Η προληπτική επισήμανση αλλεργιογόνων περνά σε νέα εποχή, με αξιολόγηση κινδύνου, όρια αναφοράς και περιορισμό της αδικαιολόγητης χρήσης δηλώσεων «μπορεί να περιέχει»
Η 49η Σύνοδος της Επιτροπής Codex για την Επισήμανση Τροφίμων (CCFL49), που πραγματοποιήθηκε στην Οτάβα του Καναδά από τις 11 έως τις 15 Μαΐου 2026, σηματοδότησε μία από τις σημαντικότερες εξελίξεις των τελευταίων ετών για τη διεθνή πολιτική επισήμανσης τροφίμων. Στο επίκεντρο βρέθηκαν οι νέες κατευθυντήριες οδηγίες για την προληπτική επισήμανση αλλεργιογόνων, δηλαδή τις δηλώσεις τύπου «μπορεί να περιέχει ίχνη από…», οι οποίες πλέον μπαίνουν σε ένα σαφές και αυστηρότερο πλαίσιο εφαρμογής. Οι αποφάσεις της συνόδου αποκτούν ιδιαίτερη σημασία για τη βιομηχανία τροφίμων, καθώς αναμένεται να επηρεάσουν άμεσα τόσο τις εθνικές νομοθεσίες όσο και τη μελλοντική ευρωπαϊκή ρύθμιση για την επισήμανση αλλεργιογόνων.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | ΟΠΕΚΕΠΕ: Τα «τοστάκια» με τα 50ευρα από τις παράνομες επιδοτήσεις – Το συγκλονιστικό βίντεο της ΕΛ.ΑΣ
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανάκληση ταραμοσαλάτας από σουπερμάρκετ και εστιατόρια – Μολύνθηκε με βακτήριο με το υψηλότερο ποσοστό θνησιμότητας
Η σημαντικότερη εξέλιξη της συνόδου ήταν η ολοκλήρωση των νέων οδηγιών για την εφαρμογή της προληπτικής επισήμανσης αλλεργιογόνων στο πλαίσιο του Γενικού Προτύπου Επισήμανσης Προσυσκευασμένων Τροφίμων του Codex Alimentarius. Οι οδηγίες προτάθηκαν για τελική υιοθέτηση στο Βήμα 8, δηλαδή στο τελευταίο στάδιο πριν από την επίσημη έγκρισή τους από την Επιτροπή Codex Alimentarius, η οποία αναμένεται τον Ιούλιο του 2026.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Καφές: Νέο περιστατικό μολυσμένης παρτίδας με μυκοτοξίνη που έχει ταξινομηθεί ως «πιθανώς καρκινογόνος»
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πόσα αυγά γεννά ο γαύρος του Αιγαίου – Νέα ελληνική επιστημονική μελέτη για την αναπαραγωγή του σημαντικότερου μικρού πελαγίσιου ψαριού
Για πρώτη φορά σε διεθνές επίπεδο δημιουργείται ένα κοινό, εναρμονισμένο σύστημα που καθορίζει πότε επιτρέπεται και πότε δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιείται δήλωση τύπου «μπορεί να περιέχει». Μέχρι σήμερα, η χρήση τέτοιων δηλώσεων γινόταν συχνά χωρίς ενιαία κριτήρια, οδηγώντας σε υπερβολική χρήση προειδοποιήσεων, σύγχυση καταναλωτών και αυξημένο νομικό κίνδυνο για τις επιχειρήσεις. Οι νέες οδηγίες ξεκαθαρίζουν ότι η προληπτική επισήμανση δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως «δίχτυ ασφαλείας» για ελλιπή διαχείριση αλλεργιογόνων. Αντίθετα, θα πρέπει να αποτελεί την τελευταία επιλογή, μόνο όταν μια επιχείρηση έχει ήδη εφαρμόσει κατάλληλα μέτρα πρόληψης και εξακολουθεί να υπάρχει πραγματικός κίνδυνος ακούσιας παρουσίας αλλεργιογόνων στο προϊόν.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | 16 απαγορευμένες ουσίες σε πιπέρι εντόπισε εργαστηριακός έλεγχος – Άμεση ανάκληση
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ: Τα πρόστιμα για τις λάθος τιμές φέρνουν ηλεκτρονικές ετικέτες σε όλο το δίκτυο
Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι οι επιχειρήσεις τροφίμων θα πρέπει να μπορούν να αποδεικνύουν ότι:
- έχουν εφαρμόσει αποτελεσματικά μέτρα καθαρισμού και διαχωρισμού γραμμών παραγωγής,
- έχουν αξιολογήσει τους κινδύνους επιμόλυνσης,
- έχουν εξετάσει τις πρώτες ύλες και τους προμηθευτές,
- και ότι η παρουσία αλλεργιογόνου δεν μπορεί να αποφευχθεί με εύλογα μέτρα ελέγχου.
Οι νέες οδηγίες δίνουν επίσης ιδιαίτερη έμφαση στην τεκμηριωμένη αξιολόγηση κινδύνου. Η απόφαση για χρήση δήλωσης «μπορεί να περιέχει» δεν θα πρέπει πλέον να βασίζεται σε γενική προληπτική λογική ή σε φόβο νομικής ευθύνης, αλλά σε συγκεκριμένα επιστημονικά δεδομένα και τεκμηρίωση. Σύμφωνα με το νέο πλαίσιο, η αξιολόγηση κινδύνου ξεκινά με ποιοτική εκτίμηση και, όπου απαιτείται, θα πρέπει να υποστηρίζεται και από ποσοτικά στοιχεία σχετικά με την πιθανή παρουσία αλλεργιογόνων. Παράλληλα, εισάγονται επίπεδα αναφοράς και όρια δράσης για τα βασικά αλλεργιογόνα τρόφιμα, συμπεριλαμβανομένης της γλουτένης.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Η ευρωπαϊκή πρωτεύουσα που απαγορεύει τη διαφήμιση προϊόντων κρέατος – Η αντίδραση της βιομηχανίας
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ξεκινά «σαφάρι» ελέγχων της ΑΑΔΕ με AI, drones και tablet – Πάνω από 50.000 έλεγχοι το τριήμερο του Αγίου Πνεύματος
Ιδιαίτερα σημαντικό για τη βιομηχανία είναι ότι οι οδηγίες αναφέρουν ξεκάθαρα πως όταν η πιθανή παρουσία αλλεργιογόνου βρίσκεται κάτω από τα καθορισμένα επίπεδα αναφοράς, η χρήση προληπτικής επισήμανσης δεν θα πρέπει να γίνεται. Αυτό ενδέχεται να οδηγήσει πολλές επιχειρήσεις στην ανάγκη επανεξέτασης υφιστάμενων δηλώσεων «μπορεί να περιέχει», ειδικά σε προϊόντα όπου ο κίνδυνος επιμόλυνσης είναι χαμηλός ή αμελητέος.
Η εξέλιξη αυτή αναμένεται να έχει άμεσο αντίκτυπο στην ευρωπαϊκή αγορά. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ήδη προετοιμάζει εναρμονισμένους κανόνες για την προληπτική επισήμανση αλλεργιογόνων, με σχετική εφαρμοστική ρύθμιση να αναμένεται έως το τέλος του 2027. Οι νέες οδηγίες του Codex θεωρείται πιθανό να αποτελέσουν βασικό σημείο αναφοράς για τη διαμόρφωση των ευρωπαϊκών απαιτήσεων.
Για τις επιχειρήσεις τροφίμων, η περίοδος που ακολουθεί θεωρείται κρίσιμη. Οι εταιρείες καλούνται ουσιαστικά να επανεξετάσουν:
- τις πολιτικές διαχείρισης αλλεργιογόνων,
- τις διαδικασίες καθαρισμού,
- τα σχέδια δειγματοληψίας,
- τις αξιολογήσεις κινδύνου,
- καθώς και όλες τις προειδοποιήσεις «μπορεί να περιέχει» που χρησιμοποιούνται σήμερα στις συσκευασίες.
Η κατεύθυνση των διεθνών και ευρωπαϊκών αρχών δείχνει πλέον σαφώς προς πιο αυστηρή και επιστημονικά τεκμηριωμένη χρήση της προληπτικής επισήμανσης, με στόχο να περιοριστεί η αδικαιολόγητη χρήση προειδοποιήσεων και να ενισχυθεί η αξιοπιστία της επισήμανσης για τους καταναλωτές με αλλεργίες.
Η ανάγκη για αυστηρότερο και πιο ενιαίο πλαίσιο προληπτικής επισήμανσης αλλεργιογόνων συνδέεται και με τη μειωμένη εμπιστοσύνη των αλλεργικών καταναλωτών στις σημερινές δηλώσεις «μπορεί να περιέχει». Σύμφωνα με πρόσφατη καναδική μελέτη που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Nutrients, περισσότεροι από τους μισούς καταναλωτές με τροφικές αλλεργίες αγοράζουν έστω περιστασιακά προϊόντα με προληπτική επισήμανση, ωστόσο η ερμηνεία των δηλώσεων παραμένει συγκεχυμένη για μεγάλο ποσοστό του κοινού. Η μελέτη έδειξε επίσης ότι:
- το 59% των συμμετεχόντων δεν γνώριζε την έννοια των ορίων αλλεργιογόνων,
- ενώ οι μισοί αλλεργιολόγοι θεωρούν ότι η σημερινή μορφή της προληπτικής επισήμανσης δεν είναι ιδιαίτερα χρήσιμη.
Τα ευρήματα αυτά ενισχύουν τη λογική των νέων οδηγιών του Codex, οι οποίες επιδιώκουν να περιορίσουν την υπερβολική και μη τεκμηριωμένη χρήση δηλώσεων «μπορεί να περιέχει» και να ενισχύσουν την αξιοπιστία της επισήμανσης για τους καταναλωτές. Συμπερασματικά, οι δηλώσεις αλλεργιογόνων δεν θα μπορούν πλέον να χρησιμοποιούνται γενικά και προληπτικά χωρίς επιστημονική τεκμηρίωση. Οι επιχειρήσεις που θα επενδύσουν έγκαιρα σε ουσιαστική διαχείριση αλλεργιογόνων και σε αξιόπιστες αξιολογήσεις κινδύνου θα είναι καλύτερα προετοιμασμένες για το νέο διεθνές και ευρωπαϊκό περιβάλλον συμμόρφωσης.
