Το πιο “αθώο” λαχανικό της κουζίνας κρύβει παγίδες αλλά υπάρχει τρόπος να τις αποφύγετε
Το σπανάκι είναι ένα από τα πιο θρεπτικά λαχανικά που μπορείτε να βάλετε στο πιάτο σας — γεμάτο σίδηρο, μαγνήσιο, ασβέστιο και βιταμίνες. Είναι μια εξαιρετική πηγή βιταμίνης Α, βιταμίνης C, βιταμίνης Κ, ριβοφλαβίνης και βιταμίνης Β6, βιταμίνης Ε, ασβεστίου, καλίου, φυτικών ινών, μαγνησίου, φολικού οξέος και σιδήρου. Ωστόσο, όπως συμβαίνει με κάθε «υπερτροφή», έχει και τη δική του ιδιαιτερότητα: περιέχει οξαλικό οξύ, μια φυσική ουσία που σε μεγάλες ποσότητες μπορεί να επηρεάσει την απορρόφηση των μετάλλων και να αυξήσει τον κίνδυνο σχηματισμού πέτρας στα νεφρά. Αυτό δεν σημαίνει πως πρέπει να το αποφύγετε· σημαίνει ότι χρειάζεται λίγο περισσότερη προσοχή στον τρόπο που το καταναλώνετε.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | LIDL GB: Επείγουσα ανάκληση δημοφιλούς σνακ ιδιωτικής ετικέτας [φωτο]
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ευρωπαϊκός συναγερμός για δημοφιλή κρέμα προσώπου της L’Oréal που περιέχει απαγορευμένη ουσία
Το οξαλικό οξύ στα φυτά λειτουργεί ως φυσική άμυνα, ενώ στον ανθρώπινο οργανισμό μπορεί να δεσμεύει ασβέστιο, μαγνήσιο ή σίδηρο και να μειώνει τη βιοδιαθεσιμότητά τους. Επειδή είναι χημικά σταθερό και δύσκολο να διασπαστεί στο σώμα, θεωρείται αντιθρεπτικό συστατικό. Όταν το οξύ αυτό ενωθεί με το ασβέστιο, σχηματίζει μικρούς κρυστάλλους οξαλικού ασβεστίου — το υλικό από το οποίο αποτελούνται οι πέτρες στα νεφρά. Αν έχετε προδιάθεση για δημιουργία πέτρας στα νεφρά ή χαμηλή πρόσληψη υγρών, καλό είναι να είστε πιο προσεκτικοί. Επιπλέον σύμφωνα με το foodwatch, πολύ υψηλές δόσεις περίπου 5 έως 15 γραμμαρίων οξαλικού οξέος είναι τοξικές και μπορούν να προκαλέσουν σοβαρή δηλητηρίαση, αν και τέτοιες ποσότητες συνήθως δεν επιτυγχάνονται μέσω της τροφής.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πρόστιμο 300.000 ευρώ σε γνωστό brand ρούχων για εξαπάτηση καταναλωτών – Το κόλπο με τα ταμπελάκια μειωμένης τιμής
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | «Μην τρώτε σοκολάτες και άλλα τρόφιμα που περιέχουν φιστίκια» – Έκκληση των Αρχών για τον περιορισμό της επιδημίας σαλμονέλας
Το οξαλικό οξύ βρίσκεται σχεδόν σε όλα τα φρούτα και τα λαχανικά, αλλά μόνο ορισμένα τρόφιμα περιέχουν πραγματικά υψηλές συγκεντρώσεις, δηλαδή πάνω από 50 mg ανά 100 γραμμάρια. Τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι τα πράσινα φυλλώδη λαχανικά, όπως το σπανάκι, το σέσκουλο, η ραβέντι και η οξαλίδα. Στα φύλλα τους (και όχι στα κοτσάνια) συγκεντρώνεται η μεγαλύτερη ποσότητα οξαλικού οξέος, ενώ τα ωμά φύλλα περιέχουν σημαντικά περισσότερο από τα μαγειρεμένα. Με ένα απλό ζεμάτισμα ή βράσιμο, η περιεκτικότητα μπορεί να μειωθεί αισθητά, αφού μεγάλο μέρος του οξέος περνά στο νερό.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Εκδίδει κανείς παραστατικά στη Λαχαναγορά Θεσσαλονίκης; Νέο πρόστιμο για μεταφορά προϊόντων χωρίς έγγραφα
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Vegan μαγιονέζα με ορυκτέλαια και περιττά πρόσθετα – Εργαστηριακή δοκιμή σε 18 μάρκες της αγοράς
Όταν τα τρώτε ωμά, τα επίπεδα είναι υψηλότερα. Το καλό νέο είναι ότι το μαγείρεμα μειώνει σημαντικά τη συγκέντρωση αυτής της ουσίας, επειδή είναι υδατοδιαλυτή. Αν, λοιπόν, βράζετε ή ζεματάτε το σπανάκι, φροντίστε να πετάτε το νερό, γιατί εκεί συγκεντρώνεται μεγάλο μέρος του οξαλικού οξέος. Έτσι, απολαμβάνετε όλα τα θρεπτικά οφέλη χωρίς να επιβαρύνετε τον οργανισμό σας. Επισημαίνεται ότι το ψήσιμο στο φούρνο δεν μειώνει την περιεκτικότητα σε οξαλικό οξύ, καθώς δεν προστίθεται νερό. Όταν το ψήνετε στο φούρνο, ζεματίστε το εκ των προτέρων.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Συσκευσία τροφίμων: Μηχανικοί, ψυχολόγοι, αναλυτές δεδομένων και σχεδιαστές στον αγώνα να κερδίσουν τον καταναλωτή στο ράφι
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πώς να περάσετε τις γιορτές χωρίς στομαχικά προβλήματα – Του Νίκου Ζορζοβίλη
Ένα ακόμα απλό κόλπο για να «εξουδετερώσετε» το οξαλικό οξύ είναι να συνδυάζετε το σπανάκι με τροφές πλούσιες σε ασβέστιο. Η κλασική συνταγή «σπανάκι με τυρί» ή σπανάκι με γάλα και κρέμα δεν είναι μόνο νόστιμη — είναι και έξυπνη διατροφικά. Το ασβέστιο ενώνεται με το οξαλικό οξύ μέσα στο έντερο και αποβάλλεται φυσικά, χωρίς να επηρεάζει τον μεταβολισμό των μετάλλων. Το ίδιο ισχύει και για το ραβέντι με κρέμα ή το τσάι με λίγο γάλα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Επιστήμονας πέθανε από δηλητηρίαση μετά από πείραμα κατανάλωσης υπερβολικής ποσότητας καρότων
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Θραύσματα γυαλιού σε κρασί – Ανακαλούνται εκατοντάδες μπουκάλια από 9 διαφορετικές παρτίδες
Αν μετά την κατανάλωση σπανακιού νιώθετε ένα «περίεργο» αίσθημα τραχύτητας στα δόντια, αυτό είναι ένδειξη ότι το οξαλικό οξύ έχει αρχίσει να σχηματίζει μικροσκοπικούς κρυστάλλους πάνω στον σμάλτο. Δεν είναι επικίνδυνο, αλλά καλό είναι να περιμένετε μισή ώρα πριν βουρτσίσετε τα δόντια σας, για να μην τα φθείρετε περισσότερο.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Σοβαρός κίνδυνος ηλεκτροπληξίας από δημοφιλή ηλεκτρική σκούπα μάρκας που πωλείται και στην Ελλάδα
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλούνται πάνω από 3000 φιάλες γνωστού αναλγητικού και αντιπυρετικού φαρμάκου
Για τους περισσότερους ανθρώπους, η φυσιολογική κατανάλωση σπανακιού και άλλων λαχανικών με οξαλικό οξύ δεν προκαλεί πρόβλημα. Μόνο όσοι έχουν ιστορικό νεφρόλιθων ή σοβαρή έλλειψη μετάλλων χρειάζεται να συμβουλεύονται γιατρό ή διατροφολόγο. Εάν ανήκετε σε αυτές τις ομάδες, προτιμήστε τροφές χαμηλότερες σε οξαλικό οξύ, όπως μπρόκολο, λάχανο, ντομάτες, αγγούρια και μήλα, και φροντίστε να πίνετε αρκετό νερό για να διευκολύνετε την αποβολή των οξαλικών από τον οργανισμό.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πώς θα καθαρίσετε ένα ψυγείο inox και θα το διατηρήσετε χωρίς δαχτυλιές
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ρόδι: Για πόσο καιρό είναι οι σπόροι του ασφαλείς για κατανάλωση από τη στιγμή που θα κόψουμε το φρούτο;
Τα φυλλώδη λαχανικά (συμπεριλαμβανομένου του σπανακιού) μπορούν επίσης να περιέχουν υψηλές ποσότητες νιτρικών. Τα νιτρικά άλατα μπορούν να μετατραπούν σε νιτρώδη στο σώμα: Τα νιτρώδη, με τη σειρά τους, μπορούν να σχηματίσουν καρκινογόνες νιτροζαμίνες. Τα νιτρώδη εμποδίζουν επίσης τη μεταφορά οξυγόνου στο αίμα. Όσο λιγότερο φως έχει το φυτό σπανάκι, τόσο μεγαλύτερη είναι η περιεκτικότητά του σε νιτρικά άλατα. Ως εκ τούτου, το σπανάκι που αναπτύσσεται την άνοιξη ή το καλοκαίρι συσσωρεύει λιγότερα νιτρικά άλατα από το σπανάκι που προέρχεται από το θερμαινόμενο θερμοκήπιο το χειμώνα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Εντοπίστηκε νευροτοξική ουσία σε σταφύλια που πωλούνται στους πάγκους μεγάλων σούπερ μάρκετ
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Απάντηση της Oμοσπονδίας Aρτοποιών Ελλάδος στο cibum για την έρευνα στο Ελληνικό ψωμί
Επίσης μπορεί να περιέχει και ίχνη βαρέων μετάλλων, όπως κάδμιο και μόλυβδο, τα οποία απορροφώνται από το έδαφος κατά την καλλιέργεια. Το κάδμιο, που τείνει να συσσωρεύεται κυρίως στα φύλλα, μπορεί να μειωθεί με καλό πλύσιμο των φύλλων αμέσως μετά τη συγκομιδή και ο μόλυβδος, μπορεί να μειωθεί έως και κατά ένα τέταρτο εάν τα φύλλα πλυθούν με νερό στο οποίο έχει προστεθεί χυμός λεμονιού, όπως προτείνουν επιστημονικές έρευνες.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Τι γίνεται με τις σάλτσες ντομάτας; Νέα επείγουσα ανάκληση λόγω κινδύνου ανάπτυξης θανατηφόρου βακτηρίου
Για να αποφύγετε κινδύνους τροφικής δηλητηρίασης, είναι απαραίτητο να καθαρίζετε και να πλένετε σωστά το σπανάκι πριν από την κατανάλωση. Το πλύσιμο μειώνει σημαντικά την παρουσία παθογόνων μικροοργανισμών και υπολειμμάτων φυτοφαρμάκων, προστατεύοντας έτσι την υγεία σας. Μοναδική εξαίρεση αποτελεί το σπανάκι που φέρει την ένδειξη «έτοιμο για κατανάλωση» (RTE), το οποίο έχει ήδη προπλυθεί από τον παραγωγό και πωλείται σε σφραγισμένες σακούλες ή πλαστικά κουτιά στο ψυγείο.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Νέα ειδοποίηση σοβαρού κινδύνου από τον μολυσμένο χαλβά
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Το μυστικό για τον πιο κρεμώδη πουρέ πατάτας
Αν επιλέγετε φρέσκο σπανάκι, διατηρήστε το στο ψυγείο και καταναλώστε το το συντομότερο δυνατόν. Το νεαρό, τρυφερό σπανάκι –γνωστό ως baby spinach– είναι η καλύτερη επιλογή για ωμή κατανάλωση, καθώς περιέχει λιγότερο οξαλικό οξύ. Η άνοιξη και οι αρχές του καλοκαιριού είναι οι ιδανικές εποχές για να το απολαύσετε, αφού τότε οι συγκεντρώσεις αυτής της φυσικής ουσίας είναι χαμηλότερες. Προτιμήστε βιολογικής προέλευσης σπανάκι, το οποίο έχει συνήθως μικρότερη περιεκτικότητα σε νιτρικά άλατα.
Για να πλύνετε σωστά το σπανάκι, γεμίστε ένα μεγάλο μπολ με κρύο νερό και βυθίστε τα φύλλα μέσα, ανακινώντας τα απαλά για να απομακρυνθούν τα υπολείμματα χώματος ή ιζημάτων. Έπειτα, στραγγίστε τα και ξεπλύνετε τα φύλλα κάτω από τρεχούμενο νερό. Στεγνώστε τα καλά με καθαρή χαρτοπετσέτα πριν τα κόψετε ή τα χρησιμοποιήσετε. Θυμηθείτε πάντα να πλένετε τα χέρια σας για τουλάχιστον είκοσι δευτερόλεπτα πριν αγγίξετε τα λαχανικά.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Πώς θα φτιάξετε σπιτικό βούτυρο σε 10 λεπτά!
Αποφύγετε να πλένετε το σπανάκι πριν το αποθηκεύσετε, γιατί η υγρασία ευνοεί την ανάπτυξη βακτηρίων και μούχλας. Εάν χρειαστεί να το καθαρίσετε εκ των προτέρων, στεγνώστε το σχολαστικά για να διατηρηθεί φρέσκο περισσότερο. Ένα σωστά πλυμένο και αποθηκευμένο σπανάκι δεν είναι μόνο ασφαλές, αλλά και πιο εύγευστο, έτοιμο να προσφέρει όλα τα πολύτιμα συστατικά του χωρίς κανέναν κίνδυνο.
Στην πράξη, το κλειδί βρίσκεται στην ισορροπία. Κανένα τρόφιμο δεν είναι από μόνο του «καλό» ή «κακό». Αν εναλλάσσετε το σπανάκι με άλλα πράσινα λαχανικά, το μαγειρεύετε σωστά και το συνδυάζετε με πηγές ασβεστίου, μπορείτε να απολαμβάνετε όλη του τη θρεπτική δύναμη χωρίς ανησυχία. Το σπανάκι παραμένει ένα από τα πιο πολύτιμα δώρα της φύσης — αρκεί να το αντιμετωπίζετε με γνώση. Ένα φλιτζάνι βρασμένο σπανάκι μπορεί να προσφέρει σημαντικά ποσοστά σιδήρου και μαγνησίου, ενισχύοντας την ενέργεια και τη λειτουργία των μυών και με τη σωστή προετοιμασία, μπορείτε να αποκομίσετε όλα τα οφέλη του χωρίς να επιβαρύνετε τον οργανισμό σας.
