Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
Πόσο καλά γνωρίζει μια βιομηχανία τροφίμων το φυτικό έλαιο ή λίπος που χρησιμοποιεί; Η αναφορά «palm oil», «vegetable oil» ή «vegetable fat» σε ένα specification δίνει μόνο ένα μέρος της πληροφορίας που χρειάζεται ο υπεύθυνος ποιότητας ή παραγωγής. Η προέλευση και ο τρόπος επεξεργασίας του ελαίου, η αξιολόγηση του προμηθευτή, οι απαιτήσεις που έχουν συμφωνηθεί στις προδιαγραφές, τα δεδομένα του Certificate of Analysis (CoA) και ο έλεγχος για γλυκιδυλεστέρες λιπαρών οξέων (GE) και εστέρες λιπαρών οξέων της 3-μονοχλωροπροπανοδιόλης (3-MCPD), είναι παράμετροι που μπορούν να καθορίσουν τη συμμόρφωση του τελικού τροφίμου.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Οι δύο γυναίκες που έζησαν 117 χρόνια: Τι έτρωγαν καθημερινά, τι βρήκαν οι επιστήμονες και πώς κατάφεραν να αψηφήσουν τον χρόνο
Οι GE και οι εστέρες του 3-MCPD είναι επιμολυντές διεργασίας που συνδέονται με την επεξεργασία ελαίων και λιπών. Η EFSA αναφέρει ότι σχηματίζονται κατά την επεξεργασία τροφίμων και ιδιαίτερα κατά τον εξευγενισμό φυτικών ελαίων σε υψηλές θερμοκρασίες, περίπου 200°C. Οι υψηλότερες συγκεντρώσεις έχουν καταγραφεί σε φοινικέλαια και φοινικολίπη, αν και οι ενώσεις αυτές απαντούν και σε άλλα φυτικά έλαια και λίπη.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Η καθημερινή συνήθεια που προκαλεί βλάβη στο συκώτι χωρίς σταγόνα αλκοόλ – Έως και 47% αυξημένος κίνδυνος ηπατικής βλάβης
Δύο ανακλήσεις την ίδια ημέρα για τον ίδιο χημικό κίνδυνο από τον ίδιο φορέα
Δύο δημόσιες προειδοποιήσεις που εκδόθηκαν στην Ελβετία στις 10 Σεπτεμβρίου 2026 είναι χαρακτηριστικό παράδειγμα. Και οι δύο εκδόθηκαν από τον ίδιο φορέα, την ελβετική Aggarwal AG, η οποία λειτουργεί ως εισαγωγέας και διανομέας των προϊόντων.
Η πρώτη προειδοποίηση αφορούσε τα μπισκότα Parle-G. Κατά τον έλεγχο διαπιστώθηκε υπερβολικά υψηλή περιεκτικότητα σε γλυκιδυλεστέρες λιπαρών οξέων, εκφραζόμενοι ως γλυκιδόλη, και ζητήθηκε να σταματήσει η πώληση και η κατανάλωση του επηρεαζόμενου προϊόντος. Πρόκειται για συσκευασία 799 g, batch TF AEF/35512, με ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας 17.12.2026. Την ίδια ημέρα η Aggarwal AG εξέδωσε δεύτερη προειδοποίηση, αυτή τη φορά για πατατάκια Cassava Chips. Ο λόγος ήταν ακριβώς ο ίδιος: υπερβολικά υψηλή περιεκτικότητα σε GE. Το συγκεκριμένο προϊόν ήταν συσκευασία 57 g, batch 035118 / YSSM 1557, με ημερομηνία ελάχιστης διατηρησιμότητας 04.02.2027.
Πρόκειται για δύο διαφορετικές κατηγορίες τροφίμων και δύο διαφορετικά brands, που συνδέθηκαν την ίδια ημέρα με τον ίδιο χημικό κίνδυνο. Οι διαθέσιμες εμπορικές δηλώσεις συστατικών των προϊόντων αναφέρουν φοινικέλαιο στα Parle-G και φοινικέλαιο ή palm olein στα Samai Cassava Chips. Οι glycidyl esters μπορούν να σχηματιστούν από διακυλογλυκερόλες όταν τα φυτικά έλαια θερμαίνονται σε θερμοκρασίες άνω των 200°C, όπως συμβαίνει στο στάδιο της απόσμησης κατά τον εξευγενισμό. Η EFSA έχει επισημάνει ότι το φοινικέλαιο παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω της σχετικά υψηλής περιεκτικότητάς του σε διακυλογλυκερόλες.
Από πλευράς υγείας, οι δύο ελβετικές προειδοποιήσεις αναφέρουν ότι οι GE μπορούν κατά την πέψη να μετατραπούν σε glycidol, το οποίο χαρακτηρίζεται γονοτοξικό και καρκινογόνο. Η EFSA χρησιμοποιεί επίσης στην αξιολόγηση κινδύνου την παραδοχή πλήρους μετατροπής των GE σε glycidol μετά την κατάποση. Για το 3-MCPD, η αξιολόγηση αφορά διαφορετικό τοξικολογικό προφίλ, με την EFSA να έχει εξετάσει κυρίως επιδράσεις στους νεφρούς και στην ανδρική γονιμότητα.
Το ζήτημα έχει πλέον και πρόσθετη κανονιστική διάσταση. Ο Κανονισμός (ΕΕ) 2026/1825 της 29ης Ιουλίου 2026 τροποποίησε τον Κανονισμό (ΕΕ) 2023/915 ως προς τα ανώτατα επίπεδα 3-MCPD, εστέρων 3-MCPD και glycidyl fatty acid esters σε συγκεκριμένα τρόφιμα. Στο ίδιο το κείμενο του νέου Κανονισμού η Επιτροπή αναφέρει ότι έχουν βρεθεί υψηλά επίπεδα GE και 3-MCPD/3-MCPD esters σε σύνθετα τρόφιμα που περιέχουν φυτικά έλαια και εισάγει πρόσθετες διατάξεις για την εφαρμογή των ανώτατων επιπέδων σε αυτά τα προϊόντα.
Για μια βιομηχανία τροφίμων, επομένως, η δουλειά αρχίζει πριν φτάσει το έλαιο στη δεξαμενή ή το φυτικό λίπος στη γραμμή. Το specification πρέπει να απαντά στο τι ακριβώς αγοράζεται και ποιες απαιτήσεις ισχύουν για GE και 3-MCPD esters. Η αξιολόγηση του προμηθευτή πρέπει να καλύπτει τον έλεγχο αυτών των επιμολυντών και το CoA να εξετάζεται ως προς το αν περιλαμβάνει σχετικά αναλυτικά δεδομένα, σε ποια συχνότητα και με ποια μέθοδο. Παράλληλα, χρειάζεται πρόγραμμα επαλήθευσης με αναλύσεις πρώτων υλών ή/και τελικών προϊόντων ανάλογα με την αξιολόγηση κινδύνου. Οι δύο προειδοποιήσεις της Aggarwal AG δίνουν έναν πρακτικό λόγο στους παραγωγούς μπισκότων, snacks, αρτοσκευασμάτων και άλλων τροφίμων με φυτικά έλαια να ανοίξουν ξανά τους φακέλους των λιπαρών πρώτων υλών τους. Το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο ποιο έλαιο αγοράζουν, αλλά ποια στοιχεία διαθέτουν για GE και 3-MCPD esters πριν η συγκεκριμένη παρτίδα χρησιμοποιηθεί στην παραγωγή.
