Νέα βρετανική έρευνα αποκαλύπτει πώς οι στρατηγικές των σούπερ μάρκετ και η επιρροή του marketing επηρεάζουν τις οικογενειακές αγορές περισσότερο απ’ όσο πιστεύουμε.
Νέα βρετανική έρευνα φωτίζει με ανησυχητικό τρόπο τον ρόλο που παίζουν τα παιδιά στις αγοραστικές αποφάσεις των οικογενειών, ειδικά όταν πρόκειται για ανθυγιεινά τρόφιμα. Τα δεδομένα, που παρουσιάστηκαν στο πρόσφατο συνέδριο της European Association for the Study of Obesity στην Κωνσταντινούπουλη, δείχνουν ότι οι πιέσεις των παιδιών μέσα στα σούπερ μάρκετ αποτελούν σημαντικό παράγοντα κατανάλωσης junk food και συμβάλλουν στις αυξημένες δαπάνες των νοικοκυριών.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πλαστικά δοχεία στον φούρνο μικροκυμάτων: Τι έδειξε νέα δοκιμή για τη μετανάστευση επικίνδυνων ουσιών στο φαγητό
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Νερό βρύσης: Νέα έκθεση επιστημόνων αποκαλύπτει αν προκαλεί πέτρες στα νεφρά και αν είναι ασφαλέστερο από το εμφιαλωμένο
Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του University of Liverpool και βασίστηκε σε απαντήσεις περισσότερων από 1.000 γονέων παιδιών ηλικίας από ενός έως 18 ετών. Οι επιστήμονες θέλησαν να καταγράψουν τι συμβαίνει όταν οι γονείς ψωνίζουν μαζί με τα παιδιά τους ή όταν τα παιδιά ζητούν συγκεκριμένα προϊόντα πριν ακόμη ξεκινήσει η επίσκεψη στο κατάστημα. Τα αποτελέσματα ήταν αποκαλυπτικά. Το 58% των γονέων δήλωσε ότι τα παιδιά τους ασκούν «σχεδόν πάντα» ή «πολύ συχνά» πίεση για να αγοραστεί κάποιο προϊόν κατά τη διάρκεια των αγορών. Ακόμη πιο εντυπωσιακό είναι ότι το 72% παραδέχθηκε πως τελικά αγοράζει συχνά αυτό που ζητούν τα παιδιά. Μόλις το 4% των συμμετεχόντων ανέφερε ότι τα παιδιά τους δεν ζητούν ποτέ κάτι επιπλέον.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανιχνεύτηκε λιστέρια σε κρεμμύδια – Αποσύρονται από 99 σημεία πώλησης
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Έμβρυα στον υπέρηχο «αντιδρούν» σε καρότο και λάχανο μέσω της μητρικής διατροφής – Εντυπωσιακές εικόνες
Η παρουσία των παιδιών στο σούπερ μάρκετ αναδείχθηκε ως η δεύτερη σημαντικότερη αιτία αυθόρμητων και μη προγραμματισμένων αγορών, ευθυνόμενη για το 52% αυτών των αγορών. Πρώτος παράγοντας παραμένουν οι προσφορές και οι εκπτώσεις, με ποσοστό 59%. Η ηλικιακή ομάδα που εμφανίζεται πιο απαιτητική είναι τα παιδιά από τεσσάρων έως έντεκα ετών. Σύμφωνα με τους ερευνητές, τα παιδιά αυτής της ηλικίας είναι περίπου τρεις φορές πιο πιθανό να ζητήσουν προϊόντα σε σχέση με τα παιδιά ηλικίας ενός έως τριών ετών.
Τα προϊόντα που ζητούνται περισσότερο είναι σχεδόν αποκλειστικά ανθυγιεινά. Στην κορυφή βρίσκονται τα παγωτά και οι γρανίτες, που συγκεντρώνουν το 45% των αιτημάτων. Ακολουθούν τα γλυκά με 43% και τα μπισκότα ή οι καραμέλες με 42%. Αντίθετα, τα υγιεινά τρόφιμα σπάνια αποτελούν αντικείμενο επιθυμίας για τα παιδιά και τους εφήβους.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αποσύρονται δύο μάρκες μουστάρδας λόγω παρουσίας θειωδών – Ποιοι κινδυνεύουν και πώς να τα αναγνωρίσετε στην ετικέτα
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ζυμαρικά: Γιατί γίνονται πιο υγιεινά όταν τα βάλουμε πρώτα στο ψυγείο και τα φάμε αργότερα;
Η έρευνα αναδεικνύει επίσης τη σημασία της στρατηγικής τοποθέτησης των προϊόντων μέσα στα καταστήματα. Περισσότεροι από τους μισούς γονείς ανέφεραν ότι τα παιδιά ζητούν ένα προϊόν αμέσως μόλις το δουν στο ράφι. Ένα στα πέντε παιδιά χρησιμοποιεί συναισθηματικές πιέσεις ή ξεσπάσματα για να πείσει τους γονείς του, ενώ περίπου ένα στα τρία παίρνει μόνο του το προϊόν από το ράφι και το τοποθετεί στο καρότσι, συμπεριφορά που παρατηρείται κυρίως στις μικρότερες ηλικίες. Ιδιαίτερη σημασία φαίνεται πως έχει η τοποθέτηση των προϊόντων σε χαμηλά ράφια ή σε σημεία υψηλής προβολής, όπως τα ταμεία. Το 29% των γονέων θεωρεί ότι αυτός είναι ο βασικός λόγος που τα παιδιά επιμένουν τόσο έντονα στις αγορές τους. Παράλληλα, ένας στους τέσσερις γονείς ανέφερε ότι οι συσκευασίες με γνωστούς χαρακτήρες, διασημότητες ή έντονη διαφημιστική προβολή επηρεάζουν άμεσα τις απαιτήσεις των παιδιών.
Η οικονομική κατάσταση των οικογενειών φαίνεται επίσης να παίζει σημαντικό ρόλο. Οι γονείς που αντιμετωπίζουν οικονομικές δυσκολίες ανέφεραν κατά 13% περισσότερες πιέσεις από τα παιδιά τους για αγορές τροφίμων. Ωστόσο, στις οικογένειες με μεγαλύτερη οικονομική άνεση καταγράφονται επίσης συχνά «καπρίτσια», αν και τα παιδιά αυτών των οικογενειών εμφανίζονται λιγότερο πιθανό να βάζουν μόνα τους προϊόντα στο καρότσι.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | 4 συσκευές κουζίνας που πρέπει να αποσυνδέετε από την πρίζα μετά από κάθε χρήση
Είναι λύση να μην παίρνουμε τα παιδιά στο σούπερ μάρκετ;
Σχεδόν όλοι οι γονείς που συμμετείχαν στην έρευνα, σε ποσοστό 91%, παραδέχθηκαν ότι εξαιτίας των απαιτήσεων των παιδιών ξοδεύουν συχνά περισσότερα χρήματα από όσα είχαν υπολογίσει. Παράλληλα, το 23% δήλωσε ότι αισθάνεται άγχος, ενοχές ή ψυχολογική πίεση όταν υποκύπτει στις απαιτήσεις αυτές.
Είναι όμως λύση να μην παίρνουμε τα παιδιά στο σούπερ μάρκετ; Το ερώτημα απασχολεί ολοένα και περισσότερους γονείς, ιδιαίτερα όταν οι αγορές καταλήγουν σε εντάσεις, επιμονές και προϊόντα που δεν υπήρχαν αρχικά στη λίστα. Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η πλήρης αποφυγή της παρουσίας των παιδιών στο σούπερ μάρκετ δεν αποτελεί απαραίτητα τη μοναδική ή καλύτερη λύση. Αντίθετα, μεγαλύτερη σημασία φαίνεται να έχει ο τρόπος με τον οποίο οργανώνεται η διαδικασία των αγορών.
Σύμφωνα με τα ευρήματα της βρετανικής μελέτης, περισσότεροι από τους μισούς γονείς θεωρούν πιο αποτελεσματικό να υπάρχει συζήτηση και συμφωνία με τα παιδιά πριν από την επίσκεψη στο κατάστημα. Ο προγραμματισμός των αγορών από το σπίτι, με συγκεκριμένη λίστα και σαφή όρια, φαίνεται ότι μειώνει τις παρορμητικές αγορές αλλά και τις συγκρούσεις στους διαδρόμους του σούπερ μάρκετ. Οι ερευνητές σημειώνουν επίσης ότι όταν τα παιδιά συμμετέχουν σε μια πιο οργανωμένη διαδικασία επιλογών, μπορούν σταδιακά να εκπαιδευτούν σε πιο ισορροπημένες διατροφικές συνήθειες και να κατανοήσουν καλύτερα την αξία των αγορών και του οικογενειακού προϋπολογισμού. Το πρόβλημα, όπως τονίζουν, δεν είναι μόνο η παρουσία των παιδιών στο σούπερ μάρκετ, αλλά κυρίως το περιβάλλον έντονης διαφημιστικής πίεσης και οι τεχνικές προώθησης που στοχεύουν άμεσα στις μικρές ηλικίες.
Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία στη Βρετανία, όπου η παιδική παχυσαρκία έχει λάβει ανησυχητικές διαστάσεις. Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν στο συνέδριο, ένα στα τρία παιδιά είναι υπέρβαρο ή παχύσαρκο μέχρι την ηλικία των 11 ετών. Η βρετανική κυβέρνηση έχει ήδη προχωρήσει σε περιοριστικά μέτρα. Από τον Οκτώβριο του 2022 πολλά μεγάλα καταστήματα αφαίρεσαν τα ανθυγιεινά σνακ από τα ταμεία και άλλα «στρατηγικά» σημεία, ενώ από τον Οκτώβριο του 2025 εφαρμόστηκαν περιορισμοί σε προσφορές τύπου «3+1 δώρο» για προϊόντα junk food. Από τον Ιανουάριο του 2026 τέθηκαν επίσης σε ισχύ νέοι περιορισμοί στις τηλεοπτικές και διαδικτυακές διαφημίσεις ανθυγιεινών τροφίμων προς παιδιά.
Ωστόσο, οι ειδικοί εκτιμούν ότι τα μέτρα αυτά δεν αρκούν. Οι διαφημίσεις σε υπαίθριους χώρους, στις στάσεις μέσων μεταφοράς και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης εξακολουθούν να επηρεάζουν έντονα παιδιά και εφήβους. Οι ερευνητές τονίζουν ότι απαιτούνται πιο αυστηρές παρεμβάσεις ώστε να μειωθεί η εμπορική πίεση που δέχονται οι ανήλικοι καταναλωτές και να περιοριστούν οι κοινωνικές ανισότητες που συνδέονται με την κακή διατροφή και την παχυσαρκία.
Το βασικό συμπέρασμα της έρευνας είναι σαφές: το περιβάλλον των αγορών δεν είναι ουδέτερο. Από τη διάταξη των ραφιών μέχρι τη διαφήμιση και τις προσφορές, ολόκληρη η εμπειρία του σούπερ μάρκετ είναι σχεδιασμένη ώστε να επηρεάζει τις επιλογές των παιδιών και, τελικά, τις αποφάσεις των γονιών.
Φωτογραφία άρθρου Shutterstock
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
