Η δημοσίευση νέας ειδοποίησης στο Ευρωπαϊκό Σύστημα Έγκαιρης Προειδοποίησης για Τρόφιμα και Ζωοτροφές (RASFF) σχετικά με την ανίχνευση του ιού της ηπατίτιδας Α σε κατεψυγμένες φράουλες και άλλα μούρα προέλευσης Ισπανίας αποτελεί ακόμη ένα περιστατικό σε μια σειρά συνεχόμενων και απανωτών διεθνών συμβάντων που έχουν καταγραφεί τα τελευταία χρόνια και αφορούν κατεψυγμένες φράουλες, βατόμουρα, σμέουρα και άλλα μούρα. Από τις μεγάλες επιδημίες στις Ηνωμένες Πολιτείες και τον Καναδά έως τις ανακλήσεις προϊόντων στην Ευρώπη και τη Νέα Ζηλανδία, τα κατεψυγμένα μούρα εξακολουθούν να βρίσκονται στο επίκεντρο των συστημάτων επιτήρησης της ασφάλειας τροφίμων, καθώς μπορούν να λειτουργήσουν ως φορείς μετάδοσης εντερικών ιών όταν η επιμόλυνση συμβεί σε οποιοδήποτε στάδιο της παραγωγικής αλυσίδας.
Η τελευταία ειδοποίηση RASFF κοινοποιήθηκε από τη Γερμανία έπειτα από επίσημο έλεγχο στην αγορά. Οι εργαστηριακές αναλύσεις κατέδειξαν παρουσία RNA του ιού της ηπατίτιδας Α σε κατεψυγμένο μείγμα μούρων προέλευσης Ισπανίας. Η κοινοποίηση ταξινομήθηκε ως ειδοποίηση συναγερμού με αξιολόγηση δυνητικά σοβαρού κινδύνου. Ως μέτρο διαχείρισης κινδύνου, ο υπεύθυνος επιχείρησης στη Γερμανία προχώρησε σε δέσμευση του προϊόντος, ενώ το Λουξεμβούργο εξέδωσε δημόσια προειδοποίηση και ανακοίνωσε ανάκληση συγκεκριμένης παρτίδας που είχε διατεθεί στην αγορά.
Η ανάκληση αφορά το προϊόν Beerenmischung της μάρκας JA! σε συσκευασία 750 γραμμαρίων, με αριθμό παρτίδας L-26085, ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας 15 Μαρτίου 2028 και γραμμωτό κώδικα 4337256908795. Οι αρμόδιες αρχές του Λουξεμβούργου κάλεσαν τους καταναλωτές να μην καταναλώσουν το προϊόν λόγω πιθανής παρουσίας του ιού της ηπατίτιδας Α. Σύμφωνα με την ανακοίνωση ανάκλησης των γερμανικών αρχών παραγωγός είναι η ισπανική εταιρεία Eurogroup España Frutas y Verduras SAU,
Ronda Narciso Monturiol 6, 208 B, 46980 Paterna (Valencia).
Τα τελευταία χρόνια έχουν καταγραφεί επανειλημμένες ανακλήσεις και επιδημίες που συνδέθηκαν με κατεψυγμένες φράουλες και άλλα μούρα σε Ευρώπη, Ηνωμένες Πολιτείες, Καναδά και Νέα Ζηλανδία. Το 2022 και το 2023 καταγράφηκαν πολυπολιτειακές επιδημίες στις Ηνωμένες Πολιτείες που συνδέθηκαν με βιολογικές φράουλες, ενώ το 2023 η Γερμανία διερεύνησε δεκάδες περιστατικά ηπατίτιδας Α που σχετίστηκαν με κατεψυγμένες φράουλες. Το 2024 και το 2025 ακολούθησαν νέες ειδοποιήσεις στην Ευρωπαϊκή Ένωση για φράουλες και άλλα κατεψυγμένα μούρα προερχόμενα από διαφορετικές χώρες, γεγονός που επιβεβαιώνει ότι πρόκειται για έναν διαρκή κίνδυνο της παγκόσμιας εφοδιαστικής αλυσίδας και όχι για πρόβλημα συγκεκριμένης γεωγραφικής περιοχής.
Ο ιός της ηπατίτιδας Α αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους τροφιμογενείς ιούς διεθνώς. Μεταδίδεται κυρίως μέσω της κοπρανοστοματικής οδού και εισέρχεται στον ανθρώπινο οργανισμό μετά από κατανάλωση μολυσμένων τροφίμων ή νερού ή μέσω στενής επαφής με μολυσμένο άτομο. Σε αντίθεση με τα βακτήρια, δεν πολλαπλασιάζεται μέσα στα τρόφιμα, όμως μπορεί να επιβιώνει για μεγάλα χρονικά διαστήματα στις επιφάνειες των φρούτων και να διατηρεί τη μολυσματικότητά του ακόμη και μετά από κατάψυξη. Οι χαμηλές θερμοκρασίες δεν τον αδρανοποιούν, γεγονός που εξηγεί γιατί τα κατεψυγμένα μούρα αποτελούν ιδιαίτερη κατηγορία ενδιαφέροντος για τις αρχές ασφάλειας τροφίμων.
Η λοίμωξη από τον ιό της ηπατίτιδας Α παρουσιάζει περίοδο επώασης που κυμαίνεται συνήθως από 15 έως 50 ημέρες, με μέσο όρο περίπου τέσσερις εβδομάδες. Η μεγάλη αυτή χρονική απόσταση μεταξύ κατανάλωσης και εμφάνισης συμπτωμάτων δυσκολεύει σημαντικά την αναγνώριση της πηγής της λοίμωξης και την επιδημιολογική διερεύνηση. Πολλοί καταναλωτές αδυνατούν να θυμηθούν την κατανάλωση συγκεκριμένου προϊόντος αρκετές εβδομάδες νωρίτερα, ενώ τα κατεψυγμένα μούρα μπορεί να έχουν ήδη καταναλωθεί σταδιακά ή να παραμένουν στην κατάψυξη για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Η νόσος μπορεί να εμφανιστεί με πυρετό, έντονη κόπωση, απώλεια όρεξης, ναυτία, εμέτους, κοιλιακό άλγος, διάρροια, σκουρόχρωμα ούρα και ίκτερο. Στα μικρά παιδιά η λοίμωξη είναι συχνά ασυμπτωματική ή ήπια, ενώ στους ενήλικες τα συμπτώματα εμφανίζονται συχνότερα και μπορεί να διαρκέσουν αρκετές εβδομάδες ή και μήνες. Άτομα με χρόνια ηπατική νόσο, ανοσοκαταστολή ή προχωρημένη ηλικία αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο σοβαρών επιπλοκών, συμπεριλαμβανομένης της οξείας ηπατικής ανεπάρκειας, αν και οι περιπτώσεις αυτές παραμένουν σχετικά σπάνιες.
Η επιμόλυνση μπορεί να συμβεί σε διαφορετικά στάδια της παραγωγής και της διακίνησης. Η χρήση νερού άρδευσης ή πλύσης που έχει επιβαρυνθεί από ανθρώπινα λύματα αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους παράγοντες κινδύνου. Εξίσου σημαντικός είναι ο ανθρώπινος παράγοντας, καθώς εργαζόμενοι που νοσούν ή είναι ασυμπτωματικοί φορείς του ιού μπορούν να μεταδώσουν την επιμόλυνση κατά τη συγκομιδή, τη διαλογή, την επεξεργασία ή τη συσκευασία όταν δεν τηρούνται αυστηρά οι κανόνες προσωπικής υγιεινής. Επιπλέον, ο εξοπλισμός επεξεργασίας, οι επιφάνειες εργασίας, τα δοχεία μεταφοράς και τα μέσα πλύσης μπορούν να λειτουργήσουν ως σημεία διασταυρούμενης επιμόλυνσης όταν τα προγράμματα καθαρισμού και απολύμανσης δεν εφαρμόζονται αποτελεσματικά.
Η πολυπλοκότητα της εφοδιαστικής αλυσίδας αυξάνει ακόμη περισσότερο τις δυσκολίες διαχείρισης του κινδύνου. Τα κατεψυγμένα μείγματα μούρων συχνά αποτελούνται από πρώτες ύλες διαφορετικών παραγωγών, διαφορετικών περιοχών ή ακόμη και διαφορετικών χωρών. Οι παρτίδες συγκεντρώνονται, αναμιγνύονται, επανασυσκευάζονται και διατίθενται με διαφορετικές εμπορικές ονομασίες, γεγονός που δυσχεραίνει σημαντικά την ιχνηλασιμότητα όταν εντοπιστεί επιμόλυνση. Ένα μόνο μολυσμένο φορτίο μπορεί να κατανεμηθεί σε πολλές αγορές και να παραμείνει διαθέσιμο επί μήνες ή και χρόνια λόγω της μεγάλης διάρκειας ζωής των κατεψυγμένων προϊόντων.
Η επιστημονική κοινότητα επισημαίνει ότι η ανίχνευση τροφιμογενών ιών στα μούρα εξακολουθεί να αποτελεί σημαντική τεχνική πρόκληση. Μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2025 στο περιοδικό Food Control, με τη συμμετοχή επιστημόνων από πανεπιστήμια, κρατικούς οργανισμούς και τη βιομηχανία τροφίμων, ανέδειξε ότι οι υπάρχουσες μοριακές μέθοδοι μπορούν να ανιχνεύσουν γενετικό υλικό του ιού, όμως δεν είναι σε θέση να επιβεβαιώσουν εάν ο ιός παραμένει μολυσματικός. Παράλληλα, οι ειδικοί υπογραμμίζουν ότι η παρουσία των ιών στα τρόφιμα είναι συνήθως χαμηλή και ανομοιόμορφα κατανεμημένη μέσα στις παρτίδες, γεγονός που περιορίζει την αντιπροσωπευτικότητα της δειγματοληψίας. Ένα αρνητικό εργαστηριακό αποτέλεσμα αφορά αποκλειστικά το δείγμα που εξετάστηκε και δεν μπορεί να αποκλείσει με βεβαιότητα την παρουσία του ιού σε άλλο σημείο της ίδιας παρτίδας.
Για τον λόγο αυτό, διεθνείς οργανισμοί όπως ο FAO, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας και η Υπηρεσία Τροφίμων και Φαρμάκων των Ηνωμένων Πολιτειών δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στην πρόληψη αντί της αποκλειστικής εξάρτησης από τον τελικό εργαστηριακό έλεγχο. Η FDA δημοσίευσε το 2025 ειδική στρατηγική πρόληψης για την παραγωγή και επεξεργασία μούρων, η οποία βασίζεται στην εφαρμογή ολοκληρωμένων προγραμμάτων υγιεινής, στον έλεγχο της ποιότητας του νερού, στην εκπαίδευση του προσωπικού, στην αυστηρή εφαρμογή των Ορθών Γεωργικών Πρακτικών, των Ορθών Πρακτικών Υγιεινής και των συστημάτων HACCP σε όλα τα στάδια της παραγωγικής διαδικασίας.
Για τις επιχειρήσεις τροφίμων, η αποτελεσματική πρόληψη ξεκινά από την αξιολόγηση των κινδύνων στην πρωτογενή παραγωγή. Η συνεχής παρακολούθηση της ποιότητας του νερού άρδευσης και επεξεργασίας, η αποτροπή εισόδου λυμάτων στις καλλιέργειες, η υγιεινή των εργαζομένων, η διαθεσιμότητα κατάλληλων εγκαταστάσεων υγιεινής, η επιτήρηση της υγείας του προσωπικού, η επαλήθευση των διαδικασιών καθαρισμού και απολύμανσης, η αποτελεσματική ιχνηλασιμότητα και η ταχεία ανάκληση προϊόντων αποτελούν βασικά στοιχεία ενός ολοκληρωμένου συστήματος διαχείρισης κινδύνου. Ιδιαίτερη σημασία αποκτά επίσης η αξιολόγηση και επιθεώρηση των προμηθευτών, καθώς μεγάλο μέρος της διαχείρισης του κινδύνου εξαρτάται από τις πρακτικές που εφαρμόζονται πριν ακόμη οι πρώτες ύλες φθάσουν στη μονάδα επεξεργασίας.
Οι καταναλωτές μπορούν να μειώσουν σημαντικά τον κίνδυνο αποφεύγοντας την κατανάλωση κατεψυγμένων μούρων που αποτελούν αντικείμενο ανάκλησης ή δημόσιας προειδοποίησης. Όταν τα κατεψυγμένα φρούτα προορίζονται για smoothies, επιδόρπια ή άλλες παρασκευές χωρίς ψήσιμο, η θερμική επεξεργασία πριν από την κατανάλωση αποτελεί το αποτελεσματικότερο μέτρο προστασίας. Η θέρμανση σε θερμοκρασία μεγαλύτερη από 85 βαθμούς Κελσίου για τουλάχιστον ένα λεπτό μπορεί να αδρανοποιήσει τον ιό. Παράλληλα, η τήρηση σχολαστικής υγιεινής των χεριών κατά τον χειρισμό των τροφίμων συμβάλλει στον περιορισμό της διασποράς, ενώ ο εμβολιασμός κατά της ηπατίτιδας Α αποτελεί ασφαλές και αποτελεσματικό μέτρο πρόληψης για άτομα που ανήκουν σε ομάδες αυξημένου κινδύνου ή ταξιδεύουν σε περιοχές όπου η νόσος είναι ενδημική.
Η νέα ειδοποίηση του RASFF επιβεβαιώνει ότι οι τροφιμογενείς ιοί εξακολουθούν να αποτελούν μία από τις μεγαλύτερες προκλήσεις για την παγκόσμια ασφάλεια τροφίμων. Η αποτελεσματική διαχείρισή τους απαιτεί συνδυασμό προληπτικών μέτρων στην πρωτογενή παραγωγή, αυστηρό έλεγχο της εφοδιαστικής αλυσίδας, αξιόπιστη ιχνηλασιμότητα, ταχεία ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των αρμόδιων αρχών και συνεχή ενημέρωση τόσο των επιχειρήσεων τροφίμων όσο και των καταναλωτών.
Τα κατεψυγμένα μούρα JA! που ανακαλούνται
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- ΠΡΟΣΟΧΗ – ΕΦΕΤ: Ανάκληση κοτόπουλου ΥΦΑΝΤΗΣ – Δείτε φωτογραφία και παρτίδα
- Ταχίνι μολυσμένο με σαλμονέλα πίσω από μαζική ανάκληση προϊόντων ιδιωτικής ετικέτας μεγάλου σουπερμάρκετ
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
