Το φοινικέλαιο είναι το “σήμα κατατεθέν των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων αλλά αμφισβητείται έντονα τόσο από οργανισμούς υγείας όσο και από οργανισμούς προστασίας των καταναλωτών
Μέσα σε ένα τέταρτο του αιώνα, το φοινικέλαιο έχει γίνει βασικό στοιχείο της διατροφής μας. Τον Φεβρουάριο του 2023, η κλίμακα παραγωγής φοινικέλαιου ήταν 77 εκατομμύρια τόνοι, πολύ περισσότεροι σε σύγκριση με το σογιέλαιο, το κραμβέλαιο και το ηλιέλαιο. Τα υπόλοιπα φυτικά έλαια αποτελούν λιγότερο από 10 εκατομμύρια μετρικούς τόνους, γεγονός που δείχνει ότι το φοινικέλαιο είναι το κορυφαίο φυτικό έλαιο, όσον αφορά την παραγωγή αλλά και την κατανάλωση. Το χαμηλό του κόστος το καθιστά καταλληλότερο από άλλα έλαια για τους παρασκευαστές τροφίμων.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Το γιαούρτι που ανακαλείται μετά από σωρεία περιστατικών αλλεργικής αντίδρασης σε καταναλωτές
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αλυσίδα ζαχαροπλαστείων αποσύρει δημοφιλή γλυκά λόγω παρουσίας επικίνδυνου παθογόνου
Από ένα λάδι που χρησιμοποιείτο μόνο παραδοσιακά στη μαγειρική σε ορισμένες χώρες, έχει εξελιχθεί στο πιο ευρέως καταναλισκόμενο φυτικό έλαιο στον κόσμο. Σήμα κατατεθέν των υπερεπεξεργασμένων τροφίμων, μπορεί να βρεθεί σε αλείμματα σοκολάτας ή φρούτων, μαργαρίνη, πατατάκια, μπισκότα, κύβους ζωμού, αφυδατωμένες σούπες, ακόμη και δημητριακά πρωινού, συμπεριλαμβανομένου του βρεφικού γάλακτος σε σκόνη.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μολυσμένα μπαχαρικά: Ανακαλούνται πάνω από 9 τόνοι προϊόντων
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Παιδικοί σταθμοί: Πώς τα παιδιά «τσιμπούν» τροφιμογενείς ασθένειες και εκτός τραπεζιού
Στα σούπερ μάρκετ, το φοινικέλαιο βρίσκεται επίσης σε προϊόντα υγιεινής (οδοντόκρεμα, αφρόλουτρο, αφρός ξυρίσματος) και καλλυντικά (βάση, μάσκαρα κ.λπ.), όπου το φοινικέλαιο έχει αντικαταστήσει τα προϊόντα ζωικής προέλευσης. Τέλος, υπάρχει στα βιοκαύσιμα (που παράγονται από οργανική ύλη). Το φοινικέλαιο δεν είναι μόνο φθηνό και κερδοφόρο για τη βιομηχανία τροφίμων. Έχει πολλά πλεονεκτήματα στις γραμμές παραγωγής: σταθερό σε υψηλές θερμοκρασίες, δεν ταγγίζει, προσφέρει απαλότητα σε ορισμένα σημεία, τραγανότητα σε άλλα, διατηρείται για μεγάλο χρονικό διάστημα και είναι εύκολο στη μεταφορά.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Προειδοποιητική επιστολή σε αρτοβιομηχανία που συνδέθηκε με δεκάδες κρούσματα σαλμονέλας
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Είναι το πρωινό πραγματικά το πιο σημαντικό γεύμα της ημέρας; Έλληνας Κλινικός Διαιτολόγος – Διατροφολόγος εξηγεί
Ωστόσο, σύμφωνα με την οργάνωση προστασίας των καταναλωτών Foodwatch, όχι μόνο είναι επιβλαβές για την υγεία, αλλά έχει και απαράδεκτες περιβαλλοντικές και κοινωνικές επιπτώσεις στις χώρες όπου παράγεται. Το φοινικέλαιο δέχεται επιθέσεις εδώ και πολλά χρόνια, και όχι μόνο για έναν λόγο. Από την πλευρά της υγείας, το φοινικέλαιο είναι ένα από τα φυτικά έλαια που είναι πλουσιότερα σε κορεσμένα λιπαρά οξέα (50% της σύνθεσης σε σύγκριση με ένα μέσο όρο 15% για το ελαιόλαδο, για παράδειγμα), γνωστό ότι
προάγει την κακή χοληστερόλη και αυξάνει τον κίνδυνο καρδιαγγειακών παθήσεων. Μεταξύ των κορεσμένων λιπαρών οξέων που υπάρχουν στο φοινικέλαιο, βρίσκουμε το παλμιτικό οξύ που αποτελεί το 44% του φοινικέλαιου.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλούνται επειγόντως ζυμαρικά λόγω “σοβαρού κινδύνου” – Ειδοποίηση στο ευρωπαϊκό RASFF
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλούνται πάνω από 40 τόνοι(!) γαρίδες μολυσμένες με ραδιενέργεια – Συναγερμός σε μεγάλα σουπερμάρκετ
Σύμφωνα με την Anses, όταν καταναλώνεται σε υπερβολική ποσότητα, αυτό το μη απαραίτητο λιπαρό οξύ είναι αθηρογόνο, δηλαδή προάγει την εναπόθεση πλακών πλούσιων σε χοληστερόλη στο εσωτερικό τοίχωμα των αρτηριών, οι οποίες μπορούν να τις φράξουν. Με άλλα λόγια, το παλμιτικό οξύ προάγει τις λιπαρές εναποθέσεις μέσα στα αιμοφόρα αγγεία, γεγονός που αυξάνει τους κινδύνους καρδιαγγειακών παθήσεων. Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Αρχή για την Ασφάλεια των Τροφίμων EFSA και ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ΠΟΥ έχουν ήδη δηλώσει ότι η γλυκιδόλη (η οποία είναι μια ένωση που παράγεται από την επεξεργασία του φοινικέλαιου) είναι γονιδιοτοξική και καρκινογόνος.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Κατερίνη: Θα πουλούσαν μολυσμένα μύδια – Συνελήφθη ιδιοκτήτης μυδοκαλλιέργειας και 2 εργαζόμενοι
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μαρμελάδα Φράουλα: Είναι απαλλαγμένη από επιβλαβείς ουσίες;
Και σε δημοσιευμένο άρθρο στο Nature, αναφέρθηκαν πειράματα σε ποντίκια που τρέφονταν με παλμιτικό οξύ (PA) ανακαλύπτοντας ότι προάγει καρκίνους του στόματος και θανατηφόρο καρκίνο του δέρματος (μελάνωμα). Οι Αρχές της Ουγγαρίας ζήτησαν το 2024 από την EFSA να περιληφθεί το φοινικέλαια στη λίστα των αναδυόμενων κινδύνων, ως ύποπτο για καρκίνο.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Το δημοφιλές τρόφιμο που προστατεύει τα παιδιά από τερηδόνα – Ευρήματα μελέτης
Ταξιδεύοντας χιλιάδες χιλιόμετρα για να καταλήξει στα τρόφιμά μας στην Ευρώπη, προκαλεί επιβλαβείς επιπτώσεις και στο περιβάλλον, λόγω της αποψίλωση των δασών στις χώρες όπου παράγεται, τη βιοποικιλότητα μέσω της χρήσης χημικών λιπάσματα και φυτοφρμάκων, τα οποία προκαλούν σημαντική ζημιά στο περιβάλλον. Σε αυτήν την οικολογική καταστροφή προστίθενται και οι δραματικές και ευρέως καταγεγραμμένες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αρκετές διεθνείς ΜΚΟ, συμπεριλαμβανομένων της Διεθνούς Αμνηστίας και της Human Rights Watch , συνεχίζουν να προειδοποιούν για τις πολυάριθμες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων που διαπράττονται σε φοινικόδεντρα, καταγράφοντας άθλιες συνθήκες εργασίας των εργαζομένων.
Εκτός όλων των παραπάνω σύμφωνα με μελέτη με στοιχεία 18 ετών, για να διατηρήσουν την εμφάνιση, τη σταθερότητα και την αισθητική ποιότητα του φοινικέλαιου, οι έμποροι φοινικελαίου προσθέτουν χρωστικές τροφίμων για να βελτιώσουν το χρώμα, δίνοντάς του ένα πιο κοκκινωπό χαρακτηριστικό.
Από το 2014, η Ευρώπη απαιτεί από τους παρασκευαστές να αναφέρουν την παρουσία φοινικέλαιου στα συστατικά των συσκευασιών τους. Ενώ αυτός ο κανονισμός έχει επιτρέψει λίγο μεγαλύτερη διαφάνεια, εξακολουθεί μερικές φορές να είναι δύσκολο να εντοπιστεί το φοινικέλαιο, το οποίο μπορεί να κρύβεται πίσω από ετικέτες που παραπλανούν τους καταναλωτές: φοινικέλαιο, φοινικοπυρηνέλαιο, φοινικολεΐνη, φοινικοστειρίνη κ.λπ. Αναφέρεται ότι βρίσκεται σε τρόφιμα και καλλυντικά με περισσότερες από 200 ονομασίες και πρόσθετα (E304, E335, E431, E434 κ.λπ.) ενώ οι κατασκευαστές προϊόντων υγιεινής ή καλλυντικών δεν υποχρεούνται να αναφέρουν την παρουσία του στα συστατικά τους.
Τα τελευταία χρόνια, οι ετικέτες και οι ισχυρισμοί έχουν ακμάσει στα ράφια των σούπερ μάρκετ: «περιέχει βιώσιμο φοινικέλαιο», «βοηθά στην καταπολέμηση της αποψίλωσης των δασών», «μηδενική αποψίλωση των δασών» κ.λπ. Για πολλές ενώσεις, αυτές οι ετικέτες αποτελούν
περισσότερο ένα εργαλείο επικοινωνίας που παραπλανά τους καταναλωτές παρά μια εγγύηση για οτιδήποτε. Με άλλα λόγια, δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα «πράσινο ξέπλυμα» σύμφωνα με την Foodwatch.
Για τη μείωση των περιβαλλοντικών επιπτώσεων των τροφίμων, η Ευρωπαϊκή Ένωση ενέκρινε το 2023 μια οδηγία που στοχεύει στην απαγόρευση της εισαγωγής προϊόντων που συμβάλουν στην αποψίλωση των δασών (φοινικέλαιο, σόγια, καφές, κακάο κ.λπ.). Συγκεκριμένα, από τις 31 Δεκεμβρίου 2024, οι φορείς εκμετάλλευσης και οι έμποροι θα πρέπει να αποδείξουν, με πιστοποιητικό, ότι το φοινικέλαιο τους δεν προέρχεται από πρόσφατα αποψιλωμένες ή υποβαθμισμένες εκτάσεις. Σε περίπτωση παραβίασης, ενδέχεται να επιβληθούν κυρώσεις και, ασυνήθιστα, να δημοσιευτούν στον ιστότοπο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής.
Η Audrey Morice, Campaign Manager, της Foodwatch France δήλωσε: “Το φοινικέλαιο έχει γίνει το έμβλημα ενός παγκοσμιοποιημένου, ανεξέλεγκτου συστήματος τροφίμων που κυριαρχείται από πολυεθνικές που επιδιώκουν να αποκομίσουν ολοένα και μεγαλύτερα κέρδη. Ως καταναλωτές, πολίτες, έχουμε συμφέρον να ασκήσουμε πίεση για να αλλάξουμε το περιεχόμενο των τροφίμων μας: απαιτώντας από τη βιομηχανία αγροδιατροφής να αφαιρέσει το φοινικέλαιο από τα προϊόντα της και, εν τω μεταξύ, εξαλείφοντας από τα καρότσια αγορών μας προϊόντα που περιέχουν αυτό το συστατικό που καταστρέφει τα δάση, τη βιοποικιλότητα και τα ανθρώπινα δικαιώματα, ταξιδεύει χιλιάδες χιλιόμετρα για να καταλήξει στα τρόφιμα μας και, επιπλέον, μας εκθέτει σε κίνδυνο την υγεία μας!”
