Η μυρωδιά λεμονιού, πεύκου ή λουλουδιών μετά το καθάρισμα μπορεί να συνοδεύεται από μια αόρατη μεταβολή στον αέρα του σπιτιού. Νέα πειράματα ερευνητών του Πανεπιστημίου Purdue δείχνουν ότι αρωματικά καθαριστικά και απολυμαντικά μπορούν, μέσα σε λίγα λεπτά, να οδηγήσουν στον σχηματισμό δισεκατομμυρίων ή ακόμη και τρισεκατομμυρίων νανοσωματιδίων, αρκετά μικρών ώστε να φτάσουν βαθιά στο ανθρώπινο αναπνευστικό σύστημα και στους πνεύμονες.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ελληνικοί Παιδικοί σταθμοί: Σχεδόν οι μισοί προσφέρουν σε βρέφη τρόφιμα με πρόσθετα σάκχαρα – Η νέα εγκύκλιος του Υπουργείου Υγείας
Η έρευνα, με επικεφαλής τον Brandon Boor, εξετάζει τι συμβαίνει όταν συνηθισμένα προϊόντα χρησιμοποιούνται για σφουγγάρισμα, ψεκασμό πάγκων και καθαρισμό επιφανειών. Τα αρωματικά συστατικά τους απελευθερώνουν στον αέρα τερπένια και τερπενοειδή, όπως λιμονένιο, πινένιο, θυμόλη και λιναλοόλη. Σε εσωτερικούς χώρους οι συγκεντρώσεις αυτών των ενώσεων μπορούν κατά τον καθαρισμό να φτάσουν σε επίπεδα δεκάδες ή εκατοντάδες φορές υψηλότερα από εκείνα ενός δάσους.
Το κρίσιμο στάδιο αρχίζει όταν αυτές οι πτητικές ενώσεις συναντήσουν όζον που υπάρχει στον εσωτερικό αέρα. Οι χημικές αντιδράσεις πυροδοτούν ταχύ σχηματισμό νέων σωματιδίων, πολλά από τα οποία έχουν διάμετρο μόλις 1 έως 30 νανόμετρα. Οι μετρήσεις του Purdue κατέγραψαν παροδικές συγκεντρώσεις από 100.000 έως 100 εκατομμύρια σωματίδια ανά κυβικό εκατοστό, ενώ η διαδικασία σχηματισμού και αύξησής τους εξελισσόταν μέσα σε λίγα λεπτά.
Το μέγεθός τους δυσκολεύει και την ανίχνευσή τους. Πολλοί οικιακοί μετρητές ποιότητας αέρα δεν καταγράφουν σωματίδια αυτής της κλίμακας, επομένως μια απότομη αύξηση μπορεί να περάσει απαρατήρητη. Τα υπέρλεπτα σωματίδια μπορούν να εναποτεθούν σε διαφορετικά σημεία της αναπνευστικής οδού και να φτάσουν βαθιά στους πνεύμονες. Οι ερευνητές αναφέρουν πιθανότητα ερεθισμού και φλεγμονής, ενώ ορισμένα ενδέχεται να μπορούν να περάσουν στην κυκλοφορία του αίματος.
Οι μετρήσεις έδωσαν και μια εντυπωσιακή σύγκριση με την εξωτερική ατμοσφαιρική ρύπανση. Σύμφωνα με τον Boor, η αναπνευστική δόση σωματιδίων από τις αντιδράσεις όζοντος με αρωματικές ουσίες κατά τον καθαρισμό μπορεί να είναι συγκρίσιμη ή μεγαλύτερη από εκείνη που δέχεται κάποιος δίπλα σε δρόμο με έντονη κυκλοφορία. Η σύγκριση αφορά τον αριθμό και την εισπνεόμενη δόση σωματιδίων και όχι ισοδύναμη τοξικότητα των δύο εκθέσεων.
Ιδιαίτερη προσοχή έδωσαν οι επιστήμονες και στον συνδυασμό αρωματικών καθαριστικών με συσκευές απολύμανσης far-UV. Σε σχετικά πειράματα, οι λάμπες αλληλεπίδρασαν με το οξυγόνο και αύξησαν το όζον περίπου στα 20 έως 40 μέρη ανά δισεκατομμύριο. Όταν το αυξημένο όζον συνυπήρχε με υψηλές συγκεντρώσεις τερπενίων από τα καθαριστικά, οι συνθήκες έγιναν ιδιαίτερα ευνοϊκές για εντονότερη παραγωγή νέων νανοσωματιδίων στον εσωτερικό αέρα.
Τα δεδομένα του 2026 συνεχίζουν προηγούμενη ερευνητική δουλειά της ίδιας ομάδας του Purdue. Μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2025 είχε δείξει ότι αρωματικά wax melts χωρίς φλόγα απελευθερώνουν τερπένια τα οποία αντιδρούν με το όζον και σχηματίζουν μεγάλους αριθμούς νανοσωματιδίων. Η νεότερη έρευνα μεταφέρει την εξέταση σε συμβατικά καθαριστικά, απολυμαντικά φυτικής προέλευσης, sprays και wipes, καταγράφοντας την έκθεση κατά συνηθισμένες εργασίες μέσα σε κατοικίες και χώρους εργασίας.
Οι ερευνητές δεν υποστηρίζουν ότι πρέπει να σταματήσει ο καθαρισμός, ο οποίος παραμένει απαραίτητος για την απομάκρυνση μικροοργανισμών από τις επιφάνειες. Προτείνουν προϊόντα χωρίς άρωμα ή με χαμηλή περιεκτικότητα σε αρωματικές ουσίες, αποφυγή πολλών αρωματικών προϊόντων στην ίδια διαδικασία και καλό εξαερισμό με ανοιχτά παράθυρα ή εξαεριστήρες. Συνιστούν επίσης να μην χρησιμοποιούνται ταυτόχρονα αρωματικά καθαριστικά και συσκευές που παράγουν όζον.
