Νέο γύρο αντιπαράθεσης για ένα από τα πιο δημοφιλή γλυκαντικά ανοίγει η πολυαναμενόμενη επιστημονική γνωμοδότηση της Ευρωπαϊκής Αρχής για την Ασφάλεια των Τροφίμων (EFSA). Το συμπέρασμα αφορά την ασπαρτάμη και έρχεται τρία χρόνια μετά την απόφαση του Διεθνούς Οργανισμού Έρευνας για τον Καρκίνο (IARC) να την κατατάξει στην Ομάδα 2Β, ως «πιθανώς καρκινογόνο για τον άνθρωπο».
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλούνται 7DAYS Bake Rolls μετά από καταγγελίες – Στο μικροσκόπιο η διαδικασία ελέγχου πριν από τη διάθεση στην αγορά
Η ασπαρτάμη (E951) χρησιμοποιείται ευρέως ως γλυκαντικό σε αναψυκτικά χωρίς ζάχαρη ή μειωμένων θερμίδων, επιδόρπια, γλυκά, γαλακτοκομικά προϊόντα, τσίχλες, προϊόντα ελέγχου βάρους και επιτραπέζια γλυκαντικά. Η δημοτικότητά της στη βιομηχανία τροφίμων οφείλεται κυρίως στην πολύ υψηλή γλυκαντική της ισχύ: είναι περίπου 200 φορές πιο γλυκιά από τη ζάχαρη, επομένως απαιτείται πολύ μικρότερη ποσότητα για να επιτευχθεί γλυκιά γεύση, με ελάχιστη συνεισφορά θερμίδων στο τελικό προϊόν. Αυτό την έχει καταστήσει ιδιαίτερα χρήσιμη στην παραγωγή προϊόντων «χωρίς ζάχαρη», «light» και χαμηλών θερμίδων, όπου οι εταιρείες επιδιώκουν γλυκιά γεύση περιορίζοντας ταυτόχρονα την προσθήκη σακχάρων και την ενεργειακή αξία.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μολυσμένα ζυμαρικά πίσω από 88 κρούσματα με διάρροια και εμετούς – Οι κάμερες έδειξαν τι συνέβη στην κουζίνα του εστιατορίου
Η ευρωπαϊκή Αρχή εξέτασε τα νεότερα διαθέσιμα στοιχεία και δεν βρήκε λόγο να αλλάξει το όριο ασφαλούς ημερήσιας πρόσληψης της ασπαρτάμης. Αν και η υπόθεση δεν τελειώνει με τη γνωμοδότηση καθώς η EFSA αξιολογεί τον επιστημονικό κίνδυνο, αλλά δεν αποφασίζει αν ένα πρόσθετο θα απαγορευτεί ή αν θα αλλάξουν οι όροι χρήσης του και οι κανονιστικές αποφάσεις ανήκουν στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή και στις αρμόδιες αρχές, η γνωμοδότηση προκάλεσε την άμεση αντίδραση οργανώσεων που ζητούν την απαγόρευση του γλυκαντικού στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η EFSA ανακοίνωσε στις 10 Σεπτεμβρίου ότι δεν εντοπίζει ανησυχία για την ασφάλεια από τις σημερινές χρήσεις και τα επίπεδα έκθεσης στην ασπαρτάμη (E951), την ακεσουλφάμη-Κ (E950) και το άλας ασπαρτάμης-ακεσουλφάμης (E962). Για την ασπαρτάμη επαναβεβαίωσε την αποδεκτή ημερήσια πρόσληψη των 40 mg ανά κιλό σωματικού βάρους ημερησίως, ενώ εκτιμά ότι η σημερινή έκθεση των Ευρωπαίων καταναλωτών όλων των ηλικιακών ομάδων παραμένει χαμηλότερα από το συγκεκριμένο όριο.
Η EFSA εξέτασε τοξικολογικές, επιδημιολογικές και μηχανιστικές μελέτες για την ασπαρτάμη, με τη σχετική βιβλιογραφία να καλύπτει δεδομένα έως τον Ιούνιο του 2025. Σύμφωνα με το συμπέρασμά της, τα διαθέσιμα στοιχεία δεν υποστηρίζουν αιτιώδη σχέση μεταξύ της σημερινής διατροφικής έκθεσης στην ασπαρτάμη και ανεπιθύμητων επιπτώσεων, μεταξύ άλλων καρκίνου, καρδιαγγειακών νοσημάτων, ηπατικής ή νεφρικής τοξικότητας, νευροτοξικότητας και διαταραχών στη ρύθμιση της γλυκόζης.
Την ίδια ημέρα οι οργανώσεις καταναλωτών, foodwatch και Yuka χαρακτήρισαν «σκανδαλώδες» το αποτέλεσμα και κατηγόρησαν την EFSA ότι υποβαθμίζει τη σημασία ευρημάτων ανεξάρτητων επιστημονικών μελετών που συνδέουν την κατανάλωση ασπαρτάμης με πιθανές επιπτώσεις στην υγεία. Οι οργανώσεις επιμένουν ότι πρέπει να εφαρμοστεί η αρχή της προφύλαξης και ζητούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τα κράτη-μέλη να προχωρήσουν στην απαγόρευση της ασπαρτάμης. Περισσότεροι από 400.000 πολίτες έχουν ήδη υπογράψει τη σχετική ευρωπαϊκή εκστρατεία.
Στην ακριβώς αντίθετη πλευρά βρίσκεται η βιομηχανία γλυκαντικών. Η International Sweeteners Association χαιρέτισε τη γνωμοδότηση, υποστηρίζοντας ότι η EFSA εξέτασε το σύνολο των διαθέσιμων επιστημονικών στοιχείων και επαναβεβαίωσε την ασφάλεια της ασπαρτάμης στα καθορισμένα επίπεδα ημερήσιας πρόσληψης.
Να σημειωθεί ότι διαδικασία που ολοκληρώθηκε το 2026 δεν ήταν τυπικά νέα αυτοτελής επαναξιολόγηση της ασπαρτάμης E951. Η επίσημη επαναξιολόγηση αφορούσε το E962, το άλας ασπαρτάμης-ακεσουλφάμης. Επειδή όμως μετά την κατανάλωση το E962 διασπάται στα συστατικά του, η EFSA επικαιροποίησε στο πλαίσιο της διαδικασίας τόσο την εκτίμηση της έκθεσης όσο και την τοξικολογική αξιολόγηση της ασπαρτάμης. Η επίσημη πλήρης επαναξιολόγηση του E951 εξακολουθεί να καταγράφεται από την ίδια την EFSA ως αυτή του 2013.
Έτσι, μετά από χρόνια επιστημονικής και πολιτικής αντιπαράθεσης, η ασπαρτάμη παραμένει νόμιμη στην Ευρώπη και το όριο των 40 mg/kg σωματικού βάρους την ημέρα παραμένει όρθιο. Η EFSA δεν βρήκε επαρκή στοιχεία για να το αλλάξει. Οι επικριτές της, όμως, δεν θεωρούν την υπόθεση λήξασα — και πλέον η πίεση μεταφέρεται από τους επιστήμονες στους πολιτικούς.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
