Διασπά τα τοξικά πεπτίδια της γλουτένης πριν φτάσουν στο λεπτό έντερο και ανοίγει τον δρόμο για θεραπεία συμπληρωματική της δίαιτας
Η κοιλιοκάκη είναι αυτοάνοση νόσος που πλήττει περίπου το 1% του παγκόσμιου πληθυσμού και δεν έχει μέχρι σήμερα καμία θεραπευτική επιλογή πέρα από την αυστηρή αποφυγή γλουτένης δια βίου. Αυτή η δίαιτα είναι δύσκολο να τηρηθεί σε δυτικές κοινωνίες όπου τα προϊόντα σιταριού κυριαρχούν στη διατροφή, και ακόμα και μικρές ακούσιες εκθέσεις σε γλουτένη μπορούν να πυροδοτήσουν οξεία συμπτώματα. Νέα έρευνα που δημοσιεύτηκε στο EMBO Molecular Medicine λίγο πριν από την Παγκόσμια Ημέρα Κοιλιοκάκης στις 16 Μαΐου αλλάζει αυτό το σκηνικό, παρουσιάζοντας ένα μοριακά σχεδιασμένο ένζυμο που για πρώτη φορά παγκοσμίως αδρανοποιεί τη γλουτένη μέσα στο στομάχι, στο φυσιολογικό pH 2 του γαστρικού χυμού.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πλαστικά δοχεία στον φούρνο μικροκυμάτων: Τι έδειξε νέα δοκιμή για τη μετανάστευση επικίνδυνων ουσιών στο φαγητό
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Νερό βρύσης: Νέα έκθεση επιστημόνων αποκαλύπτει αν προκαλεί πέτρες στα νεφρά και αν είναι ασφαλέστερο από το εμφιαλωμένο
Η έρευνα διεξήχθη από το Ινστιτούτο Έρευνας Διατροφής και Ασφάλειας Τροφίμων (INSA) και τη Σχολή Φαρμακευτικής και Επιστήμης Τροφίμων του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης, σε συνεργασία με το Ινστιτούτο Μοριακής Βιολογίας της Βαρκελώνης (IBMB) του CSIC, με επικεφαλείς ερευνητές τους Francisco J. Pérez-Cano και F. Xavier Gomis-Rüth.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανιχνεύτηκε λιστέρια σε κρεμμύδια – Αποσύρονται από 99 σημεία πώλησης
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Έμβρυα στον υπέρηχο «αντιδρούν» σε καρότο και λάχανο μέσω της μητρικής διατροφής – Εντυπωσιακές εικόνες
Για να κατανοηθεί η σημασία της ανακάλυψης, χρειάζεται να εξηγηθεί τι συμβαίνει στον οργανισμό ενός ασθενούς με κοιλιοκάκη όταν καταναλώσει γλουτένη. Οι προλαμίνες, πρωτεΐνες που βρίσκονται στα κοινά δημητριακά όπως σιτάρι, κριθάρι και σίκαλη, διασπώνται κατά την πέψη στο στομάχι σε μικρότερα θραύσματα, τα πεπτίδια. Ορισμένα από αυτά είναι τοξικά και ανθεκτικά στα γαστρικά οξέα, με πιο γνωστό το «33-mer», ένα θραύσμα της α-γλιαδίνης του σιταριού που θεωρείται εξαιρετικά ανοσογόνο. Αυτό το πεπτίδιο επιβιώνει στο στομάχι, φτάνει στο λεπτό έντερο και εκεί δεσμεύεται σε ανοσολογικούς υποδοχείς, ενεργοποιώντας την αυτοάνοση φλεγμονώδη απόκριση που προκαλεί τα συμπτώματα της νόσου.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αποσύρονται δύο μάρκες μουστάρδας λόγω παρουσίας θειωδών – Ποιοι κινδυνεύουν και πώς να τα αναγνωρίσετε στην ετικέτα
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ζυμαρικά: Γιατί γίνονται πιο υγιεινά όταν τα βάλουμε πρώτα στο ψυγείο και τα φάμε αργότερα;
Το κρίσιμο πρόβλημα με τις ήδη γνωστές γλουτενάσες, δηλαδή τα ένζυμα που διασπούν τη γλουτένη, είναι ότι δρουν σε pH 7, το pH του δωδεκαδακτύλου, όταν η τροφή έχει ήδη εγκαταλείψει το στομάχι. Αυτό σημαίνει ότι για να είναι αποτελεσματικές πρέπει να χρησιμοποιούνται σε πολύ υψηλές δόσεις, καθιστώντας τις μη βιώσιμες θεραπευτικά. Η celiacase λύνει αυτό ακριβώς το πρόβλημα: δρα στο pH 2 του στομάχου, εκεί όπου η γλουτένη βρίσκεται ακόμα αδιάσπαστη, και σε συνέργεια με την πεψίνη του πεπτικού συστήματος διασπά τα τοξικά πεπτίδια πριν φτάσουν στο δωδεκαδάκτυλο.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | 4 συσκευές κουζίνας που πρέπει να αποσυνδέετε από την πρίζα μετά από κάθε χρήση
Η επιστημονική πορεία που οδήγησε στην celiacase ξεκίνησε τέσσερα χρόνια πριν, όταν η Ομάδα Πρωτεόλυσης του IBMB-CSIC περιέγραψε σε άρθρο στο Nature Communications ότι η νεφροσίνη, ένα μόριο που βρίσκεται φυσικά στους πεπτικούς χυμούς του σαρκοφάγου φυτού Nepenthes ventrata, ήταν ικανή να διασπά τα τοξικά πεπτίδια γλουτένης. Στη νέα μελέτη, η ομάδα χρησιμοποίησε μοριακή μηχανική για να σχεδιάσει μια βελτιστοποιημένη έκδοση αυτής της ουσίας, με μέγιστη δραστηριότητα στο γαστρικό pH και αδρανοποίηση μόλις φτάσει στο δωδεκαδάκτυλο, ώστε να μην παρεμβαίνει σε άλλες πρωτεΐνες του οργανισμού.
Η celiacase δοκιμάστηκε σε ποντίκια που αναπτύσσουν κοιλιοκάκη, ένα μοντέλο που αναπτύχθηκε από το Πανεπιστήμιο του Σικάγο και θεωρείται σήμερα το πιο αξιόπιστο για τη νόσο. Τα αποτελέσματα ήταν πολλά υποσχόμενα σε πολλαπλά επίπεδα: μειώθηκε η εντερική ατροφία, η φλεγμονή, η ανοσολογική απόκριση αντισωμάτων και η δυσβίωση, δηλαδή η αλλοίωση της σύνθεσης του εντερικού μικροβιώματος. Παράλληλα, αποκαταστάθηκαν σε φυσιολογικά επίπεδα οι ανοσορυθμιστικοί δείκτες και οι μικροβιακές μεταβολικές οδοί. Το μόριο ήταν αποτελεσματικό ακόμα και σε υψηλές ποσότητες γλουτένης στη διατροφή. Η celiacase έχει ήδη κατοχυρωθεί με δίπλωμα ευρεσιτεχνίας, και η ερευνητική ομάδα κάνει τα πρώτα βήματα για τη δημιουργία εταιρείας τεχνοβλαστού και την ανάπτυξη του μορίου σε πιο προχωρημένα στάδια κλινικής αξιολόγησης.
