Σφουγγάρι κουζίνας: Φουλ σε βακτήρια ακόμη κι όταν δεν φαίνεται ή μυρίζει – Τι να κάνετε για να αποφύγετε τις επιπτώσεις στην υγεία

Ένα αντικείμενο καθημερινής χρήσης, που συχνά θεωρείται αθώο και καθαρό με βάση την εμφάνισή του, μπορεί στην πραγματικότητα να λειτουργεί ως σημαντικός «κόμβος» μικροβιακής μετάδοσης μέσα στην κουζίνα

Τα σφουγγάρια της κουζίνας για πλύσιμο πιάτων και καθαρισμό επιφανειών, μπορεί να αποτελούν ένα από τα πιο υποτιμημένα σημεία μικροβιακής επιβάρυνσης στο οικιακό περιβάλλον, σύμφωνα με νέα επιστημονικά δεδομένα του Γερμανικού Ομοσπονδιακού Ινστιτούτου Αξιολόγησης Κινδύνου. Η μελέτη δείχνει ότι τέτοια αντικείμενα δεν φιλοξενούν απλώς ένα ευρύ φάσμα μικροοργανισμών, αλλά μπορούν να αποτελέσουν και εστία ανάπτυξης παθογόνων βακτηρίων όπως η Salmonella και το Escherichia coli, τα οποία συνδέονται με τροφιμογενείς λοιμώξεις.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ελλάδα: Ανάκληση 41.951 οχημάτων Citroën, DS, Peugeot και Opel λόγω σοβαρού κινδύνου ατυχήματος – Τι πρέπει να κάνουν οι κάτοχοι

Το ανησυχητικό στοιχείο που αναδεικνύεται είναι ότι η παρουσία αυτών των βακτηρίων δεν συνοδεύεται απαραίτητα από εμφανή σημάδια. Τα σφουγγάρια που εξετάστηκαν δεν παρουσίαζαν δυσάρεστη οσμή, ούτε ορατή βρωμιά ή λιπαρότητα, ακόμη και όταν τα μικροβιακά φορτία είχαν αυξηθεί σημαντικά. Αυτό σημαίνει ότι η εκτίμηση της «καθαριότητας» με βάση την όψη ή τη μυρωδιά μπορεί να είναι παραπλανητική και να δημιουργεί ψευδή αίσθηση ασφάλειας.

Υψηλά επίπεδα μόλυνσης  

Μελέτες που έχει παρουσιάσει το cibum δείχνουν ότι τα σφουγγάρια και τα πανιά κουζίνας μπορούν να περιέχουν έως και 54 δισεκατομμύρια βακτηριακά κύτταρα ανά κυβικό εκατοστό , συμπεριλαμβανομένων επιβλαβών παθογόνων όπως το E. coli, η Salmonella και ο Staphylococcus aureus. Μια μελέτη που χρηματοδοτήθηκε από το USDA το 2022 διαπίστωσε ότι το 60% των σφουγγαριών κουζίνας βρέθηκαν θετικά σε κοπρανώδη κολοβακτηρίδια, με πολλά να φιλοξενούν στελέχη ανθεκτικά στα αντιβιοτικά. Η υγρασία και τα υπολείμματα τροφών δημιουργούν ιδανικά εδάφη αναπαραγωγής για μικρόβια, ακόμη και μετά το ξέπλυμα. Για παράδειγμα, η Pseudomonas aeruginosa, ένα παθογόνο που συνδέεται με αναπνευστικές λοιμώξεις, ευδοκιμεί σε υγρά σφουγγάρια και μπορεί να επιβιώσει από τις τυπικές μεθόδους καθαρισμού. 

Οι ερευνητές του BfR περιγράφουν ότι η δομή των σπόγγων, με τους πολλούς πόρους και τη συνεχή υγρασία, δημιουργεί ιδανικές συνθήκες για τον πολλαπλασιασμό βακτηρίων. Υπολείμματα τροφών που εγκλωβίζονται στο υλικό λειτουργούν ως θρεπτικό υπόστρωμα, επιτρέποντας στα μικρόβια να επιβιώνουν και να αναπτύσσονται με ταχύ ρυθμό. Σε πειραματικές συνθήκες, ακόμη και μικρές ποσότητες βακτηρίων που εφαρμόστηκαν σε εμπορικά σφουγγάρια πολλαπλασιάστηκαν μέσα σε λίγες ημέρες, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις τα μικρόβια επέζησαν ακόμη και μετά από περιόδους ξήρανσης.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το εύρημα ότι τα παθογόνα μπορούν να μεταφέρονται εύκολα από το σφουγγάρι σε άλλες επιφάνειες της κουζίνας. Ακόμη και η άσκηση μικρής πίεσης ήταν αρκετή για τη μεταφορά βακτηρίων, γεγονός που αυξάνει τον κίνδυνο επιμόλυνσης πάγκων, σκευών ή τροφίμων. Εφόσον τα τρόφιμα δεν υποστούν επαρκή θερμική επεξεργασία, υπάρχει πιθανότητα πρόκλησης τροφιμογενών λοιμώξεων, οι οποίες μπορεί να είναι ιδιαίτερα σοβαρές για ευπαθείς ομάδες όπως ηλικιωμένους, μικρά παιδιά ή άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.

Στο πλαίσιο της ευρύτερης ανάλυσης, επισημαίνεται ότι τα νοικοκυριά αποτελούν συχνή πηγή τροφιμογενών λοιμώξεων παγκοσμίως, κάτι που συχνά υποτιμάται σε σχέση με επαγγελματικές κουζίνες. Η παρουσία βακτηρίων όπως το Staphylococcus aureus, το οποίο μπορεί να παράγει τοξίνες υπεύθυνες για τροφικές δηλητηριάσεις, ενισχύει περαιτέρω την ανάγκη για προσεκτική υγιεινή διαχείριση των εργαλείων καθαρισμού.

Οι επιστήμονες τονίζουν ότι η τακτική αντικατάσταση των σπόγγων αποτελεί βασικό μέτρο πρόληψης, καθώς η χρήση τους μετά από επαφή με ωμά τρόφιμα, όπως το κοτόπουλο, μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο διασποράς παθογόνων. Παράλληλα, αναφέρεται ότι η μείωση του μικροβιακού φορτίου μπορεί να επιτευχθεί με έκθεση σε ζεστό νερό άνω των 70 βαθμών Κελσίου για τουλάχιστον δύο λεπτά, ενώ εναλλακτικά προτείνονται υλικά όπως βούρτσες ή πανιά μικροϊνών, τα οποία στεγνώνουν ταχύτερα και μπορούν να καθαριστούν πιο αποτελεσματικά σε πλυντήριο πιάτων ή ρούχων σε υψηλές θερμοκρασίες.

Επιπτώσεις στην υγεία  

Μολυσμένα σφουγγάρια και πανιά έχουν συνδεθεί με επιδημίες τροφιμογενών λοιμώξεων. Για παράδειγμα, μια μελέτη περίπτωσης του 2019 εντόπισε μια λοίμωξη από Campylobacter σε ένα νοικοκυριό στις ΗΠΑ σε ένα σφουγγάρι που χρησιμοποιείται για τον καθαρισμό επιφανειών μετά τον χειρισμό ωμών πουλερικών . Επιπλέον, βακτήρια ανθεκτικά στα αντιβιοτικά, όπως το MRSA και το E. coli που παράγουν βήτα-λακταμάση εκτεταμένου φάσματος (ESBL), έχουν απομονωθεί από σφουγγάρια κουζίνας, εγείροντας ανησυχίες σχετικά με τον ρόλο τους στη μετάδοση της AMR.  

Βέλτιστες πρακτικές για τον μετριασμό της μόλυνσης

1. Καθημερινή απολύμανση : Μουλιάστε τα σφουγγάρια σε διάλυμα χλωρίνης (1 κουταλιά της σούπας χλωρίνη ανά γαλόνι νερού) για 5 λεπτά ή βάλτε τα υγρά σφουγγάρια στο φούρνο μικροκυμάτων για 1-2 λεπτά.  
2. Συχνή αντικατάσταση : Απορρίψτε τα σφουγγάρια κάθε 1-2 εβδομάδες και τις πετσέτες κουζίνας μετά από 3-4 ημέρες χρήσης.  
3. Διαχωρισμός : Χρησιμοποιήστε ξεχωριστά σφουγγάρια για πιάτα και επιφάνειες και χρωματική κωδικοποίηση των εργαλείων για να αποφύγετε τη διασταυρούμενη χρήση.  

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

• Μεγάλη προσοχή! Σοβαρός κίνδυνος υποξίας από τις μάσκες θαλάσσης τύπου full face σε παιδιά – Αυστηρή προειδοποίηση των αρχών
• Ποντίκια στο σπίτι: Γιατί δεν τα «πιάνουν» πλέον τα περισσότερα ποντικοφάρμακα; – Νέα μελέτη
• Lidl Fr: Ξύλο και σκηνές αλλοφροσύνης σε υποκαταστήματα για τα φθηνά κλιματιστικά (βίντεο)
• Προσοχή! Κι άλλη επικίνδυνη τοστιέρα πασίγνωστης μάρκας στα ελληνικά ράφια – Σοβαρός κίνδυνος ηλεκτροπληξίας (φωτο)