Οι τραυματισμοί από αχινούς αποτελούν ένα από τα συχνότερα ατυχήματα που συμβαίνουν σε βραχώδεις παραλίες κατά τη διάρκεια του καλοκαιριού. Αν και στις περισσότερες περιπτώσεις δεν απειλούν τη ζωή, μπορούν να προκαλέσουν έντονο πόνο, παραμονή ακίδων στο δέρμα και επιπλοκές που εμφανίζονται αρκετές ημέρες ή ακόμη και εβδομάδες μετά τον αρχικό τραυματισμό. Οι αποικίες αχινών δεν είναι πάντοτε εύκολο να εντοπιστούν. Σε πολλές περιπτώσεις βρίσκονται μέσα σε μικρές φυσικές λιμνοθάλασσες ανάμεσα στα βράχια και καλύπτονται από θολό νερό ή κυματισμό, με αποτέλεσμα οι λουόμενοι να μην αντιλαμβάνονται την παρουσία τους. Σε ορισμένα περιστατικά οι τραυματισμοί προκλήθηκαν και μετά από πτώση πάνω σε αποικίες αχινών, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα τη διείσδυση δεκάδων ακίδων σε διάφορα σημεία του σώματος. Ποιος είναι όμως ο ασφαλέστερος τρόπος αφαίρεσης των ακίδων και τι δείχνουν τα νεότερα επιστημονικά δεδομένα;
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ελληνική τραγωδία: Τριάντα θάνατοι λουόμενων τις τελευταίες 11 ημέρες στις ελληνικές θάλασσες
Νέα επιστημονική μελέτη καταγράφει με συστηματικό τρόπο τα χαρακτηριστικά αυτών των τραυματισμών, αξιολογεί τις μεθόδους αντιμετώπισής τους και προτείνει πρακτικά μέτρα πρόληψης για τις παράκτιες τουριστικές περιοχές. Η έρευνα πραγματοποιήθηκε από ερευνητές του Universidade Estadual Paulista (UNESP), στη Βραζιλία, και δημοσιεύθηκε το 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Revista da Sociedade Brasileira de Medicina Tropical.
Παρότι η μελέτη πραγματοποιήθηκε στη Βραζιλία, τα ευρήματά της έχουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον και για την Ελλάδα, όπου οι αχινοί απαντώνται σε πολλές βραχώδεις ακτές του Αιγαίου και του Ιονίου. Οι τραυματισμοί συμβαίνουν κυρίως όταν οι λουόμενοι περπατούν σε ρηχά νερά κοντά σε βράχια ή φυσικές λιμνοθάλασσες, περιοχές στις οποίες οι αχινοί σχηματίζουν αποικίες. Στην Ελλάδα δεν υπάρχει επίσημο εθνικό σύστημα καταγραφής των τραυματισμών από αχινούς, ωστόσο πρόκειται για περιστατικά που αντιμετωπίζονται κάθε θερινή περίοδο από κέντρα υγείας, αγροτικά ιατρεία και νοσοκομεία παράκτιων περιοχών.
Οι ερευνητές παρακολούθησαν όλα τα περιστατικά τραυματισμών από θαλάσσια ζώα που καταγράφηκαν επί δύο χρόνια στο τμήμα επειγόντων περιστατικών της Santa Casa de Misericórdia Bom Jesus dos Passos, στην παραθαλάσσια πόλη Ubatuba της πολιτείας Σάο Πάολο. Κατά τη διάρκεια της μελέτης καταγράφηκαν συνολικά 133 τραυματισμοί από θαλάσσια ζώα. Από αυτούς, οι 62 οφείλονταν σε αχινούς, γεγονός που αντιστοιχεί στο 46,6% όλων των περιστατικών και καθιστά τους αχινούς τη συχνότερη αιτία τραυματισμού λουομένων από θαλάσσιους οργανισμούς.
Η συντριπτική πλειονότητα των τραυματισμών στη βραζιλιάνικη μελέτη προκλήθηκε από αποικίες του μαύρου αχινού Echinometra lucunter, είδους που απαντάται στις ακτές του δυτικού Ατλαντικού και δεν υπάρχει στη Μεσόγειο. Στις ελληνικές θάλασσες οι τραυματισμοί οφείλονται κυρίως στον κοινό αχινό (Paracentrotus lividus) και στον μαύρο αχινό (Arbacia lixula), οι οποίοι επίσης διαθέτουν αιχμηρές ασβεστολιθικές ακίδες που μπορούν να διεισδύσουν στο δέρμα. Τα συγκεκριμένα είδη δεν είναι δηλητηριώδη, ωστόσο οι πολυάριθμες λεπτές ασβεστολιθικές ακίδες του διεισδύουν εύκολα στο δέρμα και προκαλούν έντονο τοπικό πόνο. Οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι το 93,5% των τραυματισμών εντοπιζόταν στα πέλματα, καθώς τα ατυχήματα συνέβαιναν κατά το περπάτημα σε βραχώδεις περιοχές με ρηχά νερά. Όλοι οι ασθενείς εμφάνιζαν χαρακτηριστικά μαύρα σημεία στο σημείο του τραυματισμού, τα οποία αντιστοιχούσαν σε θραύσματα ακίδων ή σε χρωστικές ουσίες που παρέμεναν μέσα στο δέρμα. Ο αριθμός των ακίδων διέφερε σημαντικά μεταξύ των περιστατικών, κυμαινόμενος από λίγες έως περισσότερες από εκατό σε σοβαρότερους τραυματισμούς.
Ένα από τα σημαντικότερα ευρήματα της μελέτης αφορά τις επιπλοκές που μπορεί να εμφανιστούν μετά τον αρχικό τραυματισμό. Παρότι το συγκεκριμένο είδος αχινού δεν παράγει δηλητήριο και δεν προκαλεί συστηματικές αντιδράσεις, η παραμονή μεγαλύτερων ακίδων μέσα στους ιστούς μπορεί να οδηγήσει σε βακτηριακές ή μυκητιασικές λοιμώξεις, καθώς και στη δημιουργία κοκκιωμάτων ξένου σώματος. Τα κοκκιώματα αποτελούν χρόνια φλεγμονώδη αντίδραση του οργανισμού απέναντι στα θραύσματα που παραμένουν στο δέρμα και σε αρκετές περιπτώσεις απαιτούν χειρουργική αφαίρεση για την πλήρη αντιμετώπισή τους. Οι επιπλοκές αυτές εμφανίζονται ημέρες ή και εβδομάδες μετά τον τραυματισμό και συνήθως αντιμετωπίζονται σε εξωτερικά ιατρεία και όχι κατά την αρχική επίσκεψη στα επείγοντα.
Στο θεραπευτικό μέρος της έρευνας αξιολογήθηκε μια διαφορετική τεχνική αφαίρεσης των ακίδων. Η συνηθισμένη πρακτική βασίζεται στη χρήση δύο βελόνων μεγάλου διαμετρήματος, με τις οποίες επιχειρείται η απομάκρυνση των θραυσμάτων από το δέρμα. Η μέθοδος αυτή εφαρμόζεται εδώ και χρόνια σε πολλά τμήματα επειγόντων περιστατικών, ωστόσο συνοδεύεται από σημαντικό πόνο και δεν επιτρέπει πάντοτε την πλήρη αφαίρεση των ακίδων, ιδιαίτερα όταν αυτές είναι μικρές ή έχουν σπάσει βαθιά μέσα στους ιστούς. Οι ερευνητές δοκίμασαν τη χρήση λεπτής χειρουργικής λαβίδας τύπου ωρολογοποιού σε ομάδα ασθενών με τραυματισμούς στα πέλματα. Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, οι μεγαλύτερες ακίδες αφαιρέθηκαν ευκολότερα και με αισθητά μικρότερη ενόχληση σε σύγκριση με τη μέθοδο των βελόνων. Αντίθετα, τα πολύ μικρά θραύσματα παρέμεναν δύσκολο να αφαιρεθούν, καθώς συχνά έσπαγαν ή ήταν ιδιαίτερα εύθραυστα. Να σημειωθεί ότι αρκετά από αυτά τα μικροσκοπικά θραύσματα αποβάλλονται σταδιακά από τον οργανισμό μέσω της φυσιολογικής τοπικής φλεγμονώδους αντίδρασης.
Στη Μεσόγειο, και ιδιαίτερα στις παράκτιες περιοχές της Ελλάδας, διατηρούνται μέχρι σήμερα ορισμένες παραδοσιακές πρακτικές για την αντιμετώπιση των τραυματισμών από αχινούς. Μία από τις πιο διαδεδομένες είναι η τοποθέτηση αυτοκόλλητου επιδέσμου ή γάζας εμποτισμένης με ελαιόλαδο πάνω στο σημείο του τραυματισμού για αρκετές ώρες, συνήθως καθ’ όλη τη διάρκεια της νύχτας. Η πρακτική αυτή βασίζεται στην εκτίμηση ότι το ελαιόλαδο διατηρεί την επιδερμίδα μαλακή και ενυδατωμένη, διευκολύνοντας τη φυσική αποβολή πολύ μικρών και επιφανειακών ακίδων προς την επιφάνεια του δέρματος. Εξίσου γνωστή είναι και η χρήση ξιδιού, καθώς το όξινο περιβάλλον θεωρείται ότι μπορεί να συμβάλει στη σταδιακή φθορά των επιφανειακών ασβεστολιθικών υπολειμμάτων των ακίδων, οι οποίες αποτελούνται κυρίως από ανθρακικό ασβέστιο. Σε αρκετές περιοχές εφαρμόζεται επίσης εμβάπτιση του τραυματισμένου άκρου σε ζεστό νερό, πρακτική που χρησιμοποιείται κυρίως για την ανακούφιση από τον πόνο και την καλύτερη χαλάρωση των ιστών πριν από την αφαίρεση των ακίδων. Αν και οι μέθοδοι αυτές αποτελούν μέρος της παραδοσιακής εμπειρίας πολλών παράκτιων κοινοτήτων και συνεχίζουν να εφαρμόζονται από αρκετούς λουόμενους, όταν υπάρχουν πολλές ή βαθιά ενσφηνωμένες ακίδες, επίμονος πόνος, έντονη φλεγμονή ή σημεία λοίμωξης, απαιτείται ιατρική αξιολόγηση και κατάλληλη αντιμετώπιση.
Η μελέτη υπογραμμίζει επίσης τη σημασία της πρόληψης. Οι ερευνητές προτείνουν τη χαρτογράφηση των περιοχών όπου υπάρχουν αποικίες αχινών, την τοποθέτηση ενημερωτικών πινακίδων στις παραλίες και την ενημέρωση των λουομένων για τα σημεία όπου υπάρχει αυξημένος κίνδυνος τραυματισμού. Σύμφωνα με τους συγγραφείς, τα μέτρα αυτά μπορούν να περιορίσουν σημαντικά τον αριθμό των περιστατικών σε τουριστικές παράκτιες περιοχές.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ακόμη ότι η έγκαιρη απομάκρυνση των μεγαλύτερων ακίδων μειώνει την πιθανότητα εμφάνισης επιπλοκών, ενώ η παρακολούθηση του τραυματισμού τις επόμενες ημέρες είναι σημαντική ώστε να εντοπιστούν εγκαίρως σημεία λοίμωξης ή επίμονης φλεγμονής. Συμπερασματικά, οι τραυματισμοί από αχινούς αποτελούν ένα επαναλαμβανόμενο πρόβλημα δημόσιας υγείας σε παράκτιες τουριστικές περιοχές, με σαφή εποχικότητα και προβλέψιμα χαρακτηριστικά, τα οποία μπορούν να αντιμετωπιστούν αποτελεσματικότερα με κατάλληλη οργάνωση, πρόληψη και έγκαιρη θεραπευτική παρέμβαση.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ
- Ελλάδα: Κατέληξε το βρέφος 10 μηνών που πνίγηκε από φαγητό – Τα περιστατικά πνιγμού από τροφή που συγκλόνισαν την Ελλάδα
- Οι επιστήμονες ανακάλυψαν τη διατροφή της μακροζωίας που ταυτόχρονα μειώνει το λίπος και τον κίνδυνο διαβήτη
- Ανακαλούνται 4.500 κουζίνες μαγειρέματος λόγω κινδύνου ανάφλεξης – Σχετικά απίθανο να έχουν διατεθεί στην Ελλάδα (ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ)
- Νέα ανάκληση σοκολάτας στην Ευρώπη – Η επανασήμανση στο μικροσκόπιο της ασφάλειας τροφίμων
- Ανάκληση ΕΦΕΤ: Για σοβαρό κίνδυνο ενημερώθηκε και η Ευρώπη – Η σαλμονέλα στο ταχίνι είχε εντοπιστεί 14 ημέρες νωρίτερα
