Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων τη βιομηχανία και την εστίαση. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
Συναγερμός έχει καταγραφεί στο ευρωπαϊκό σύστημα RASFF για κονσερβοποιημένες ολόκληρες αποφλοιωμένες ντομάτες σε κονσέρβα, μετά τον εντοπισμό της τοξίνης Datura. Η ειδοποίηση υποβλήθηκε από τη Γαλλία στις 28 Σεπτεμβρίου 2026, επικυρώθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, έχει ταξινομηθεί ως ειδοποίηση συναγερμού, ενώ η σχετική απόφαση αξιολόγησης χαρακτηρίζει τον κίνδυνο σοβαρό για τους Ευρωπαίους καταναλωτές. Στην ειδοποίηση εμπλέκονται συνολικά 16 χώρες: η Γαλλία ως κοινοποιούσα χώρα, χώρα διανομής και operator, η Ισπανία ως χώρα προέλευσης και operator με αίτημα follow-up, και ακόμη 14 χώρες ως προορισμοί διανομής, ενώ το INFOSAN έχει επισημανθεί για ενημέρωση.
Η γνωστοποίηση ξεκίνησε έπειτα από καταγγελία καταναλωτή και αφορά προϊόν της κατηγορίας φρούτων και λαχανικών, το οποίο περιγράφεται ως κονσερβοποιημένες ολόκληρες αποφλοιωμένες ντομάτες. Στα διαθέσιμα στοιχεία του RASFF δεν αναφέρεται αριθμός ατόμων που επηρεάστηκαν, ενώ τα πιθανά συμπτώματα ή ασθένειες καταγράφονται ως άγνωστα. Η ειδοποίηση ενημερώθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου, μία ημέρα μετά την αρχική κοινοποίησή της από τις γαλλικές αρχές.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Φέτα και χοληστερόλη: Τι είναι το «dairy matrix» που μπορεί να αλλάζει την επίδραση των κορεσμένων λιπαρών
Η ανάκληση στη Γαλλία αφορά κονσέρβα ολόκληρης αποφλοιωμένης ντομάτας σε χυμό της μάρκας SIMPL, (δείτε παρακατω φωτογραφία) συσκευασίας 800 γραμμαρίων, με καθαρό στραγγισμένο βάρος 480 γραμμάρια, κωδικό GTIN/EAN 3560070479467, παρτίδα L25252 και ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας 31/12/2028. Το προϊόν διατέθηκε μέσω καταστημάτων Carrefour σε όλη τη Γαλλία από τις 7 Απριλίου έως τις 17 Σεπτεμβρίου 2026 και η ανάκληση δημοσιεύθηκε στις 18 Σεπτεμβρίου, λόγω κινδύνου παρουσίας Datura. Οι καταναλωτές καλούνται να μην καταναλώσουν το προϊόν της συγκεκριμένης παρτίδας, αλλά να το επιστρέψουν στο σημείο πώλησης ή να το καταστρέψουν.
Στην περιγραφή του κινδύνου αναφέρεται ότι η τοξίνη που παράγεται από τη Datura δεν καταστρέφεται κατά το μαγείρεμα. Παρά τα στάδια διαλογής και επιθεώρησης, εκτιμήθηκε ότι ένας καρπός Datura ενδέχεται να πέρασε στη διαδικασία παραγωγής. Ο υπεύθυνος φορέας προχώρησε προληπτικά σε απόσυρση και ανάκληση της συγκεκριμένης παρτίδας, όπως καταγράφεται στην κοινοποίηση που έχει υποβληθεί στο ευρωπαϊκό σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης τροφίμων.
Η σύσταση των γαλλικών αρχών αφορά τον κίνδυνο οξείας δηλητηρίασης από τη Datura, γνωστή και ως τάτουλας. Το φυτό περιέχει αλκαλοειδή τρoπανίου, κυρίως υοσκυαμίνη, ατροπίνη και σκοπολαμίνη, ουσίες με ισχυρή αντιχολινεργική δράση. Η έκθεση μπορεί να προκαλέσει ξηροστομία, διαστολή της κόρης του ματιού, θολή όραση, ταχυκαρδία, διέγερση, σύγχυση, αποπροσανατολισμό, παραισθήσεις, διαταραχές της ομιλίας και άλλες νευρολογικές εκδηλώσεις. Η δηλητηρίαση μπορεί να εκδηλωθεί γρήγορα, ακόμη και μέσα σε 5 έως 30 λεπτά από την κατανάλωση. Σε υψηλότερες δόσεις έχουν περιγραφεί καταστολή του κεντρικού νευρικού συστήματος, κυκλοφορική και αναπνευστική ανεπάρκεια, κώμα και θάνατος.
Η επιμόλυνση τροφίμων με Datura έχει προκαλέσει σοβαρά περιστατικά και στο παρελθόν. Στην Πορτογαλία το 2023 καταγράφηκαν 209 τροφικές δηλητηριάσεις από ψωμί,, με την έρευνα να εντοπίζει ατροπίνη και σκοπολαμίνη σε αλεύρι μολυσμένο με σπόρους Datura. Στην Αυστραλία περίπου 200 άνθρωποι δηλητηριάστηκαν μετά την κατανάλωση Baby σπανακιού το οποίο ήταν μολυσμένο με Datura stramonium, ενώ στην Αθήνα επτά άνθρωποι νοσηλεύτηκαν με αντιχολινεργικό σύνδρομο μετά την κατανάλωση βρασμένων βλίτων στα οποία είχε αναμειχθεί Datura innoxia. Ανάλογα περιστατικά έχουν καταγραφεί σε Γαλλία, Σλοβακία και Ιταλία, δείχνοντας ότι τμήματα ή σπόροι του φυτού μπορούν να καταλήξουν κατά λάθος μαζί με βρώσιμες καλλιέργειες κατά τη συγκομιδή και την επεξεργασία.
Ιδιαίτερη βαρύτητα έχει η επισήμανση ότι πολύ μικρές ποσότητες μπορούν να είναι αρκετές για να δημιουργήσουν πρόβλημα. Η EFSA έχει καθορίσει οξεία δόση αναφοράς, ARfD, μόλις 0,016 μικρογραμμάρια ανά κιλό σωματικού βάρους για το άθροισμα (-)-υοσκυαμίνης και (-)-σκοπολαμίνης. Για έναν ενήλικα 60 κιλών αντιστοιχεί σε 0,96 μικρογραμμάρια και για ένα παιδί 20 κιλών σε 0,32 μικρογραμμάρια.
Η EFSA επανεξέτασε την αξιολόγηση το 2022, μετά και τη διαφορετική προσέγγιση που είχε χρησιμοποιηθεί από διεθνή ομάδα εμπειρογνωμόνων FAO και Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας. Η ευρωπαϊκή Αρχή διατήρησε την ARfD στα 0,016 μg/kg σωματικού βάρους, θεωρώντας ότι παρέχει επαρκή προστασία τόσο στον γενικό πληθυσμό όσο και στις ευάλωτες ομάδες. Στην αξιολόγηση επισημαίνονται παράλληλα αβεβαιότητες σχετικά με τα διαθέσιμα τοξικολογικά δεδομένα και την ακριβή σχέση μεταξύ δόσης και επιδράσεων στον άνθρωπο.
Η παρουσία τροπανικών αλκαλοειδών στα τρόφιμα συνδέεται συνήθως με φυτά που αναπτύσσονται ως ζιζάνια μέσα ή κοντά στις καλλιέργειες. Κατά τη μηχανική συγκομιδή, σπόροι ή άλλα μέρη τέτοιων φυτών μπορούν να συλλεχθούν μαζί με το καλλιεργούμενο προϊόν και να περάσουν στα επόμενα στάδια επεξεργασίας. Το πρόβλημα έχει απασχολήσει ιδιαίτερα την ευρωπαϊκή νομοθεσία σε δημητριακά και ψευδοδημητριακά, όπως καλαμπόκι, κεχρί, σόργο και φαγόπυρο, αλλά και σε αφεψήματα και ορισμένες παιδικές τροφές.
Στην περίπτωση των κονσερβοποιημένων αποφλοιωμένων ντοματών της ειδοποίησης RASFF τα διαθέσιμα στοιχεία περιγράφουν έναν πιο συγκεκριμένο μηχανισμό επιμόλυνσης. Παρά τα στάδια διαλογής και επιθεώρησης, θεωρείται πιθανό ότι ένας καρπός Datura πέρασε στη διαδικασία παραγωγής μαζί με τις ντομάτες. Ο operator προχώρησε προληπτικά στην απόσυρση και ανάκληση της παρτίδας, ενώ η ευρωπαϊκή ειδοποίηση χαρακτηρίζει τον σχετικό κίνδυνο ως σοβαρό.
Η πιθανότητα φυτικό υλικό της Datura να καταλήξει κατά λάθος σε τρόφιμα δεν αποτελεί άγνωστο φαινόμενο. Περιστατικά δηλητηρίασης έχουν καταγραφεί διεθνώς μετά από επιμόλυνση γεωργικών προϊόντων με τροπανικά αλκαλοειδή. Ιδιαίτερα σοβαρό συμβάν καταγράφηκε στην Ουγκάντα το 2019 και συνδέθηκε με εμπλουτισμένο μίγμα δημητριακών που χρησιμοποιήθηκε σε επισιτιστική βοήθεια. Η υπόθεση οδήγησε σε εκατοντάδες περιστατικά ασθένειας και αποτέλεσε αντικείμενο διερεύνησης από διεθνείς οργανισμούς για την παρουσία υοσκυαμίνης και σκοπολαμίνης.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θεσπίσει συγκεκριμένα ανώτατα επίπεδα ατροπίνης και σκοπολαμίνης για κατηγορίες τροφίμων στις οποίες έχει αναγνωριστεί αυξημένη πιθανότητα επιμόλυνσης. Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2023/915 προβλέπει, μεταξύ άλλων, όρια για ορισμένες παιδικές και μεταποιημένες τροφές με βάση τα δημητριακά, καθώς και για προϊόντα καλαμποκιού, κεχριού, σόργου, φαγόπυρου και αφεψήματα. Τα επίπεδα διαφοροποιούνται ανάλογα με την κατηγορία του προϊόντος και σε αρκετές περιπτώσεις αφορούν το άθροισμα ατροπίνης και σκοπολαμίνης.
Για τις κονσερβοποιημένες αποφλοιωμένες ντομάτες δεν προβλέπεται στον συγκεκριμένο κανονισμό ειδικό αριθμητικό ανώτατο επίπεδο τροπανικών αλκαλοειδών αντίστοιχο με εκείνα που έχουν καθοριστεί για συγκεκριμένα δημητριακά, παιδικές τροφές και αφεψήματα. Επομένως, τα αριθμητικά όρια που ισχύουν για αυτές τις κατηγορίες δεν μπορούν να μεταφερθούν αυτούσια στις ντομάτες. Η αξιολόγηση ενός περιστατικού όπως το RASFF βασίζεται στα πραγματικά χαρακτηριστικά του κινδύνου, στα στοιχεία της επιμόλυνσης και στις γενικές απαιτήσεις ασφάλειας των τροφίμων.
Κρίσιμη παράμετρος της συγκεκριμένης ειδοποίησης είναι επίσης η αναφορά ότι η τοξίνη που σχετίζεται με τη Datura δεν καταστρέφεται κατά το μαγείρεμα. Η θερμική επεξεργασία του περιεχομένου της κονσέρβας σε σάλτσα, σούπα ή άλλο φαγητό δεν μπορεί συνεπώς να θεωρηθεί τρόπος εξουδετέρωσης του κινδύνου. Αυτό εξηγεί την επιλογή απόσυρσης από την αγορά και ανάκλησης από τους καταναλωτές αντί κάποιας οδηγίας για διαφορετικό τρόπο παρασκευής του προϊόντος.
Το προϊόν που ανακαλείται λόγω μόλυνσης από Datura
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Ανακαλούνται κατεψυγμένα λαχανικά σε σακούλα – Εκτός από πατάτα, καρότο και αρακά περιέχουν και τοξικό φυτό
- Η Lidl δοκιμάζει για άλλη μια φορά την εμπιστοσύνη των πελατών της: Επείγουσα ανάκληση σνακ (φωτογραφία)
- «Σχεδόν έχασα το παιδί μου»: Η εφιαλτική περιπέτεια δύο οικογενειών από μολυσμένο γάλα – Οργή για την «ασυλία» στον παραγωγό (φωτογραφίες & video)
- Γιατί πρέπει να αποφεύγουμε τα γλυκά όταν παίρνουμε αντιβίωση – Μελέτη
- Αλυσίδα αρτοποιείων ανακαλεί πάνω από 750.000 ψωμάκια – Άγνωστη ουσία εντοπίστηκε στο εσωτερικό της συσκευασίας
- Ανακαλούνται πάνω από 77.000 κουτιά αναψυκτικών 7UP
- Ανακαλείται σάλτσα ντομάτας λόγω πιθανής παρουσίας θραυσμάτων γυαλιού
- Τροφική δηλητηρίαση από σταφυλόκοκκο: Ο αόρατος εχθρός στα χέρια μας, η τοξίνη που «επιζεί» στο μαγείρεμα και ο εφιάλτης των ασταμάτητων εμετών
- Ανακαλείται κακάο μάρκας που πωλείται και στην Ελλάδα – Εντοπίστηκε υπέρβαση ορίου για επικίνδυνες ουσίες
