“Μην αγχώνεσαι”… Η υγιεινή διατροφή δεν είναι αυτό που νομίζεις – Του Δρ. Φ. Γαΐτη

Τρώμε λάθος: Γιατί η παγκόσμια διατροφή εκτροχιάζεται και οι ΗΠΑ γυρνούν ανάποδα την πυραμίδα – Άρθρο του Δρ. Φραγκίσκου Γαΐτη* Βιολόγου-Μικροβιολόγου τροφίμων

Παρά το βαρύ οπλοστάσιο της παγκοσμίως αναγνωρισμένης επωφελούς μεσογειακής διατροφής που έχουμε στη διάθεσή μας, την οποία πολλές χώρες έχουν ενσωματώσει σε εθνικές διατροφικές οδηγίες και χρησιμοποιήσει ως βάση για προγράμματα δημόσιας υγείας, φαίνεται ότι οι διατροφικές συνήθειες πολλών λαών, είναι προβληματικές.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Lidl It: Ανακαλείται αλεύρι ιδιωτικής ετικέτας λόγω μόλυνσης από salmonella

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Στον ανακριτή ο ιδιοκτήτης της ΒΙΟΛΑΝΤΑ – Εργαζόμενοι έξω από τα δικαστήρια ως ένδειξη συμπαράστασης

Βασικοί λόγοι είναι τα χαμηλά εισοδήματα που καθιστούν απαγορευτική την υιοθέτηση της μεσογειακής διατροφής, η διαθεσιμότητα και το υψηλό κόστος βασικών τροφίμων της προτεινόμενης διατροφής στις χώρες που δεν τα παράγουν αλλά τα εισάγουν, ο νέος τρόπος ζωής και εργασίας που είναι όλα στο fast forward και συνεπώς απαιτούν γρήγορα γεύματα και φυσικά κάποιες επιχειρήσεις τροφίμων που στην προσπάθεια να κατακτήσουν μερίδιο της αγοράς, παράγουν υπερεπεξεργασμένα, αμφιβόλου ή ανύπαρκτης διατροφικής αξίας προϊόντα, τα οποία όμως έχουν ευκολία στη χρήση, εθιστική γεύση, επιφέρουν κορεσμό και έχουν ευρεία αποδοχή ειδικά από τους νέους.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Νέος Ευρωπαϊκός συναγερμός για κρέμες που προκαλούν σοβαρές δερματικές παθήσεις (Δείτε φωτογραφίες)

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Το Chat GPT τροποποιεί το πλαίσιο λειτουργίας του – Τι αλλάζει για τους χρήστες

Το κάθε κράτος στοχεύοντας στη διασφάλιση της υγείας του πληθυσμού και φυσικά αναλογιζόμενο την υγειονομική και οικονομική επιβάρυνση  για τη θεραπεία νοσημάτων, στα οποία, για την εκδήλωσή τους, η διατροφή παίζει σημαντικότατο ρόλο, διαμορφώνουν τη διατροφική πολιτική της χώρας απαντώντας σε δύο απλές ερωτήσεις: «τι τρώμε» και «τι θα έπρεπε να τρώμε» ενώ παράλληλα ζητείται και η ευθυγράμμιση της βιομηχανία τροφίμων με την ανάληψη πρωτοβουλιών για τη βελτίωση των προϊόντων που παράγει.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αποτελέσματα εργαστηριακών ελέγχων σε εμφιαλωμένα νερά ευρωπαϊκών χωρών – Τι έδειξαν οι αναλύσεις για την Ελλάδα

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανάκληση σοκολάτας Toblerone της Mondelēz μετά από ευρωπαϊκή ειδοποίηση RASFF

Η νέα «ανεστραμμένη» διατροφική πυραμίδα των ΗΠΑ

Πολύ συζήτηση από του ειδικούς επιστήμονες της διατροφής έγινε πρόσφατα και συνεχίζει να γίνεται, για την νέα ανεστραμμένη διατροφική πυραμίδα που ανακοίνωσαν οι ΗΠΑ σε αντιδιαστολή με την γνωστή σε όλους μας πυραμίδα της μεσογειακής διατροφής. Οι ΗΠΑ γύρισαν την πυραμίδα «ανάποδα» για να δώσουν έμφαση στην πρωτεΐνη και στα πλήρη λιπαρά, θεωρώντας ότι το πραγματικό πρόβλημα είναι η ζάχαρη και τα υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, ενώ η μεσογειακή δίαιτα είναι πιο φυτοκεντρική και πλούσια σε δημητριακά.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Τα πασίγνωστα σοκολατάκια που ελάφρυναν στο όνομα της «γευστικής εμπειρίας» αλλά συνέχισαν να βαραίνουν το ίδιο την τσέπη μας

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μετά το γάλα, η Nestlé ανακαλεί και μπάρες δημητριακών

Στο πίνακα παρατίθεται οι βασικές διαφορές των δύο διατροφικών προσεγγίσεων:

Εκτιμάται ότι η στροφή των ΗΠΑ προς τις πρωτεΐνες συνδέεται άμεσα με το πρόβλημα της παχυσαρκίας και οι διατροφικές οδηγίες αναθεωρούνται με στόχο να περιοριστεί η υπερκατανάλωση θερμίδων από ζάχαρη και επεξεργασμένα δημητριακά. Οι ΗΠΑ έχουν από τα υψηλότερα ποσοστά παχυσαρκίας παγκοσμίως με περίπου 40–47% των ενηλίκων να θεωρούνται παχύσαρκοι σήμερα και προβλέψεις ότι θα φτάσουν σχεδόν το 50% μέχρι το 2035. Συνεπώς, η νέα πυραμίδα δεν είναι απλώς επιστημονική αναθεώρηση, είναι και πολιτική απάντηση στο πρόβλημα της παχυσαρκίας στις ΗΠΑ, με την  ενίσχυση της πρωτεΐνης να θεωρείται πιο αποτελεσματική για έλεγχο βάρους, λειτουργώντας παράλληλα ως «αντίδοτο» στην υπερκατανάλωση ζάχαρης και των επεξεργασμένων υδατανθράκων.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Εκπνέει η προθεσμία εγγραφών για το διαδικτυακό σεμινάριο Media Training: Βασικές Αρχές Διαχείρισης Κρίσεων στον Τύπο – Συνδιοργάνωση TÜV NORD Ελλάδας και Cibum – Εισηγήτρια Ελένη Τσαγκά

Στην Ευρώπη περίπου 23–25% των ενηλίκων είναι παχύσαρκοι με τις τάσεις να είναι ανοδικές. Δυστυχώς η Ελλάδα βρίσκεται πάνω από τον μέσο ευρωπαϊκό όρο, με ποσοστά που πλησιάζουν το 30% τα οποία την κατατάσσουν στην κορυφή της σχετικής λίστας. Η παραδοσιακή μεσογειακή διατροφή, που αναγνωρίστηκε από την UNESCO ως άυλη πολιτιστική κληρονομιά, δεν ακολουθείται πλέον πιστά από τους Έλληνες. Οι τάσεις δείχνουν απομάκρυνση από το πρότυπο υγείας και βιωσιμότητας, με υπερκατανάλωση κρέατος και χαμηλή πρόσληψη φυτικών τροφών.

Πώς αντιστρέφεις την τάση;

Οι απαγορεύσεις και οι αποκλεισμοί σπάνια έχουν αποτέλεσμα, όπως άλλωστε έχει αποδειχθεί πολλάκις στη ζωή από το μεγάλωμα των παιδιών μέχρι και τη νομοθέτηση αυστηρών μέτρων αποτροπής. Επίσης, υπάρχει ο κίνδυνος να διαστρεβλωθεί το μήνυμα σε σχέση με το επιθυμητό και κάποιοι αφενός να επικεντρωθούν σε συγκεκριμένες κατηγορίες τροφίμων (π.χ. μόνο λαχανικά ή μόνο ψάρια) θεωρώντας ότι έτσι κάνουν καλό στην υγεία τους και αφετέρου να αποκλείσουν κατηγορίες τροφίμων ως ανθυγιεινές δημιουργώντας όμως ψυχική επιβάρυνση και άγχος διατροφικής «αριστείας».

Ναι στην ποικιλία όχι στο άγχος της διατροφικής «αριστείας»

Ας μην ξεχνάμε ότι καμία κατηγορία τροφίμων, όσα θρεπτικά συστατικά και αν περιέχει, δεν είναι απαλλαγμένη από χημικές ουσίες οι οποίες σε μεγάλες συγκεντρώσεις, που θα επιτευχθούν με μια μονομερή διατροφή, ενδέχεται να είναι τοξικές.  Ο τρόπος εξισορρόπησης των χημικών κινδύνων που συνδέονται με την κατανάλωση τροφίμων, διατηρώντας παράλληλα μια υγιεινή διατροφή συμπυκνώνεται στη ρήση του  Κλεόβουλου του Ρόδιου, ενός από τους 7 σοφούς της αρχαιότητας: «Παν Μέτρον άριστον». Η υιοθέτηση ποικιλίας στη διατροφή μειώνει την πιθανότητα επανειλημμένης έκθεσης σε συγκεκριμένους χημικούς παράγοντες και διασφαλίζει την ισορροπία των θρεπτικών συστατικών.

Η αντιστροφή της τάσης βρίσκεται, όπως για πάρα πολλά πράγματα, στην εκπαίδευση από πολύ μικρές ηλικίες, αλλάζοντας σε κάθε ηλικιακή ομάδα τον τρόπο που «σερβίρεις» το μήνυμα. Ξύλινη παράθεση στοιχείων μπορεί να είναι αποδεκτή και σημαντική για έναν επιστήμονα που κάνει έρευνα, αλλά είναι παντελώς αδιάφορη και σίγουρα όχι αφομοιώσιμη από την ομάδα στόχο: τα παιδιά που ως οι επόμενοι ενήλικες θα έχουν γνώση και κουλτούρα για να επιλέγουν τον τρόπο διατροφής τους ακόμη και αν τα εισοδήματά τους δεν τους επιτρέπουν να ακολουθούν την υγιεινή διατροφή στο 100% ή ακόμη και αν καταναλώνουν περιστασιακά τρόφιμα με κορεσμένα λιπαρά ή ζάχαρη.

Πιστός στην άποψη ότι εναλλακτικές και αντισυμβατικές μέθοδοι ευαισθητοποίησης των καταναλωτών, πρέπει να αποτελούν μέρος του οπλοστασίου πρόληψης, εκπαίδευσης και ενημέρωσης, σας παρουσιάζω το τραγούδι «Μην αγχώνεσαι» σε στίχους δικούς μου και μουσική παραγωγή SUNO https://youtu.be/06TFJL7rM0g

Διαδώστε το…

Βιβλιογραφία:

1. Sustainable Healthy Diet practices: a cross-sectional analysis of an adult Greek sample.  Ioanna Alexandropoulou, Arriana Gkouvi, Katerina Maria Kontouli, Symela Papadopoulou-Maniki, Alexandra Giannioti, Dimitrios P. Bogdanos, Tonia Vassilakou, Varvara A. Mouchtouri, Dimitrios G. Goulis & Maria G. Grammatikopoulou. Nutrition Journal  Volume 24 (32), 2025. https://doi.org/10.1186/s12937-025-01096-7.
2. Today’s Mediterranean Diet in Greece: Findings from the National Health and Nutrition Survey—HYDRIA (2013–2014). Georgia Martimianaki, Eleni Peppa, Elisavet Valanou, Eleni M. Papatesta, Eleni Klinaki and Antonia Trichopoulou.  Nutrients 2022, 14(6), 1193; https://doi.org/10.3390/nu14061193
3. UNESCO: Mediterranean Diet Nutrition.  https://mediterraneandietunesco.org/resources/nutrition/
4. WHO European Regional Obesity Report 2022.  https://iris.who.int/items/de25abe1-15eb-4584-9c76-b7edf4dae3b4
5. Στατιστικά στοιχεία παχυσαρκίας στην Ευρώπη: Αριθμοί, τάσεις και ποσοστά ανά χώρα (23/10/2024).  https://cibum.gr/ygeia/statistika-stoicheia-pachysarkias-stin-eyropi-arithmoi-taseis-kai-pososta-ana-chora/?utm_source=copilot.com
6. Το αδιέξοδο ταξίδι στην αναζήτηση του απολύτως ασφαλούς τροφίμου (20/12/2024). https://cibum.gr/nea/asfaleia-trofimon/o-enas-kai-monadikos-tropos-na-apofygoyme-tis-vlaveres-oysies-poy-yparchoyn-sto-fagito-mas-toy-dr-f-gaiti/

* Ο Δρ. Φραγκίσκος Γαΐτης εργάζεται στον ΕΦΕΤ και στο παρόν κείμενο εκφράζει προσωπικές απόψεις.