Συναγερμός στην Ευρώπη για θανατηφόρες τοξίνες σε αλεύρι: Κίνδυνος σοβαρής δηλητηρίασης με σπασμούς και γαγγραινώδη εργοτισμό

Η ανίχνευση επικίνδυνων επιπέδων τοξινών σε άλευρα κινητοποιεί τους ευρωπαϊκούς μηχανισμούς ασφαλείας, καθώς η κατανάλωσή τους προκαλεί ισχυρή αγγειοσυστολή, νέκρωση ιστών και επώδυνες νευρολογικές διαταραχές

Η ευρωπαϊκή αγορά τροφίμων και ειδικότερα ο κλάδος της αρτοποιίας βρίσκονται αντιμέτωποι με μια αθόρυβη αλλά εξαιρετικά ανθεκτική απειλή σε ψωμί και αρτοσκευάσματα. Πρόκειται για τις τοξίνες της ερυσιβώδους όλυρας, γνωστές διεθνώς ως ergot alkaloids, οι οποίες αποτελούν φυσικές ουσίες παραγόμενες από τον μύκητα Claviceps purpurea. Ο συγκεκριμένος μύκητας έχει την ιδιότητα να προσβάλλει τα δημητριακά, με ιδιαίτερη προτίμηση στη σίκαλη, το σιτάρι και το κριθάρι, αντικαθιστώντας τον υγιή κόκκο του σιτηρού με ένα σκληρό, σκουρόχρωμο σωμάτιο που ονομάζεται εργότιο. Αυτά τα σωμάτια περιέχουν ισχυρές ενώσεις με νευροτοξική και αγγειοσυσπαστική δράση, οι οποίες χαρακτηρίζονται από μεγάλη σταθερότητα, καθώς δεν εξουδετερώνονται με τις συνήθεις θερμικές επεξεργασίες, όπως το ψήσιμο του ψωμιού.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ανάκληση 2,8 τόνων ελληνικής ζύμης σφολιάτας από την αγορά των ΗΠΑ λόγω trans λιπαρών

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μαζική ανάκληση 13 ειδών λευκού ψωμιού από μεγάλο σουπερμάρκετ – Για σοβαρές νευρολογικές βλάβες προειδοποιούν οι Αρχές

Η σοβαρότητα της κατάστασης αναδεικνύεται από μια πρόσφατη σειρά ειδοποιήσεων μέσω του ευρωπαϊκού συστήματος έγκαιρης προειδοποίησης για τα τρόφιμα, το RASFF, με την πιο πρόσφατη ειδοποίηση (2025.10427) να καταγράφεται στις 26 Δεκεμβρίου 2025. Η Γαλλία ενημέρωσε τις ευρωπαϊκές αρχές για τον εντοπισμό αλκαλοειδών της ερυσιβώδους όλυρας σε επίπεδα που ξεπερνούν κατά πολύ τα νόμιμα όρια σε αλεύρι σίτου τύπου Τ65. Οι εργαστηριακές αναλύσεις που πραγματοποιήθηκαν στα τέλη Νοεμβρίου 2025 αποκάλυψαν συγκεντρώσεις της τάξης των 179,1 μg/kg και 453,6 μg/kg, όταν το μέγιστο επιτρεπτό όριο για το συγκεκριμένο προϊόν είναι τα 100 μg/kg, δηλαδή υπέρβαση κατά 353,6% σε σχέση με το ανώτατο επιτρεπτό όριο. Ο κίνδυνος αξιολογήθηκε ως σοβαρός, οδηγώντας σε άμεση απόσυρση από την αγορά και ανάκληση από τους τελικούς καταναλωτές.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Φιλέτα κοτόπουλου: Μολυσμένα με ανθεκτικά στα αντιβιοτικά βακτήρια πάνω από τα μισά δείγματα δοκιμής – «Ένοχα» και βιολογικά

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Φιστίκια: Εντοπίστηκαν ορυκτέλαια και τοξικές ουσίες που βλάπτουν αναπαραγωγή και ανοσοποιητικό

Η υπόθεση αυτή συνδέεται άμεσα με την εθελοντική κινητοποίηση της εταιρείας METRO France, η οποία προχώρησε στην ανάκληση του επαγγελματικού αλευριού METRO CHEF σε συσκευασίες των 25 κιλών. Το προϊόν αυτό, που προορίζεται κυρίως για την παραδοσιακή αρτοποιία, διανεμήθηκε σε ένα ευρύ δίκτυο που περιλαμβάνει όχι μόνο τη Γαλλία αλλά και το Βέλγιο, τη Γερμανία, το Λουξεμβούργο, την Ελβετία, το Μονακό, ακόμη και υπερπόντιες περιοχές όπως η Γουαδελούπη και η Μαρτινίκα. Οι παρτίδες που βρίσκονται υπό ανάκληση έχουν ημερομηνίες λήξης τον Μάιο και τον Ιούνιο του 2026, γεγονός που καθιστά την ενημέρωση των επαγγελματιών και των καταναλωτών επιτακτική, ώστε να αποφευχθεί η χρήση μολυσμένης πρώτης ύλης στην παραγωγή ψωμιού και αρτοσκευασμάτων.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Καρκινογόνες προσμείξεις σε αντικαταθλιπτικά – Αποζημιώσεις και ανάκληση παρτίδων

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Χυμοί με πολλά φρούτα και βιταμίνες: Τεχνητά αρώματα, φυτοφάρμακα και επικίνδυνες προσθήκες σε προϊόντα που βρίσκονται στα ράφια

Το φαινόμενο της μόλυνσης από ερυσιβώδη όλυρα δεν είναι μεμονωμένο περιστατικό για το έτος 2025. Λίγους μήνες νωρίτερα, στις 3 Οκτωβρίου 2025, οι ολλανδικές αρχές εξέδωσαν παρόμοια ειδοποίηση συναγερμού για βιολογικό αλεύρι σίκαλης προέλευσης Βελγίου. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, τα ευρήματα ήταν ακόμα πιο ανησυχητικά, καθώς οι αναλύσεις έδειξαν συγκέντρωση τοξινών 1.318 μg/kg, υπερβαίνοντας δραματικά το όριο των 500 μg/kg που ισχύει για τη σίκαλη. Η διαφορά στα επιτρεπόμενα όρια μεταξύ σίτου και σίκαλης οφείλεται στην ευπάθεια της σίκαλης στον μύκητα, με την Ευρωπαϊκή Ένωση να ορίζει διαφορετικά μέγιστα επίπεδα ανάλογα με το είδος του δημητριακού, τον βαθμό επεξεργασίας και την ευαισθησία της ομάδας καταναλωτών, όπως συμβαίνει με τις βρεφικές τροφές.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Τοξικές ουσίες, PEG και συνθετικά πολυμερή σε προϊόντα αφρού για τα μαλλιά απειλούν την υγεία και το περιβάλλον

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Κορυφαία εταιρεία επίπλων αναγκάζεται σε τεράστια αποζημίωση λόγω παραπλανητικών εκπτώσεων

Κατά τη διάρκεια του ίδιου έτους, καταγράφηκαν και άλλες σημαντικές ανακλήσεις που υπογραμμίζουν τη διαρκή φύση του προβλήματος. Τον Ιούνιο του 2025, η Γαλλία ενεργοποίησε το RASFF για βιολογικό αλεύρι Fromentine προέλευσης Ολλανδίας, ενώ η εταιρεία NATURA’LISA ανακάλεσε αλεύρι ολικής άλεσης της μάρκας Moulin Decollogne. Το γεγονός ότι πολλά από αυτά τα προϊόντα ήταν βιολογικής καλλιέργειας καταρρίπτει την ψευδαίσθηση ότι η απουσία χημικών λιπασμάτων αποτελεί εγγύηση προστασίας. Αντιθέτως, η φυσική καλλιέργεια απαιτεί ακόμη πιο αυστηρή επιτήρηση, καθώς ο μύκητας Claviceps purpurea αναπτύσσεται ραγδαία σε συνθήκες αυξημένης υγρασίας και χαμηλών θερμοκρασιών κατά τη διάρκεια της ανθοφορίας των σιτηρών.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Καθαριστικά φούρνου: Καυστικές ενώσεις και τοξικά χημικά απειλούν την υγεία – Τα ευρήματα εργαστηριακού τεστ

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Μολυσμένο γάλα: Ο εφιάλτης οδηγεί σε νέα αξιολόγηση κινδύνου για τα παθογόνα σε σκόνες για βρέφη

Ιδιαίτερα ανησυχητική ήταν η περίπτωση ανάκλησης έτοιμου ψωμιού τον Μάρτιο του 2025 στη Γαλλία, υπό την επωνυμία FEV. Η περίπτωση αυτή απέδειξε ότι η τοξίνη μπορεί να διαπεράσει όλα τα στάδια ελέγχου της παραγωγικής διαδικασίας και να φτάσει στο τελικό προϊόν που καταναλώνει ο πολίτης. Όταν η μόλυνση περνά από το στάδιο της πρώτης ύλης στο τελικό αρτοσκεύασμα, ο κίνδυνος μαζικής έκθεσης αυξάνεται εκθετικά, καθιστώντας τον ρόλο του RASFF και των εσωτερικών ελέγχων των εταιρειών ζωτικής σημασίας για τη δημόσια υγεία.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Proteinmania: Η παγίδες της νέας τάσης – Πόσο υγιεινά είναι τελικά τα προϊόντα με την ένδειξη πρόσθετης πρωτεΐνης

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Καρκινογόνες προσμείξεις σε αντικαταθλιπτικά – Αποζημιώσεις και ανάκληση παρτίδων

Οι επιπτώσεις στην ανθρώπινη υγεία από την κατανάλωση αυτών των τοξινών είναι γνωστές από την αρχαιότητα και τον Μεσαίωνα, όταν η δηλητηρίαση ονομαζόταν φωτιά του Αγίου Αντωνίου. Οι επιπτώσεις της κατανάλωσης αλκαλοειδών της ερυσιβώδους όλυρας στον ανθρώπινο οργανισμό είναι πολυεπίπεδες και εξαιρετικά σοβαρές, καθώς οι συγκεκριμένες τοξίνες στοχεύουν ταυτόχρονα το νευρικό και το αγγειακό σύστημα. Η σοβαρότητα της κλινικής εικόνας εξαρτάται άμεσα από την ποσότητα και τη διάρκεια της έκθεσης στις τοξίνες. Ενώ μια μικρή δόση μπορεί να προκαλέσει μόνο παροδική ναυτία και ζάλη, η συστηματική κατανάλωση μολυσμένου ψωμιού μπορεί να οδηγήσει σε μόνιμες νευρολογικές βλάβες ή ακόμα και σε ανάγκη ακρωτηριασμού λόγω της εκτεταμένης ισχαιμίας των άκρων.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Αυτό είναι το όργανο στο σώμα μας που καθορίζει υγιή γήρανση και μακροζωία – Οι ειδικοί εξηγούν

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Aνδρική υπογονιμότητα: Γιατί αξίζει να εντατικοποιήσουμε τις προσπάθειες για την απόκτηση παιδιού τον χειμώνα;

Στην κυκλοφορική του μορφή, ο εργοτισμός προκαλεί βίαιη σύσπαση των αιμοφόρων αγγείων που οδηγεί σε έντονο αίσθημα καύσου στα άκρα, μούδιασμα και, σε προχωρημένα στάδια, σε ισχαιμία και γάγγραινα λόγω της ελλιπούς οξυγόνωσης των ιστών. Παράλληλα, η δράση των τοξινών στο κεντρικό νευρικό σύστημα μπορεί να προκαλέσει σπασμούς, έντονο τρέμουλο, παραισθήσεις και επεισόδια παραλήρηματος, ενώ η κλινική εικόνα συχνά συμπληρώνεται από οξείες γαστρεντερικές διαταραχές όπως ναυτία, εμετό και διάρροια. Το γεγονός ότι οι ουσίες αυτές έχουν αθροιστική ιδιότητα σημαίνει ότι η μακροχρόνια έκθεση ακόμη και σε χαμηλές συγκεντρώσεις μπορεί να προκαλέσει μόνιμες βλάβες στην υγεία, καθιστώντας την τήρηση των αυστηρών ορίων ασφαλείας μονόδρομο για την προστασία του κοινού. Ένα από τα πιο σκοτεινά κεφάλαια στην ιστορία της ερυσιβώδους όλυρας γράφτηκε το 1951 στο χωριό Pont-Saint-Esprit της Γαλλίας, όπου η κατανάλωση μολυσμένου ψωμιού προκάλεσε μαζική υστερία, παραισθήσεις και τον θάνατο πέντε ανθρώπων, περιστατικό που απασχόλησε τον διεθνή τύπο για δεκαετίες.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Ετικέτες τροφίμων: Πώς θα τις διαβάσετε σωστά για να μειώσετε τον κίνδυνο τροφικής δηλητηρίασης

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Καφές: Έχει χαλάσει η γεύση του; Ίσως φταίει η καφετιέρα και όχι ο καφές

Η Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφάλειας Τροφίμων, λαμβάνοντας υπόψη τον αθροιστικό χαρακτήρα της έκθεσης σε αυτές τις ουσίες, έχει προχωρήσει σε αυστηροποίηση του κανονιστικού πλαισίου. Με τον Κανονισμό 2024/1808, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μείωσε περαιτέρω τα ανώτατα επιτρεπτά όρια, αναγνωρίζοντας ότι ακόμη και μικρές ποσότητες μπορούν να συσσωρευτούν στον οργανισμό και να προκαλέσουν βλάβες μακροπρόθεσμα. Παράλληλα, διεθνείς οργανισμοί όπως ο ΠΟΥ και ο FAO επισημαίνουν ότι ο πλήρης αφανισμός του μύκητα είναι σχεδόν αδύνατος, καθώς οι σπόροι του μπορούν να επιβιώσουν στο έδαφος για μεγάλα χρονικά διαστήματα και δεν αντιμετωπίζονται πάντα αποτελεσματικά με τη χρήση μυκητοκτόνων.

Στη σύγχρονη εποχή, οι αγροτικές πρακτικές έχουν βελτιωθεί σημαντικά, χρησιμοποιώντας προηγμένους μηχανισμούς καθαρισμού και διαλογής των σιτηρών. Ωστόσο, οι πρόσφατες ανακλήσεις του 2025 καταδεικνύουν ότι το πρόβλημα παραμένει υπαρκτό και επανέρχεται με ένταση όταν οι κλιματολογικές συνθήκες ευνοούν την ανάπτυξη του μύκητα. Η μόνη αποτελεσματική άμυνα παραμένει ο διαρκής εργαστηριακός έλεγχος σε κάθε στάδιο της αλυσίδας παραγωγής, από τη συγκομιδή και την άλεση στον μύλο μέχρι την αρτοποίηση.

Το Cibum είναι εξειδικευμένο site ενημέρωσης για την ασφάλεια τροφίμων. Οι πληροφορίες του άρθρου έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα. Για περισσότερες λεπτομέρειες πατήστε ΕΔΩ.