Η νέα σκοτεινή πλευρά της αγοράς καφέ που εξαπατά τους καταναλωτές με ατεκμηρίωτα «οφέλη υγείας»
Η κατανάλωση καφέ αποτελεί ισχυρή παράδοση στη σύγχρονη Ελλάδα. Το 95% των Ελλήνων αγοράζει καφέ, με συνολική κατανάλωση 40.000 τόνων ετησίως. Το 40% αφορά κατανάλωση εκτός σπιτιού και το 60% κατανάλωση εντός σπιτιού. Το 56% πίνει καφέ στο σπίτι, το 25% στον χώρο εργασίας και το 18% προμηθεύεται καφέ στο χέρι. Σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Καφέ, η Ελλάδα κατατάσσεται 17η παγκοσμίως στην κατά κεφαλήν κατανάλωση, με 5,4 κιλά καφέ ετησίως.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Στην Ελλάδα κούπα που περιέχει τοξικά βαρέα μέταλλα τα οποία μεταφέρονται στο ρόφημα – Alert από το RASFF – Δείτε μάρκα και φωτογραφία
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Συρροή κρουσμάτων σαλμονέλας συνδέεται με αυγά – Πάνω από 60 ασθενείς 13 στο νοσοκομείο
Και οι Έλληνες όμως βλέπουν την αγορά καφέ να μετασχηματίζεται, υπό την επίδραση δύο αντίρροπων τάσεων που συνυπάρχουν και συγκρούονται. Από τη μία πλευρά, οι παραδοσιακά καβουρδισμένοι, επενδύουν σε υψηλής ποιότητας ποικιλίες, βιώσιμες καλλιέργειες και τεχνικές καβουρδίσματος που βασίζονται στην εξειδίκευση και την αυστηρή επιλογή πρώτων υλών. Από την άλλη, αναδύεται μια παράλληλη αγορά προϊόντων καφέ με πρόσθετα που αποδίδουν στον καφέ λειτουργικά χαρακτηριστικά και υποσχέσεις για οφέλη στην υγεία.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ρύζι: Το βασικό λάθος που χαλάει και την πιο απλή συνταγή
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Η ιστορία πίσω από τη δημιουργία του πρώτου ελληνικού single malt ουίσκι από μια παρέα φίλων
Όμως σύμφωνα με το Γραφείο Χημικών και Κτηνιατρικών Ερευνών (CVUA) της Καρλσρούης, αυτή η νέα κατηγορία στηρίζεται σε ισχυρισμούς που δεν έχουν επιστημονική τεκμηρίωση και δεν είναι εγκεκριμένοι από το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο, δημιουργώντας μια αγορά που εξελίσσεται ταχύτατα αλλά στηρίζεται σε επισφαλείς βάσεις. Το επιχειρηματικό μοντέλο φαίνεται να στοχεύει περισσότερο στην εμπορική εκμετάλλευση της ανάγκης των καταναλωτών για υγεία και ευεξία παρά σε ουσιαστικά τεκμηριωμένα προϊόντα. Οι κατασκευαστές αυτών των προϊόντων, συχνά μικρές επιχειρήσεις και νεοφυείς εταιρείες, δραστηριοποιούνται σε έναν χώρο όπου οι νομικές και επιστημονικές απαιτήσεις παραμένουν υψηλές και οι κίνδυνοι σημαντικοί.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Η διαφήμιση μεγάλου σουπερμάρκετ που έγινε παγκόσμιο viral – Όταν το marketing γίνεται τέχνη
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ευρωπαϊκός Συναγερμός για γάλατα της Nestlé – Ανακαλούνται από τουλάχιστον 8 χώρες λόγω Bacillus cereus
Στο επίκεντρο αυτής της τάσης βρίσκονται τα προϊόντα στιγμιαίου καφέ με πρόσθετα όπως βρομελίνη, ινουλίνη, εκχυλίσματα μανιταριών, κανναβιδιόλη (CBD), κολλαγόνο και λιπαρές ουσίες όπως έλαια MCT που τοποθετούνται στην αγορά μέσα από έντονο μάρκετινγκ. Η λειτουργική τοποθέτηση αυτών των προϊόντων βασίζεται σε αφηγήσεις περί απώλειας βάρους, ενίσχυσης της πέψης, τόνωσης της ενέργειας, βελτίωσης της γνωστικής λειτουργίας ή υποστήριξης του ανοσοποιητικού. Οι προβολές αυτές, ωστόσο, δεν διαθέτουν εγκεκριμένους ισχυρισμούς υγείας, ενώ συχνά αντλούν κύρος από ασαφή ή παραπλανητικά επιστημονικά στοιχεία. Το αποτέλεσμα είναι μια αγορά που ακροβατεί ανάμεσα στην καινοτομία και την παραπληροφόρηση.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μετανάστευση τοξικής ουσίας από δημοφιλές επαναγεμιζόμενο μπουκάλι: Ειδοποίηση RASFF και ανάκληση από την αγορά
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ελλάδα – ΕΦΕΤ: Ανάκληση δημοφιλούς μπισκότου από την αγορά
Η περίπτωση της βρομελίνης αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα. Παρουσιάζεται ως ένζυμο που βοηθά στην πέψη και συμβάλλει στην απώλεια βάρους, αν και οι συγκεκριμένοι ισχυρισμοί δεν επιτρέπονται. Η χρήση της σε στιγμιαίο καφέ οδηγεί τους καταναλωτές στην έκθεση σε ουσίες χωρίς αξιολογημένα όρια ασφαλείας. Σύμφωνα με τους ερευνητές του CVUA Karlsruhe, η ποσότητα που περιέχεται ανά φλιτζάνι μπορεί να προσεγγίζει τα επίπεδα που αφορούν φαρμακευτική χρήση, χωρίς όμως τις προϋποθέσεις ασφαλούς χορήγησης. Επιπλέον, το ένζυμο δεν απενεργοποιείται πλήρως με τη θερμότητα κατά την παρασκευή, ενώ η συνύπαρξή του με τον καφέ ενδέχεται να ενισχύσει γαστρικό ερεθισμό. Η απουσία συστηματικών τοξικολογικών αξιολογήσεων για τέτοιες χρήσεις αφήνει κρίσιμα ερωτήματα αναπάντητα, την ώρα που τα προϊόντα αυτά διατίθενται ευρέως στο διαδίκτυο.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Τα πατατάκια που εντοπίστηκαν με υπέρβαση χημικών ρυπαντών – Προειδοποίηση από την ΕΕ
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ελλάδα: Υπολείμματα φυτοφαρμάκων στις πατάτες – Τα ευρήματα νέας μελέτης από ΑΠΘ και Μεσογειακό Πανεπιστήμιο
Η ινουλίνη, αν και αναγνωρισμένη ως πρεβιοτική ίνα, χρησιμοποιείται σε ποσότητες που δεν επιτρέπουν τη νόμιμη προβολή οποιουδήποτε ισχυρισμού υγείας. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία προβλέπει συγκεκριμένα όρια ημερήσιας κατανάλωσης ώστε να επιτευχθούν τα οφέλη που αποδίδονται στη διαιτητική ίνα. Ωστόσο, τα περισσότερα προϊόντα καφέ με ινουλίνη περιέχουν πολύ μικρότερες δόσεις, συχνά ικανές μόνο να επιτρέπουν μάρκετινγκ περί «περιεκτικότητας σε ίνες», όχι όμως υγείας. Η χρήση αυτών των ισχυρισμών χωρίς τεκμηρίωση οδηγεί με σαφήνεια στην παραπλάνηση των καταναλωτών.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Τυριά: Τα πηκτικά, πρόσθετα και συντηρητικά (ακόμη και στα ΠΟΠ) που κρύβουν οι ετικέτες – Έρευνα σε 1.200 ποικιλίες
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αυτά είναι τα τρόφιμα με τα περισσότερα υπολείμματα φυτοφαρμάκων – Νέα ανάλυση σε 4.682 δείγματα
Παρόμοια εικόνα παρουσιάζει και η ενσωμάτωση εκχυλισμάτων μανιταριών όπως το Cordyceps και το Hericium. Αυτά τα μανιτάρια έχουν θέση στην παραδοσιακή κινεζική ιατρική, αλλά οι ισχυρισμοί για ενίσχυση της γνωστικής λειτουργίας ή της οξυγόνωσης του αίματος δεν έχουν αποδειχθεί σε ελεγχόμενες μελέτες. Πολλά από τα εκχυλίσματα θεωρούνται νέα τρόφιμα, άρα δεν μπορούν να διατίθενται χωρίς επίσημη έγκριση. Επιπλέον, οι κατασκευαστές αδυνατούν να δηλώσουν επακριβώς τη σύσταση των προϊόντων, ενώ ελέγχοι καταναλωτικών οργανώσεων έχουν εντοπίσει προϊόντα με παρουσία μούχλας, γεγονός που θέτει σε αμφισβήτηση την ποιότητα και την ασφάλειά τους.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλείται τζατζίκι μεγάλης εταιρείας λόγω σαλμονέλας – Διανομή από 12 ευρωπαϊκές αλυσίδες σουπερμάρκετ – Δείτε μάρκα και φωτογραφία
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | 43 άτομα με δηλητηρίαση μετά από γεύμα σε εστιατόριο – Το λάθος στο πιάτο που επέτρεψε την ανάπτυξη του «ένοχου» βακτηρίου
Ιδιαίτερα προβληματική είναι και η χρήση CBD. Η κανναβιδιόλη δεν διαθέτει άδεια κυκλοφορίας ως νέο τρόφιμο, ενώ έχει αποδεδειγμένους κινδύνους ηπατοτοξικότητας και αναπαραγωγικής τοξικότητας. Παρ’ όλα αυτά, καφές με CBD διατίθεται στην αγορά με ισχυρισμούς χαλάρωσης ή ανακούφισης από τον πόνο. Σε πολλά προϊόντα δεν δηλώνεται καν η ακριβής περιεκτικότητα, ενώ η προσθήκη γάλακτος ή λιπαρών αυξάνει την απορρόφηση της ουσίας στο τελικό ρόφημα. Η αγορά αυτών των προϊόντων, που κυκλοφορούν παρά τη νομική απαγόρευση, εκθέτει τους καταναλωτές σε ουσίες των οποίων η ασφαλής χρήση δεν έχει ακόμη τεκμηριωθεί.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Τι θα συμβεί εάν πίνετε για 60 ημέρες καθημερινά χυμό πορτοκαλιού – Επιστημονικό πείραμα
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Παιδί στην Ελλάδα πέθανε από καρκίνο λόγω μετάλλαξης TP53 σε δότη που έδινε σπέρμα από το 2008 – Δεκάδες περιστατικά σε όλη την Ευρώπη
Το κολλαγόνο, παρότι ευρέως προβαλλόμενο στη βιομηχανία ομορφιάς, δεν διαθέτει κανέναν εγκεκριμένο ισχυρισμό υγείας. Η χρήση του σε καφέ με υποσχέσεις βελτίωσης της ελαστικότητας του δέρματος, της δομής των μαλλιών ή της λειτουργίας των αρθρώσεων έχει επανειλημμένα κριθεί παράνομη. Οι αποφάσεις αυτές έχουν δημιουργήσει σαφές νομολογιακό πλαίσιο που αποκλείει τη νόμιμη χρήση τέτοιων ισχυρισμών, γεγονός που καθιστά τον εμπλουτισμένο καφέ με κολλαγόνο ένα ακόμη παράδειγμα προϊόντος που στηρίζεται σε ανεπίτρεπτη εμπορική στρατηγική.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Είναι επικίνδυνοι οι κρύσταλλοι τρυγικού οξέος που σχηματίζονται σε κάποιους χυμούς φρούτων;
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ντομάτες με σαλμονέλα: Ο “εφιάλτης” επιστρέφει – Νέα ειδοποίηση RASFF για μολυσμένα ντοματίνια στην Ευρώπη
Στην κατηγορία των προϊόντων που τοποθετούνται ως «κετο καφές», η εμπορική αφήγηση βασίζεται στη χαμηλή περιεκτικότητα του καφέ σε υδατάνθρακες και στην προσθήκη λιπαρών όπως MCT. Αν και ο καφές από μόνος του μπορεί να ενταχθεί σε κετογονική δίαιτα, οι ισχυρισμοί που χρησιμοποιούνται για τα υποτιθέμενα πρόσθετα οφέλη των ενισχυμένων ροφημάτων στερούνται επιστημονικής βάσης. Η προσθήκη MCT δεν τεκμηριώνεται ότι ενισχύει την καύση λίπους ή την ενέργεια πέραν των γνωστών φυσιολογικών δράσεων των λιπαρών.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Online αγορές: Καταναλωτικές οργανώσεις ζητούν αυστηρούς κανόνες για εισαγωγή ασφαλέστερων προϊόντων στην ΕΕ
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Οργανωμένο κύκλωμα πίσω από το σκάνδαλο με το ληγμένο κρέας που ξεπαγώνει, κόβονται τα σημάδια αλλοίωσης και ξαναπωλείται! (βίντεο)
Οι καταναλωτικές οργανώσεις έχουν εκφράσει σαφή ανησυχία για το εύρος των ατεκμηρίωτων ισχυρισμών που κυκλοφορούν στην αγορά. Η ευρωπαϊκή νομοθεσία περί ισχυρισμών υγείας είναι αυστηρή: κανένας ισχυρισμός δεν μπορεί να χρησιμοποιηθεί αν δεν έχει αξιολογηθεί και εγκριθεί. Παρόλα αυτά, η διαφημιστική προβολή μέσω μέσων κοινωνικής δικτύωσης αποτελεί το βασικό κανάλι προώθησης αυτών των προϊόντων, συχνά μέσω influencers που δεν γνωρίζουν τις νομικές τους υποχρεώσεις. Οι πρόσφατες δικαστικές αποφάσεις που καθιστούν τους influencers υπεύθυνους για παραπλανητικούς ισχυρισμούς υποδηλώνουν αλλαγή στην εφαρμογή της νομοθεσίας και αυστηρότερο έλεγχο.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ο Επιστήμονας τροφίμων Φ. Γαΐτης καταγράφει τα χριστουγεννιάτικα φαγητά που συνδέονται συχνότερα με περιστατικά λιστερίωσης
Η συνολική εικόνα της αγοράς καταδεικνύει ότι η λειτουργική τοποθέτηση του καφέ έχει εξελιχθεί περισσότερο σε εργαλείο μάρκετινγκ παρά σε πραγματική καινοτομία. Τα πρόσθετα που χρησιμοποιούνται δεν διαθέτουν τεκμηριωμένη δράση, δεν συμμορφώνονται με το κανονιστικό πλαίσιο και ενδέχεται να εγκυμονούν κινδύνους για την υγεία. Τα υψηλά θεωρητικά περιθώρια κέρδους είναι ιδιαίτερα ελκυστικά για τους μικρούς παραγωγούς, αλλά μακροπρόθεσμα, αντιμετωπίζουν την απειλή κανονιστικής παρέμβασης, βλάβης της φήμης και απογοητευμένων πελατών. Αυτό το επιχειρηματικό μοντέλο ψευδολειτουργικοποίησης του καφέ δεν είναι ούτε νομικά ούτε οικονομικά βιώσιμο και τελικά υπονομεύει την εμπιστοσύνη στη βιομηχανία τροφίμων.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ozempic, Wegovy: Χιλιάδες ασθενείς προσφεύγουν στη δικαιοσύνη για αιφνίδια τύφλωση
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Δικαστική νίκη καταναλωτικής οργάνωσης κατά της FIFA για παραπλανητική διαφήμιση στο Παγκόσμιο Κυπέλλο
Ο κλάδος βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σημείο όπου η πίεση για «λειτουργικά» προϊόντα συναντά την ανάγκη για διαφάνεια και επιστημονική εγκυρότητα. Η έλλειψη ελέγχου δεν μπορεί να καλύψει το κενό που δημιουργείται από την απουσία πραγματικών αποδείξεων. Οι καταναλωτές στρέφονται ολοένα και περισσότερο στην ενημέρωση και στη σύγκριση προϊόντων, γεγονός που ενισχύει την ανάγκη για υπεύθυνες εμπορικές πρακτικές. Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η αγορά καφέ φαίνεται να βρίσκεται μπροστά σε μια σύγκρουση ανάμεσα στην αυθεντικότητα και την επίπλαστη καινοτομία, με το τελικό αποτέλεσμα να καθορίζεται από το πώς θα ισορροπήσει η βιομηχανία ανάμεσα στις εμπορικές προσδοκίες και στην πραγματικότητα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Κτηνίατροι προειδοποιούν: Μην χρησιμοποιείται αυτά τα απορρυπαντικά αν έχετε κατοικίδια
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Απίθανα καθαριστικά κόλπα με… αφρό ξυρίσματος!
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ψήσιμο χωρίς λαδόκολλα: Πρακτικές και βιώσιμες εναλλακτικές
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Κλειστά τα κρεοπωλεία την Κυριακή 14 Δεκεμβρίου παρά το εορταστικό ωράριο – Δείτε τον λόγο
