Νέα επιστημονική δημοσίευση εξετάζει πότε η μελατονίνη είναι αποτελεσματική, γιατί η ώρα λήψης έχει μεγαλύτερη σημασία από τη δόση και ποια είναι τα συχνότερα λάθη
Η μελατονίνη χρησιμοποιείται ευρέως για την αντιμετώπιση των προβλημάτων ύπνου, ωστόσο η χρήση της στην καθημερινή κλινική πράξη απέχει συχνά από όσα δείχνουν τα επιστημονικά δεδομένα. Στο συμπέρασμα αυτό καταλήγει άρθρο επιστημονικής γνώμης ερευνητών από το Πανεπιστήμιο KU Leuven και τα Πανεπιστημιακά Νοσοκομεία Leuven στο Βέλγιο, σε συνεργασία με το Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και το Γενικό Νοσοκομείο Θεσσαλονίκης «Γ. Παπανικολάου», το οποίο δημοσιεύθηκε στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό Clocks & Sleep.
Οι συγγραφείς επισημαίνουν ότι η μελατονίνη αντιμετωπίζεται συχνά ως ένα φυσικό υπνωτικό, ενώ ο βασικός της ρόλος είναι διαφορετικός. Πρόκειται για μια ορμόνη που ρυθμίζει το βιολογικό ρολόι του οργανισμού και συγχρονίζει τον κιρκαδικό ρυθμό, δηλαδή τον φυσικό κύκλο ύπνου και εγρήγορσης. Για τον λόγο αυτό, η αποτελεσματικότητά της εξαρτάται κυρίως από το πότε λαμβάνεται και λιγότερο από τη δόση.
Σύμφωνα με το άρθρο, η μελατονίνη μπορεί να βοηθήσει σε άτομα που δυσκολεύονται να αποκοιμηθούν, όμως τα οφέλη της στην κοινή αϋπνία είναι περιορισμένα. Οι μελέτες δείχνουν ότι μειώνει σε κάποιο βαθμό τον χρόνο που απαιτείται μέχρι να επέλθει ο ύπνος, χωρίς όμως να βελτιώνει με σταθερό τρόπο τη συνολική διάρκεια ή την ποιότητά του. Οι ερευνητές σημειώνουν ότι τα διαθέσιμα δεδομένα παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές ως προς τις δόσεις, τις μορφές του σκευάσματος και τον σχεδιασμό των μελετών, γεγονός που δυσκολεύει την εξαγωγή ασφαλών συμπερασμάτων.
Αντίθετα, η αποτελεσματικότητα της μελατονίνης είναι περισσότερο τεκμηριωμένη στις διαταραχές του κιρκαδικού ρυθμού, όπως στο σύνδρομο καθυστερημένης φάσης ύπνου, όταν δηλαδή ο οργανισμός έχει μετατοπίσει το φυσικό του ωράριο και το άτομο αποκοιμιέται και ξυπνά πολύ αργότερα από το επιθυμητό. Χρήσιμη μπορεί επίσης να είναι στην αντιμετώπιση του jet lag μετά από ταξίδια που περιλαμβάνουν πολλές αλλαγές ζώνης ώρας, καθώς και σε ορισμένες περιπτώσεις εργαζομένων σε βάρδιες ή ασθενών με διαταραχή συμπεριφοράς κατά τον ύπνο REM. Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις, η χορήγησή της χρειάζεται να συνδυάζεται με σταθερό πρόγραμμα ύπνου και σωστή διαχείριση της έκθεσης στο φως.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στις δόσεις που χρησιμοποιούνται σήμερα. Οι συγγραφείς αναφέρουν ότι στην καθημερινή πρακτική έχουν επικρατήσει δόσεις από 3 έως 10 mg, παρότι για πολλές περιπτώσεις η βιβλιογραφία δείχνει ότι πολύ μικρότερες ποσότητες, της τάξης των 0,3 έως 0,5 mg, είναι αρκετές για να επιδράσουν στον κιρκαδικό ρυθμό. Οι υψηλότερες δόσεις αυξάνουν σημαντικά τα επίπεδα μελατονίνης στον οργανισμό χωρίς να συνοδεύονται απαραίτητα από μεγαλύτερο θεραπευτικό όφελος.
Το άρθρο επισημαίνει επίσης ότι η συνήθης οδηγία να λαμβάνεται η μελατονίνη λίγο πριν από την κατάκλιση δεν είναι πάντα η καταλληλότερη. Ανάλογα με το πρόβλημα που αντιμετωπίζει ο ασθενής, μπορεί να χρειάζεται να χορηγείται αρκετές ώρες νωρίτερα, ώστε να επηρεάσει σωστά το βιολογικό ρολόι. Όταν λαμβάνεται σε ακατάλληλη χρονική στιγμή, η αποτελεσματικότητά της μειώνεται σημαντικά.
Ένα ακόμη ζήτημα που αναδεικνύεται είναι η μεγάλη διαφοροποίηση μεταξύ των διαθέσιμων συμπληρωμάτων. Οι ερευνητές αναφέρουν ότι αναλύσεις εμπορικών προϊόντων έχουν δείξει σημαντικές αποκλίσεις μεταξύ της αναγραφόμενης και της πραγματικής περιεκτικότητας σε μελατονίνη, ενώ υπάρχουν διαφορές και στον τρόπο αποδέσμευσης της ουσίας, γεγονός που μπορεί να επηρεάζει τη δράση της.
Παράλληλα, σημειώνεται ότι αρκετοί ασθενείς θεωρούν πως η μελατονίνη δεν λειτουργεί, ενώ στην πραγματικότητα ενδέχεται να έχει χρησιμοποιηθεί με λάθος τρόπο. Η λανθασμένη διάγνωση, η ακατάλληλη ώρα λήψης, η υπερβολική δόση ή η πρόωρη διακοπή της θεραπείας μπορούν να οδηγήσουν σε αποτυχία, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η ουσία δεν είναι αποτελεσματική όταν χρησιμοποιείται σωστά.
Οι συγγραφείς υπογραμμίζουν ότι η μελατονίνη δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως ένα απλό συμπλήρωμα διατροφής που μπορεί να λαμβάνεται χωρίς συγκεκριμένο θεραπευτικό σχεδιασμό. Προτείνουν να χρησιμοποιείται με την ίδια προσοχή που εφαρμόζεται σε κάθε φαρμακευτική αγωγή, αφού προηγηθεί σωστή διάγνωση, με επιλογή της κατάλληλης δόσης, της σωστής χρονικής στιγμής χορήγησης και σε συνδυασμό με μέτρα που βοηθούν στη ρύθμιση του ύπνου.
Οι ίδιοι επισημαίνουν ακόμη ότι το άρθρο αποτελεί επιστημονική ανασκόπηση και όχι νέα κλινική μελέτη. Τα συμπεράσματά του βασίζονται στη συνολική αξιολόγηση των διαθέσιμων επιστημονικών δεδομένων και στις ισχύουσες κατευθυντήριες οδηγίες για τη χρήση της μελατονίνης στην ιατρική του ύπνου.
Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση https://www.mdpi.com/2624-5175/8/3/38
Αναφορά: Καλκάνης Αλέξανδρος, Αλίκη Καρκάλα και Αθανασία Πατάκα. 2026. «Μελατονίνη στην Κλινική Πράξη: Γκρίζες Ζώνες Μεταξύ Χρονοβιολογίας, Αϋπνίας και Συμπληρωμάτων Καταναλωτών»
Clocks & Sleep 8, αρ. 3: 38. https://doi.org/10.3390/clockssleep8030038
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Διαδικτυακό σεμινάριο για την Προληπτική Επισήμανση Αλλεργιογόνων στα τρόφιμα (PAL) – TÜV NORD HELLAS & CibumLEARNING
- Πόσο νερό χρειάζεται το ρύζι στο βράσιμο; Νέα επιστημονική μελέτη δείχνει ότι η αναλογία επηρεάζει και τον γλυκαιμικό δείκτη
- Γνωστό γιαούρτι μεγάλης γαλακτοβιομηχανίας στο στόχαστρο οργάνωσης καταναλωτών – Τι απαντά η εταιρεία
- Ελλάδα: Οκτώ καταγγελίες της ΓΙΩΤΗΣ στο ΣΕΕ κατά της Healthy Habits για μαρμελάδες και μπάρες
- Επικίνδυνες τοξίνες σε χτένια: Νέα γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Αρχής Ασφάλειας Τροφίμων
- Η Μαίρη βρήκε γάντι μέσα στο σουβλάκι της και νομίζει πως θα πεθάνει – Δείτε το νέο επεισόδιο της επιστημονικής κομεντί «Τάσος και Μαίρη»
- Ανακλήθηκαν σχεδόν 1 εκατομμύριο γεμιστές πίτες λόγω Listeria χωρίς να βρεθεί ΠΟΥΘΕΝΑ το βακτήριο – Η αστοχία που οδήγησε στην ανάκληση μαμούθ
