησιακή ικανότητα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Το πόση ώρα μπορείς να ισορροπήσεις στο ένα πόδι λέει πολλά για την υγεία σου, σύμφωνα με τους επιστήμονες
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μάσκες προσώπου με κολλαγόνο: Κάνουν δουλειά; Τι λένε οι ειδικοί;
Το Cibum έχει προειδοποιήσει επανειλημμένα ότι η χρήση κρυστάλλινων ποτηριών και καραφών για αποθήκευση κρασιού ή άλλων ποτών δεν είναι απλώς αισθητικό ζήτημα αλλά θέμα ασφάλειας τροφίμων. Δεν είναι τυχαίο ότι μεγάλοι κατασκευαστές, όπως η Riedel, έχουν στραφεί εδώ και χρόνια στην παραγωγή κρυστάλλου χωρίς μόλυβδο, χρησιμοποιώντας εναλλακτικά οξείδια όπως του βαρίου ή του ψευδαργύρου.
Συμπερασματικά τα παλιά κεραμικά και τα κρυστάλλινα σκεύη δεν ενδείκνυνται για καθημερινή χρήση ούτε για αποθήκευση τροφίμων και ποτών. Η επαφή πρέπει να περιορίζεται χρονικά και να αποφεύγονται όξινα περιεχόμενα. Η χρήση τους ως διακοσμητικά ή ως σκεύη σερβιρίσματος για πολύ σύντομο χρόνο μειώνει τον κίνδυνο, αλλά δεν τον μηδενίζει. Οι έλεγχοι με οικιακά τεστ μολύβδου μπορούν να δώσουν μια πρώτη ένδειξη, αλλά δεν αντικαθιστούν την εργαστηριακή ανάλυση, όπως επισημαίνει και το 60 Millions de consommateurs. Η νοσταλγία και η αίσθηση πολυτέλειας, δεν μπορούν να υπερισχύσουν της ασφάλειας. Όσα έμοιαζαν αυτονόητα στο παρελθόν, σήμερα γνωρίζουμε ότι κρύβουν κινδύνους. Το Cibum το έχει πει, το έχει τεκμηριώσει και οι νέες αναλύσεις το επιβεβαιώνουν: τα παλιά κρύσταλλα και τα σκεύη αντίκες πρέπει να είναι μόνο διακοσμητικά.
Ελαχιστοποίηση του κινδύνου
Η μείωση της έκθεσης σε μόλυβδο από κρυστάλλινα είδη σερβιρίσματος βασίζεται σε πρακτικές επιλογές και περιορισμό της χρήσης τους. Τα κρυστάλλινα σκεύη θα πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο τη στιγμή του σερβιρίσματος και όχι για αποθήκευση τροφίμων ή ποτών. Η παρατεταμένη επαφή, όπως η φύλαξη κρασιού σε καράφες ή γλυκών σε φοντανιέρες, αυξάνει σημαντικά τη μετανάστευση μολύβδου και πρέπει να αποφεύγεται. Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στα όξινα τρόφιμα και ποτά, όπως το κρασί, οι χυμοί, τα αναψυκτικά, τα τουρσιά και οι σαλάτες, καθώς επιταχύνουν την έκλυση βαρέων μετάλλων από το κρύσταλλο.
Κατά την αγορά νέων ειδών σερβιρίσματος που προορίζονται για τρόφιμα και ποτά, είναι προτιμότερο να επιλέγονται κρύσταλλα χωρίς μόλυβδο, τα λεγόμενα lead free crystal. Τα καινούργια κρυστάλλινα σκεύη καλό είναι να μουλιάζονται σε ξύδι για 24 ώρες και να ξεπλένονται σχολαστικά πριν από την πρώτη χρήση, ώστε να μειωθεί η αρχική έκλυση μολύβδου. Ο καθαρισμός τους πρέπει να γίνεται στο χέρι, με ήπιο απορρυπαντικό, καθώς τα απορρυπαντικά πλυντηρίου πιάτων και οι υψηλές θερμοκρασίες μπορούν να φθείρουν την επιφάνεια του κρυστάλλου και να αυξήσουν την απελευθέρωση μολύβδου ή και καδμίου σε επόμενες χρήσεις.
Η χρήση κρυστάλλινων ειδών θα πρέπει να αποφεύγεται όταν σερβίρονται παιδιά ή έγκυες γυναίκες, καθώς οι ομάδες αυτές είναι ιδιαίτερα ευάλωτες στις επιπτώσεις του μολύβδου. Παράλληλα, η υιοθέτηση μιας ισορροπημένης διατροφής πλούσιας σε ασβέστιο, σίδηρο, πρωτεΐνες και ψευδάργυρο συμβάλλει στη μείωση της ποσότητας μολύβδου που απορροφά ο οργανισμός, λειτουργώντας ως ένας επιπλέον προστατευτικός παράγοντας.
