Ελλάδα: Οι καταναλωτές μπερδεύονται με τις ημερομηνίες λήξης των τροφίμων και τα πετάνε! – Αποκαλυπτική μελέτη του ΔΠΘ

Η σύγχυση στις ενδείξεις λήξης οδηγεί σε μεγαλύτερη σπατάλη τροφίμων στα ελληνικά νοικοκυριά

Μια από τις πιο ολοκληρωμένες έρευνες των τελευταίων ετών για τη σπατάλη τροφίμων στην Ελλάδα δημοσιεύτηκε στο επιστημονικό περιοδικό Agriculture, φέρνοντας στο φως κρίσιμα στοιχεία για το τι οδηγεί τα νοικοκυριά σε σπατάλη τροφίμων και ποιες συμπεριφορές μπορούν να αντιστρέψουν την κατάσταση. Την έρευνα πραγματοποίησε το Τμήμα Αγροτικής Ανάπτυξης του Δημοκρίτειου Πανεπιστημίου Θράκης, εξετάζοντας για πρώτη φορά με τόσο λεπτομερή ανάλυση τους ψυχολογικούς και κοινωνικούς μηχανισμούς που επηρεάζουν το φαινόμενο.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Δηλητηριασμένα φασόλια προκάλεσαν 2 θανάτους και εκατοντάδες νοσηλείες – Τέσσερα άτομα στο εδώλιο

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ελλάδα: Ανάκληση γιαουρτιού ελληνικής εταιρείας με απαγορευμένη ουσία: Ο κίνδυνος για τους καταναλωτές

Το πεδίο της μελέτης ήταν η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας, η μεγαλύτερη της χώρας, με ετερογενή πληθυσμό και έντονη αγροτική, βιομηχανική και τουριστική δραστηριότητα. Στο διάστημα Ιανουαρίου–Αυγούστου 2024 συγκεντρώθηκαν 870 ερωτηματολόγια μέσω διαδικτυακής πλατφόρμας, εκ των οποίων 668 κρίθηκαν έγκυρα για στατιστική ανάλυση. Το δείγμα κάλυπτε διαφορετικές ηλικίες και επαγγελματικές ομάδες, με υψηλό μορφωτικό επίπεδο και πλειοψηφία κατοίκων αστικών περιοχών.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Οικιακό σκεύος με τοξική ουσία 6.500% πάνω από το όριο – Νέα ευρωπαϊκή κινητοποίηση (Δείτε φωτογραφία)

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Λαδόκολλα: Ανιχνεύτηκε υποκατηγορία PFAS που μπορεί να προκαλέσει βλάβες σε δόντια και οστά

Με βάση τα δεδομένα, οι ερευνητές χαρτογράφησαν τη συμπεριφορά των νοικοκυριών χρησιμοποιώντας μοντέλο path analysis, που αποτυπώνει τις σχέσεις ανάμεσα σε συναισθήματα, γνώσεις, κοινωνικούς παράγοντες και τελικές επιλογές. Το μοντέλο εξήγησε σχεδόν το 40% της συμπεριφοράς σπατάλης, ποσοστό ιδιαίτερα υψηλό για κοινωνικές επιστήμες. Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι τρεις παράγοντες είχαν τον μεγαλύτερο αντίκτυπο: τα συναισθήματα των καταναλωτών, η ειδική γνώση για τη σπατάλη τροφίμων και η γενικότερη περιβαλλοντική γνώση.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλείται μέλι από μεγάλο σουπερμάρκετ λόγω υπέρβασης σε HMF

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Το μαγειρικό λάδι που μας παχαίνει πολύ, αποκαλύπτει νέα μελέτη

Ένα από τα κρίσιμα ζητήματα που εντοπίστηκαν ήταν η σύγχυση γύρω από τις ενδείξεις λήξης. Πολλά νοικοκυριά πετούν τρόφιμα εντός της ένδειξης «ανάλωση κατά προτίμηση πριν από», παρότι δεν έχουν χαλάσει. Οι ερευνητές εξηγούν ότι πολλοί καταναλωτές δεν κατανοούν τη διαφορά ανάμεσα στη φράση «ανάλωση έως» και στο «ανάλωση κατά προτίμηση πριν από», με αποτέλεσμα να πετούν τρόφιμα που είναι απολύτως ασφαλή. Το «best before» αφορά την ποιότητα —το τρόφιμο μπορεί να χάσει μέρος της γεύσης ή της υφής του, αλλά παραμένει ασφαλές για κατανάλωση— ενώ το «expiration date» αφορά την πραγματική ασφάλεια και η κατανάλωση πέρα από αυτή την ημερομηνία δεν συνιστάται.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Επικίνδυνα συμπληρώματα βιταμίνης D στην αγορά

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλούνται δημοφιλή καλλυντικά μάρκας που πωλείται και στην Ελλάδα μετά από παράπονα καταναλωτών

Η μελέτη τονίζει ότι αυτή η παρεξήγηση είναι από τους βασικότερους λόγους οικιακής σπατάλης, καθώς ο φόβος και η άγνοια οδηγούν σε απόρριψη μεγάλης ποσότητας τροφίμων χωρίς πραγματική ανάγκη. Παράλληλα, η «δυσπιστία» απέναντι σε τρόφιμα κοντά στη λήξη, ή σε προϊόντα με μικρές ατέλειες στην εμφάνιση, ενισχύει το φαινόμενο, παρότι τέτοια προϊόντα παραμένουν ασφαλή και θρεπτικά. Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι καλύτερη εκπαίδευση και ξεκάθαρη σήμανση θα μπορούσαν να μειώσουν θεαματικά τη σπατάλη, ενώ η ενημέρωση των καταναλωτών πρέπει να αποτελέσει προτεραιότητα, ειδικά μέσα από σχολεία, δήμους και τοπικές καμπάνιες.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλούνται πατατάκια με τοξικές ουσίες ικανές να βλάψουν νεφρά και ορμονικό σύστημα

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Κίνδυνος πυρκαγιάς από δημοφιλές powerbank που πωλείται στα μεγαλύτερα καταστήματα ηλεκτρονικών της Ελλάδας (φωτογραφίες)

Η συναισθηματική διάσταση αποδείχθηκε ο ισχυρότερος προβλεπτικός δείκτης. Όσοι δήλωναν ότι αισθάνονται ενοχές όταν πετούν τρόφιμα, ότι ενοχλούνται από την εικόνα ενός γεμάτου κάδου ή ότι θεωρούν τη σπατάλη κοινωνικά επιλήψιμη, εμφάνισαν σημαντικά καλύτερη συμπεριφορά. Ακολούθησε η γνώση για το ίδιο το φαινόμενο: η κατανόηση του πώς παράγεται η σπατάλη, ποιες είναι οι επιπτώσεις της (οικονομικές και περιβαλλοντικές) και ποιος είναι ο ρόλος του καταναλωτή στην αλυσίδα τροφίμων. Η περιβαλλοντική κουλτούρα, από ανακύκλωση έως αναγνώριση περιβαλλοντικών επιπτώσεων, λειτούργησε ως επιπλέον ενισχυτικός μηχανισμός.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πάνω από 450 περιστατικά σαλμονέλωσης λόγω κακής υγιεινής και αποθήκευσης τροφίμων – Τα 2/3 των ασθενών είναι παιδιά

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | 4 τρόποι με τους οποίους το μέλι μπορεί να σας βοηθήσει να χάσετε βάρος

Σημαντική θετική συσχέτιση βρέθηκε και με το αίσθημα κοινότητας. Όσοι ένιωθαν δεσμούς με τη γειτονιά, την εργασία ή την κοινωνική τους ομάδα έτειναν να υιοθετούν πιο υπεύθυνη κατανάλωση. Η κοινωνική συνοχή φαίνεται να ενθαρρύνει συμπεριφορές που προστατεύουν το κοινό καλό. Η οικογενειακή κατάσταση ήταν επίσης παράγοντας: παντρεμένα άτομα και οικογένειες με περισσότερα μέλη παρουσίασαν μικρότερα ποσοστά σπατάλης, καθώς ο προγραμματισμός γευμάτων, η κοινή κατανάλωση και η διαχείριση αποθεμάτων λειτουργούν πιο συστηματικά.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ελλάδα – ΕΦΕΤ: “ΜΗΝ ΤΟ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΕΤΕ” – Ανακαλείται στραγγιστό γιαούρτι λόγω απαγορευμένου συντηρητικού (δείτε φωτο)

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Κρέμες νυκτός: Οι πολύ γνωστές μάρκες που κρύβουν σοβαρούς κινδύνους για την επιδερμίδα – Εργαστηριακό τεστ

Αντίθετα, το εισόδημα δεν επηρέασε τη συμπεριφορά στη σπατάλη. Η έρευνα δείχνει ότι η τάση προς απόρριψη τροφίμων δεν σχετίζεται με την οικονομική θέση αλλά με στάσεις, αντιλήψεις και συνήθειες. Το συμπέρασμα αυτό ευθυγραμμίζεται με διεθνείς μελέτες που καταγράφουν σπατάλη σε όλα τα οικονομικά στρώματα.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ο Έλληνας επιστήμονας τροφίμων Φ. Γαΐτης αποκαλύπτει τι θα συμβεί εάν αφήσετε μία τυρόπιτα στο αυτοκίνητο για δύο ώρες

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Τσίχλες: 250.000 μικροπλαστικά στον οργανισμό μας από κάθε… κουφετάκι! Σοκαριστικά ευρήματα ερευνών

Οι περισσότεροι συμμετέχοντες επιθυμούν να μειώσουν τη σπατάλη τους, αλλά συχνά δεν γνωρίζουν πώς. Η απουσία προγραμματισμού αγορών, η κακή οργάνωση του ψυγείου, οι υπερβολικές ποσότητες και η έλλειψη αξιοποίησης περισσευμάτων αναδεικνύονται ως καθημερινές αιτίες. Παράλληλα, όσοι διαθέτουν υψηλότερη περιβαλλοντική ενημέρωση δηλώνουν ότι εφαρμόζουν πρακτικές όπως κατάψυξη φαγητών, σωστή αποθήκευση και δημιουργική επαναχρησιμοποίηση υλικών.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Χαρτί περιτυλίγματος: Λαμπερό αλλά τοξικό – Οι ανεπανόρθωτες βλάβες που μπορεί να προκαλέσει στην υγεία μας

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Τελικά συμβάλλει το κινητό τηλέφωνο στην ανάπτυξη καρκίνου; Νέα αξιολόγηση της ANSES

Οι ερευνητές επισημαίνουν ότι η εκπαίδευση αποτελεί κεντρικό εργαλείο για την αντιμετώπιση της σπατάλης. Η καλλιέργεια συναισθηματικής σύνδεσης με το ζήτημα, η ενίσχυση του αισθήματος κοινότητας και η εκμάθηση πρακτικών οικιακής διαχείρισης φαίνεται να έχουν τον μεγαλύτερο αντίκτυπο. Παράλληλα, προτείνονται στοχευμένες δράσεις σε σχολεία, δήμους και φορείς, ώστε οι πολίτες να αποκτήσουν σαφέστερη εικόνα του προβλήματος και των λύσεων.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλούνται μπαταρίες κουζίνας λόγω επιμόλυνσης με επικίνδυνο νοσοκομειακό παθογόνο – Πωλούνται και στην Ελλάδα

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Η Ευρώπη “πνίγεται” στις ανακλήσεις τροφίμων – 1.352 περιστατικά σε τρεις μήνες με τη σαλμονέλα και τις αφλατοξίνες να κυριαρχούν

Σύνδεσμος για την επιστημονική δημοσίευση https://www.mdpi.com/2077-0472/15/23/2481

Αναφορά: Παπανικολάου Ζαχαρίας και Χρήστος Καρελάκης. 2025. «Ανάλυση της πορείας των παραγόντων συμπεριφοράς της σπατάλης τροφίμων από τα νοικοκυριά στην Ελλάδα» 
Agriculture 15, αρ. 23: 2481. https://doi.org/10.3390/agriculture15232481

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Zυμαρικά: Το μυστικό του 1′ για πλούσια γεύση και τέλεια υφή

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Σκύλοι: Ευρωπαϊκή χώρα απαγορεύει 6 ράτσες λόγω επιθετικότητας – Απαιτείται ακόμη και θανάτωση του ζώου

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Κάμερα καταγράφει γυναίκα να κλέβει κούτα με γαρίδες από εστιατόριο Michelin – Κλοπές τροφίμων και μαύρη αγορά «σαρώνουν» τα Χριστούγεννα

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | 5 λόγοι για τους οποίους εξακολουθείτε να πεινάτε μετά το φαγητό και τι μπορείτε να κάνετε για να νιώθετε χορτάτοι

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αποσύρεται κατεψυγμένο μπρόκολο από τα ψυγεία αλυσίδων σούπερ μάρκετ λόγω επικίνδυνου βακτηρίου

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | «Πουλάμε σκ@@@ για φτωχούς», είπε στέλεχος κολοσσού τροφίμων και απολύθηκε!

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αλεξανδρινό: Πώς θα κρατήσεις περισσότερο το αγαπημένο φυτό των Χριστουγέννων