Η ουσία που προκύπτει από σύγχρονα ψυκτικά και φυτοφάρμακα έχει εισχωρήσει σε νερό, κρασί και τρόφιμα, με άγνωστες ακόμα μακροπρόθεσμες συνέπειες για την υγεία μας.
Για δεκαετίες παλεύουμε ενάντια στα PFAS, όπως τα PFOS και PFOA, τις ουσίες που έκαναν τα μπουφάν μας αδιάβροχα και τα τηγάνια αντικολλητικά. Σήμερα, χάρη σε όλο και αυστηρότερους νόμους, αυτές οι ουσίες σταδιακά εξαφανίζονται από την παραγωγή. Η νίκη, ωστόσο, είναι μερική: τα τελευταία χρόνια εμφανίζεται μια νέα ουσία, το TFA (τριφθοροξικό οξύ), ένα εξαιρετικά μικρό, αόρατο μόριο, ιδιαίτερα δύσκολο να ελεγχθεί. Η πρόκληση της επόμενης δεκαετίας δεν θα είναι μόνο η απαγόρευση των ουσιών, αλλά η επανεξέταση ολόκληρων τεχνολογιών, από τα ψυκτικά μέσα έως τα φυτοφάρμακα, ώστε η προστασία του πλανήτη να μην δημιουργήσει ένα νέο, σχεδόν αδύνατο να εξαλειφθεί πρόβλημα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Προσοχή στα φασόλια! Η νέα γνωμοδότηση της EFSA για τους κινδύνους στο λεπτό έντερο – Τι συνιστά η Αρχή για το μαγείρεμα
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μολυσμένο γάλα: EFSA και ECDC έχουν λάβει αναφορές για περιστατικά ασθένειας παρά τις αντίθετες διαβεβαιώσεις των εταιρειών
Το TFA δεν εμφανίστηκε τυχαία. Πρόκειται για μεταβολίτη των PFAS που χρησιμοποιούνται ακόμη ευρέως, κυρίως σε φυτοφάρμακα και ψυκτικά αέρια. Είναι εξαιρετικά διαλυτό, επίμονο και μπορεί να φτάσει σε υπόγεια ύδατα και πηγές ακόμα και σε μεγάλες αποστάσεις από τα σημεία εκπομπής. Το αποτέλεσμα είναι μια διάχυτη και διατομεακή ρύπανση που αφορά το νερό, τα τρόφιμα και τα αλκοολούχα ποτά.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μήλα: 1 στα 3 περιέχει νευροτοξικά φυτοφάρμακα και μόνο το 7% είναι εντελώς «καθαρά» – Έρευνα της PAN Europe
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αλάτι: Ουσίες που προκαλούν καρκίνο και βλάβη στα νεφρά στο 75% των προϊόντων που βρίσκονται στα ράφια – Εργαστηριακό τεστ
Σε πολλές περιπτώσεις, αυτή η ρύπανση είναι αποτέλεσμα της περιβαλλοντικής προόδου. Για την προστασία του όζοντος, η βιομηχανία αντικατέστησε τα παλιά ψυκτικά αέρια CFC με HFO (υδροφθοροολεφίνες), που χρησιμοποιούνται σήμερα στα κλιματιστικά αυτοκινήτων και κατοικιών. Το πρόβλημα είναι ότι όταν αυτά τα αέρια διαφεύγουν στην ατμόσφαιρα, διασπώνται γρήγορα και μετατρέπονται σε TFA, το οποίο επιστρέφει στη γη με τη βροχή και εντάσσεται στον υδρολογικό κύκλο. Δεν πρόκειται επομένως μόνο για βιομηχανικά απόβλητα του παρελθόντος, αλλά για ρύπανση που παράγουμε κάθε φορά που ανάβουμε τον κλιματισμό.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Καρκινογόνος ναφθαλίνη και αναπαραγωγικά τοξική Δισφαινόλη Α σε γνωστές μάρκες μπιμπερό – Δείτε ποιες ελέγθηκαν
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Νέα πρόστιμα στα σούπερ μάρκετ ΓΑΛΑΞΙΑΣ και METRO για απαίτηση πάνω από 40% (!!!) υψηλότερης τιμής από την αναγραφόμενη
Σε αντίθεση με τα παλιά PFAS, που είναι «βαριά» μόρια και συσσωρεύονται στους ιζήματα ή στο αίμα, το TFA είναι ένα εξαιρετικά μικρό και κινητικό μόριο, που του επιτρέπει να διεισδύει παντού. Πρόσφατες έρευνες έχουν βρει ίχνη TFA στην πλειονότητα των δειγμάτων νερού βρύσης και σε πολλές μάρκες εμφιαλωμένων νερών. Λόγω του μικρού μεγέθους του, το TFA περνά ακόμη και από κοινά φίλτρα ενεργού άνθρακα.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Σοκαριστικό εύρημα: Μικροπλαστικά στον προστάτη και το σπέρμα όλων των υγιών ανδρών που εξετάστηκαν σε Πανεπιστημιακή Μελέτη
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Κομμάτια γυαλιού σε αλεύρι – Αποσύρονται τρία είδη μάρκας που πωλείται στα περισσότερα καταστήματα τροφίμων
Μεταξύ 2024 και 2025, η Pesticide Action Network Europe (PAN Europe) ανέλυσε εμφιαλωμένα νερά σε διάφορες ευρωπαϊκές χώρες και βρήκε TFA σε πολλά δείγματα, συχνά σε σημαντικές συγκεντρώσεις. Στην Ιταλία, έρευνες από την Altroconsumo και τη Greenpeace κατέγραψαν παρόμοια αποτελέσματα. Ειδικότερα, η Greenpeace βρήκε TFA σε έξι από οκτώ μάρκες εμφιαλωμένου νερού: Levissima, Panna, Rocchetta, San Pellegrino, Sant’Anna και Uliveto, ενώ οι μάρκες Ferrarelle και San Benedetto Naturale ήταν κάτω από το όριο ανιχνευσιμότητας των 50 ng/L.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανακαλούνται πάνω από 80.000 κάψουλες καφέ
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Εσείς γνωρίζετε από πού προέρχονται οι ελιές του ελαιολάδου που αγοράσατε;
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι δεν πρόκειται για πρόβλημα περιορισμένο σε συγκεκριμένες μάρκες ή περιοχές: το TFA είναι πλέον διάχυτο. Η ένωση βιομηχανίας Mineracqua αναγνώρισε επίσης ότι η ουσία είναι «ευρέως διαδεδομένη», αποδίδοντας την προέλευσή της σε πολλαπλές βιομηχανικές και γεωργικές πηγές. Η εξήγηση αυτή επιβεβαιώνει στην πράξη το μέγεθος του προβλήματος. Σημαντικό στοιχείο είναι ότι το TFA ήταν το μοναδικό PFAS που ανιχνεύτηκε: κανένα από τα δείγματα δεν περιείχε άλλα 20 PFAS που ρυθμίζονται από την οδηγία της ΕΕ για το πόσιμο νερό, ούτε τα κύρια PFAS που παρακολουθούνται για την επικινδυνότητά τους, όπως PFOA, PFOS, PFHxS και PFNA.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Θραύσματα γυαλιού σε κινόα – Άμεση ανάκληση ολόκληρης παρτίδας λόγω δυσκολίας ανίχνευσης
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ποιο τσάι που πωλείται παντού, πρέπει να αποφεύγετε – Ανασκόπηση μελετών των τελευταίων 50 ετών
Το TFA απορροφάται επίσης από τις ρίζες των φυτών. Έχει βρεθεί σε σημαντικές συγκεντρώσεις σε ευρωπαϊκά κρασιά και σε διάφορα οπωροκηπευτικά, ιδίως σε προϊόντα που έχουν υποστεί επεξεργασία με φθοριωμένα φυτοφάρμακα, τα οποία κατά τη διάσπασή τους αφήνουν αυτό το «αιώνιο» υπόλειμμα. Μια άλλη έρευνα της PAN Europe έδειξε ανησυχητική αύξηση του TFA στο κρασί από το 2010 και μετά.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ποια διατροφή προστατεύει το δέρμα και καθυστερεί τη γήρανση;
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Και στα ελληνικά ράφια το δημοφιλές «θαυματουργό» τσάι που ανακαλείται μετά τον εντοπισμό δύο καρκινογόνων ουσιών
Η πρόκληση είναι να καθοριστεί πόσο επικίνδυνο είναι το TFA. Για χρόνια θεωρείτο «λιγότερο τοξικό», καθώς ο ανθρώπινος οργανισμός το αποβάλλει γρήγορα. Η Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων (EFSA) εκτιμά ότι στις συγκεντρώσεις που παρατηρούνται σήμερα δεν υπάρχει άμεσο οξύς κίνδυνος. Ωστόσο, το τοξικολογικό του προφίλ μακροπρόθεσμα δεν έχει ακόμη καθοριστεί πλήρως. Παράλληλα, οι γερμανικές αρχές και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός Χημικών Ουσιών (ECHA) έχουν πρόσφατα ταξινομήσει το TFA ως τοξικό για την αναπαραγωγή. Νεότερα στοιχεία δείχνουν επίσης πιθανές επιπτώσεις στο ήπαρ, στο ενδοκρινικό και στο αναπαραγωγικό σύστημα, καθώς και σημαντικές οικοτοξικολογικές επιπτώσεις.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ| Παρέμβαση του Ρουβίκωνα στο σπίτι του ιδιοκτήτη της ΒΙΟΛΑΝΤΑ – Δείτε το Βίντεο
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Aλλαντικά και καρκίνος: Πώς θα μειώσετε τον κίνδυνο
Αν και το TFA φαίνεται να έχει πολύ πιο σύντομη ημιζωή στον άνθρωπο σε σχέση με τα PFAS μακριάς αλυσίδας, που παραμένουν στο σώμα για χρόνια, το πρόβλημα δεν είναι η μεμονωμένη δόση, αλλά η καθολική παρουσία του: όταν βρίσκεται στο νερό που πίνουμε, στο κρασί που απολαμβάνουμε και στα φρούτα που τρώμε, η έκθεσή μας γίνεται χρόνια και καθημερινή.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Παρίσταναν τα McDonald’s και έκλεβαν… φορτία με κοτόπουλα! Το απίστευτο κόλπο κυκλώματος που ξεσκέπασαν οι Αρχές
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Γιατί δακρύζουν τα μάτια μας στο κρύο;
Το TFA είναι σήμερα ένα από τα πλέον διαδεδομένα PFAS, αλλά δεν ρυθμίζεται όπως τα άλλα. Δεν περιλαμβάνεται σε ευρωπαϊκά όρια, δεν υπάρχουν κατώτατα όρια για εμφιαλωμένα νερά ή κρασί και μόλις πρόσφατα άρχισε να λαμβάνεται υπόψη για το πόσιμο νερό. Από τις 12 Ιανουαρίου 2026 ισχύει στην ΕΕ όριο 100 ng/L για το σύνολο 20 PFAS στο πόσιμο νερό, που όμως δεν περιλαμβάνει το TFA. Στην Ιταλία, ο Νόμος 102/2025 εισήγαγε για πρώτη φορά ειδικό όριο για το TFA στο πόσιμο νερό (10 µg/L). Μέχρι το 2026 οι εταιρείες ύδρευσης έχουν χρόνο να προσαρμοστούν και να παρακολουθήσουν την κατάσταση, ενώ από το 2027 το όριο θα γίνει δεσμευτικό, απαιτώντας σημαντικές επενδύσεις σε προηγμένες τεχνολογίες φιλτραρίσματος, όπως η αντίστροφη όσμωση, η μόνη επί του παρόντος που μπορεί να μπλοκάρει τόσο μικρά μόρια. Για τα εμφιαλωμένα νερά, προς το παρόν, δεν υπάρχει κανένα νομικό όριο.
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | ΒΙΟΛΑΝΤΑ: Φωτογραφία ντοκουμέντο από το σημείο διαρροής προπανίου – Ο ιδιοκτήτης απέδιδε την έντονη οσμή στις… αποχετεύσεις
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Κατεψυγμένο κρέας: Οι νέες διαπιστώσεις της EFSA που ενδέχεται να αλλάξουν τους κανόνες για τη βιομηχανία και τα σούπερ μάρκετ
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Θάνατοι από μολυσμένα τρόφιμα σε McDonald’s και Boar’s Head: Οι αποτυχίες ελέγχου στο σύστημα ασφάλειας τροφίμων
ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | «Το εργοστάσιο έγινε ο τάφος τους»: Μαρτυρίες επιζώντων και συγγενών θυμάτων στην τραγωδία του ΒΙΟΛΑΝΤΑ
Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.
