Η αλήθεια για τα δημητριακά σε ΣΚΛΑΒΕΝΙΤΗΣ, ΑΒ Βασιλόπουλος, Γαλαξίας, Μασούτης, Κρητικός και My Market – Μεγάλη έρευνα του ΕΛΜΕΠΑ

© Cibum. Το παρόν δημοσίευμα αποτελεί πνευματική ιδιοκτησία του Cibum. Απαγορεύεται η ολική ή μερική αναδημοσίευση, αναπαραγωγή ή διασκευή του περιεχομένου και του φωτογραφικού υλικού

Μεγάλο μέρος των έτοιμων προς κατανάλωση δημητριακών πρωινού που πωλούνται στην ελληνική αγορά εμφανίζει αρνητικά διατροφικά χαρακτηριστικά, με προβλήματα που δεν περιορίζονται στα προϊόντα για παιδιά. Υψηλή περιεκτικότητα σε σάκχαρα, εκτεταμένη χρήση γλυκαντικών υλών, χαμηλή συμμόρφωση ορισμένων κατηγοριών με τα κριτήρια που εξέτασαν οι ερευνητές, μεγάλες διαφορές μεταξύ επεξεργασμένων και all-bran δημητριακών και αδυναμίες σε προϊόντα χωρίς γλουτένη καταγράφονται σε ελληνική επιστημονική μελέτη που αξιολόγησε 282 προϊόντα.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Και σε ελληνικά θαλασσινά η τοξίνη του λαγοκέφαλου – Σε ποια είδη έχει εντοπιστεί και σε ποια καταγράφηκαν υψηλές συγκεντρώσεις

Η μελέτη «The Nutritional Content of Ready-to-Eat Breakfast Cereals in the Greek Market: A Cross-Sectional Analysis of Child- and Adult-Marketed Products» από το Τμήμα Επιστημών Διατροφής και Διαιτολογίας, της Σχολής Επιστημών Υγείας του Ελληνικού Μεσογειακού Πανεπιστημίου στη Σητεία (ΕΛΜΕΠΑ), δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Applied Sciences και περιέλαβε 208 προϊόντα που απευθύνονταν σε ενηλίκους και 74 σε παιδιά.

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ | Γνωστά πατατάκια σε μεγάλα σούπερ μάρκετ: Επιστημονική ανάλυση και αξιολόγηση κινδύνου 30 προϊόντων από διεθνείς μάρκες

Τα προϊόντα καταγράφηκαν από έξι μεγάλες αλυσίδες σούπερ μάρκετ: ΑΒ Βασιλόπουλος, Γαλαξίας, Μασούτης, Σκλαβενίτης, Κρητικός και My Market. Οι συγκεκριμένες επιχειρήσεις αντιπροσώπευαν, σύμφωνα με τη μελέτη, το 76,2% της οργανωμένης αγοράς λιανικής τροφίμων με βάση στοιχεία του 2021. Η έρευνα κάλυψε τα ηλεκτρονικά καταστήματά τους και, όταν έλειπαν πληροφορίες, οι ερευνητές επισκέφθηκαν φυσικά καταστήματα. Συμπεριλήφθηκαν και προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας.

Η δημοσιευμένη μελέτη δεν κατονομάζει τις εμπορικές μάρκες και τις ονομασίες των 282 προϊόντων ούτε συνδέει κάθε προϊόν με συγκεκριμένο σούπερ μάρκετ. Τα αποτελέσματα παρουσιάζονται συγκεντρωτικά ανά κατηγορία και υποκατηγορία. Κατά συνέπεια, τα δεδομένα δεν επιτρέπουν κατάταξη συγκεκριμένων brands ή σύγκριση των έξι αλυσίδων ως προς τη διατροφική ποιότητα των προϊόντων που διαθέτουν.

Για να γίνουν κατανοητά τα ευρήματα της μελέτης, χρειάζεται πρώτα ένα μέτρο σύγκρισης. Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ) συστήνει τόσο στους ενήλικες όσο και στα παιδιά τα ελεύθερα σάκχαρα να αντιστοιχούν σε λιγότερο από το 10% της συνολικής ημερήσιας ενεργειακής πρόσληψης και επισημαίνει ότι περαιτέρω μείωση κάτω από το 5% προσφέρει πρόσθετα οφέλη για την υγεία. Σε μια διατροφή 2.000 θερμίδων, το 10% αντιστοιχεί περίπου σε 50 g ελεύθερων σακχάρων ημερησίως, ενώ το 5% σε περίπου 25 g.

Ειδικά για την αξιολόγηση των δημητριακών πρωινού, το μοντέλο διατροφικού προφίλ του WHO/Europe που χρησιμοποιήθηκε στη μελέτη θέτει ως σημείο αναφοράς τα 12,5 g σακχάρων ανά 100 g προϊόντος. Το συγκεκριμένο όριο επιτρέπει μια πολύ πιο άμεση σύγκριση με τις ποσότητες που βρέθηκαν στα προϊόντα της έρευνας.

Τι βρήκε η μελέτη στα παιδικά δημητριακά

Στο σύνολο των δημητριακών ενηλίκων η διάμεση περιεκτικότητα σε σάκχαρα ήταν 15,2 g ανά 100 g, δηλαδή πάνω από το σημείο αναφοράς των 12,5 g/100 g του WHO/Europe. Στα παιδικά δημητριακά όμως η διάμεση ποσότητα έφθανε τα 25 g/100 g — διπλάσια από το συγκεκριμένο όριο. Η διαφορά μεταξύ παιδικών και ενηλίκων προϊόντων ήταν στατιστικά σημαντική. Τα παιδικά προϊόντα είχαν επίσης 76 g υδατανθράκων/100 g έναντι 63,3 g στα προϊόντα ενηλίκων.

Ιδιαίτερη διαφοροποίηση καταγράφηκε ανάμεσα στα επεξεργασμένα (refined) και στα all-bran δημητριακά. Στα προϊόντα ενηλίκων, τα refined είχαν διάμεση περιεκτικότητα 19,1 g σακχάρων/100 g, ενώ τα all-bran μόλις 4,4 g/100 g. Παράλληλα, τα refined περιείχαν 6,3 g φυτικών ινών/100 g, έναντι 9,5 g στα all-bran. Οι συγγραφείς διαπίστωσαν συνολικά καλύτερο διατροφικό προφίλ στα all-bran προϊόντα. Στα παιδικά δημητριακά η διαθεσιμότητα αυτής της κατηγορίας ήταν εξαιρετικά περιορισμένη. Από τα 74 προϊόντα, 72, δηλαδή 97%, ταξινομήθηκαν ως refined και μόλις δύο, ποσοστό 3%, ως all-bran. Στους ενηλίκους, 112 από τα 208 προϊόντα ήταν refined και 96 all-bran.

Η σύγκριση με το όριο του WHO/Europe είναι ακόμη πιο αποκαλυπτική: μόλις 2 από τα 74 παιδικά δημητριακά, δηλαδή 2,7%, βρίσκονταν εντός των 12,5 g σακχάρων ανά 100 g. Με άλλα λόγια, σύμφωνα με την εφαρμογή του συγκεκριμένου μοντέλου από τους ερευνητές, το 97,3% των παιδικών προϊόντων δεν πληρούσε αυτό το κριτήριο. Στα προϊόντα ενηλίκων η εικόνα ήταν καλύτερη, αλλά και πάλι λιγότερα από τα μισά πληρούσαν το συγκεκριμένο κριτήριο: 96 από τα 208, ποσοστό 46,2%. Στα refined προϊόντα ενηλίκων το ποσοστό περιοριζόταν στο 32,1%, ενώ στα all-bran ανερχόταν στο 62,5%. Στα προϊόντα με γλουτένη ήταν 59,5% και στα gluten-free μόλις 30,9%.

Η χρήση γλυκαντικών υλών ήταν εκτεταμένη και στις δύο κατηγορίες. Και τα 74 παιδικά προϊόντα περιείχαν γλυκαντικές ύλες και η σακχαρόζη καταγράφηκε και στα 74. Σιρόπι γλυκόζης υπήρχε σε 43 προϊόντα, ποσοστό 58%, ενώ καταγράφηκαν επίσης μέλι, φρουκτόζη, δεξτρόζη, μελάσα, σιρόπι γλυκόζης-φρουκτόζης και καραμελωμένο σιρόπι ζάχαρης.

Στα προϊόντα ενηλίκων, 152 από τα 208, ποσοστό 73,1%, περιείχαν γλυκαντικές ύλες και 56, ποσοστό 26,9%, ήταν χωρίς αυτές. Σακχαρόζη καταγράφηκε στο 62% των προϊόντων ενηλίκων, σιρόπι γλυκόζης στο 30%, εκχύλισμα βύνης κριθαριού στο 29%, σοκολάτα στο 26%, μέλι στο 19% και μελάσα στο 15%. Από τα προϊόντα ενηλίκων που περιείχαν γλυκαντικές ύλες, το 63% πληρούσε τη σύσταση για λιγότερα από 10 g σακχάρων ανά μερίδα 45 g, ενώ όλα τα προϊόντα χωρίς γλυκαντικές ύλες πληρούσαν το συγκεκριμένο κριτήριο.
Οι συγγραφείς διευκρινίζουν ότι η ποσότητα «σακχάρων» στη διατροφική δήλωση αφορά τα συνολικά σάκχαρα και δεν επιτρέπει να διαχωριστούν ποσοτικά τα φυσικώς απαντώμενα από τα πρόσθετα σάκχαρα. Η παρουσία συστατικών όπως σακχαρόζη, μέλι και διάφορα σιρόπια προκύπτει από τους καταλόγους συστατικών.

Αρνητικές διαφοροποιήσεις εντοπίστηκαν και στα προϊόντα χωρίς γλουτένη. Στα παιδικά gluten-free δημητριακά η διάμεση περιεκτικότητα σε φυτικές ίνες ήταν 3,8 g/100 g, έναντι 6,7 g στα προϊόντα με γλουτένη. Η πρωτεΐνη ήταν 6,1 έναντι 7,3 g/100 g, ενώ τα σάκχαρα παρέμεναν υψηλά, στα 26 g/100 g. Οι ερευνητές αξιολόγησαν συνολικά τα παιδικά προϊόντα με γλουτένη ως διατροφικά ευνοϊκότερα από τα αντίστοιχα gluten-free.

Στους ενηλίκους, τα gluten-free προϊόντα είχαν χαμηλότερη διάμεση περιεκτικότητα σε σάκχαρα, 7,7 g/100 g έναντι 18,4 g στα προϊόντα με γλουτένη, αλλά υψηλότερα συνολικά λιπαρά, 8 g/100 g έναντι 5,3 g. Οι φυτικές ίνες ήταν σχεδόν ίδιες, 7,8 και 7,9 g/100 g. Οι συγγραφείς αναφέρουν ότι το κύριο διατροφικό πλεονέκτημα των gluten-free προϊόντων ενηλίκων περιοριζόταν στη χαμηλότερη περιεκτικότητα σε σάκχαρα.

Οι βαθμολογίες Nutri-Score αποτύπωσαν επίσης σημαντικές διαφορές. Στα παιδικά δημητριακά μόλις 6,8% βαθμολογήθηκε με A, 31,1% με C και 35,1% με D, ενώ 13,5% κατατάχθηκε στη χαμηλότερη κατηγορία E. Συνολικά μόνο το 20% των παιδικών προϊόντων είχε Nutri-Score A ή B. Στα προϊόντα ενηλίκων το αντίστοιχο ποσοστό ήταν 59%, γεγονός που σημαίνει ότι το 41% δεν βρισκόταν στις δύο υψηλότερες κατηγορίες. Περίπου 18,5% των προϊόντων ενηλίκων κατατάχθηκε στις κατηγορίες D ή E.

Διαφορές καταγράφηκαν και στην τιμή. Τα παιδικά δημητριακά κόστιζαν κατά μέσο όρο 9,8 ± 3,6 ευρώ/kg, έναντι 9,0 ± 4,4 ευρώ/kg για τα προϊόντα ενηλίκων. Η διαφορά δεν έφθασε το όριο της στατιστικής σημαντικότητας, με p=0,06, επομένως η μελέτη δεν τεκμηριώνει στατιστικά ότι τα παιδικά δημητριακά είναι ακριβότερα, παρά την υψηλότερη μέση τιμή που καταγράφηκε.

Η διατροφική εικόνα των παιδικών προϊόντων περιλάμβανε ακόμη χαμηλότερες φυτικές ίνες και πρωτεΐνη σε σχέση με τα προϊόντα ενηλίκων. Οι διάμεσες φυτικές ίνες ήταν 6 g/100 g έναντι 7,9 g/100 g και η πρωτεΐνη 7 g/100 g έναντι 9 g/100 g. Τα παιδικά προϊόντα, πάντως, είχαν χαμηλότερο συνολικό και κορεσμένο λίπος, στοιχείο που δεν επιτρέπει να χαρακτηριστεί η διατροφική τους σύνθεση χειρότερη σε κάθε επιμέρους παράμετρο.

Η έρευνα βασίστηκε στις πληροφορίες που δήλωναν οι παραγωγοί στις ετικέτες και όχι σε εργαστηριακές αναλύσεις των 282 προϊόντων. Ορισμένες ετικέτες είχαν ελλιπή δεδομένα, ενώ δεν συμπεριλήφθηκαν μικρότερα καταστήματα λιανικής, αποκλειστικά διαδικτυακές μάρκες και εξειδικευμένα καταστήματα. Η μελέτη ήταν διατομεακή και δεν κατέγραψε την πραγματική κατανάλωση των προϊόντων από παιδιά ή ενηλίκους, συνεπώς τα αποτελέσματά της αφορούν τη διατροφική σύνθεση των δημητριακών που εξετάστηκαν και όχι την πρόκληση συγκεκριμένων επιπτώσεων στην υγεία. Οι ερευνητές επισημαίνουν ακόμη ότι οι διατροφικές πληροφορίες των ετικετών υπόκεινται σε περιθώρια αβεβαιότητας και προτείνουν μελλοντική χημική ανάλυση των δημητριακών ώστε να ελεγχθεί εργαστηριακά η ακρίβεια των δηλωμένων στοιχείων.

Αξίζει να υπενθυμίσουμε και την έρευνα του Πανεπιστημίου του Μίνστερ, που ανέλυσε 62 δείγματα από 14 βιομηχανικές γραμμές παραγωγής και εξέτασε μία διαφορετική παράμετρο: τον σχηματισμό φουρανίων και ακρυλαμιδίου (και τα δύο είναι καρκινογόνες ουσίες) σε διαφορετικά στάδια παρασκευής δημητριακών πρωινού. Οι υψηλότερες συγκεντρώσεις καταγράφηκαν στα πλήρως διογκωμένα δημητριακά τύπου puffed wheat, όπου μετά το puffing το φουράνιο έφθασε έως 247 μg/kg, το 2-μεθυλοφουράνιο έως 268 μg/kg και το ακρυλαμίδιο έως 302 μg/kg. Στα extruded cornflakes με έντονη θερμική επεξεργασία καταγράφηκαν έως 106 μg/kg φουρανίου και έως 305 μg/kg ακρυλαμιδίου. Η έρευνα συνέδεσε τον σχηματισμό των συγκεκριμένων ενώσεων κυρίως με στάδια όπως η εξώθηση, το τοστάρισμα, η ξήρανση και το puffing υπό υψηλή πίεση.

Ως συμπερασματική σύσταση, προτιμότερες επιλογές αποτελούν οι απλές νιφάδες βρώμης που δεν έχουν υποστεί τοστάρισμα ή μετατραπεί σε granola. Υφίστανται περιορισμένη θερμική επεξεργασία, δεν περνούν από διαδικασίες extrusion ή puffing και δεν εμφανίζουν έντονο καβούρδισμα. Εναλλακτικά, κατάλληλη επιλογή είναι το μούσλι χωρίς ψημένα κομμάτια, χωρίς τραγανά clusters, χωρίς extruded σχήματα όπως μπάλες ή δαχτυλίδια και χωρίς επικάλυψη ζάχαρης, όταν πρόκειται για απλό μίγμα δημητριακών και ξηρών καρπών. Στα cornflakes προτιμώνται όσα έχουν ανοιχτότερο χρώμα και δεν είναι έντονα ψημένα, καθώς το πιο σκούρο και καβουρδισμένο προϊόν υποδηλώνει υψηλότερη θερμική επιβάρυνση.

Συμπερασματικά και σύμφωνα με τη μελέτη του ΕΛΜΕΠΑ, τα δημητριακά πρωινού που απευθύνονται σε παιδιά περιέχουν σημαντικά υψηλότερες ποσότητες υδατανθράκων και σακχάρων, με την πλειονότητα των προϊόντων να υπερβαίνει τις συστάσεις για τα ελεύθερα και τα πρόσθετα σάκχαρα.

Τα δεδομένα σχετικά με την περιεκτικότητα των παιδικών δημητριακών σε σάκχαρα συμφωνούσαν με τις αντίστοιχες αξιολογήσεις του Nutri-Score, οι οποίες έδειξαν ότι μόλις το 20% των παιδικών έτοιμων προς κατανάλωση δημητριακών πρωινού (RTECs) βαθμολογείται με Α ή Β, ενώ ένα σημαντικό ποσοστό, 13,5%, λαμβάνει τη χαμηλότερη βαθμολογία Ε. Σάκχαρα εντοπίστηκαν σε όλα τα προϊόντα που απευθύνονταν σε παιδιά. Τα ευρήματα της μελέτης συνάδουν με τη δημοσιευμένη επιστημονική βιβλιογραφία από άλλες χώρες και υποδεικνύουν ότι απαιτείται δράση για τη βελτίωση της διατροφικής αξίας των έτοιμων προς κατανάλωση παιδικών δημητριακών πρωινού.

Θα πρέπει να εφαρμοστούν στρατηγικές δημόσιας υγείας και κατάλληλες ρυθμίσεις, ώστε να βελτιωθεί το διατροφικό προφίλ των έτοιμων προς κατανάλωση δημητριακών πρωινού, ιδιαίτερα εκείνων που απευθύνονται σε παιδιά. Παράλληλα, η βιομηχανία τροφίμων θα πρέπει να δώσει προτεραιότητα στη μείωση των πρόσθετων σακχάρων στα παιδικά δημητριακά, προκειμένου να βελτιωθεί η διατροφική τους αξία και να ανταποκρίνονται στις διατροφικές συστάσεις.

Scientific source: Gkoura, Electra Anna, and Vassilios Raikos. 2025. “The Nutritional Content of Ready-to-Eat Breakfast Cereals in the Greek Market: A Cross-Sectional Analysis of Child- and Adult-Marketed Products.” Applied Sciences 15, no. 17: 9538. https://doi.org/10.3390/app15179538

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ

• Μολυσμένο μαρούλι πίσω από 2 θανάτους και δεκάδες χιλιάδες κρούσματα – Κύμα αγωγών για το ξέσπασμα κυκλοσπορίασης
• Μέχρι πότε μπορούμε να τρώμε καρπούζι στην Ελλάδα; Και πότε πρέπει να σταματήσουμε να το αγοράζουμε;
• Ανάκληση-μαμούθ 250.000 ψυγείων λόγω κινδύνου πυρκαγιάς – 19 περιστατικά υπερθέρμανσης και φωτιάς (φωτογραφίες)
• Χρήση ασπαρτάμης σε τρόφιμα και ποτά: Σε λίγες ημέρες η κρίσιμη γνωμοδότηση της EFSA – Τι μπορεί να αλλάξει στην ευρωπαϊκή βιομηχανία
• Τα παιχνίδια που οδήγησαν δύο παιδιά στο χειρουργείο – Ανακαλούνται 213.500 σετ και 22 μοντέλα (φωτογραφίες)
• Υποψίες απάτης σε ελληνικό μέλιμε κιτρικό/οξικό οξύ, ξένη αμυλάση και αποκλίσεις σακχάρων – Δύο περιπτώσεις σε αναφορά της Κομισιόν
• Παραλία στην Εύβοια γέμισε με κάτω άκρα πουλερικών – Xιλιάδες πόδια από κοτόπουλα και γαλοπούλες – Έρευνα του Λιμενικού
• Επικίνδυνα φορτία τροφίμων από την Τουρκία: Εκατοντάδες ειδοποιήσεις για αποξηραμένα σύκα και πιπεριές, +279% οι απορρίψεις στα σύνορα
• Βρασμένα φρέσκα φασολάκια: Τρεις επιστημονικές μελέτες δίνουν απαντήσεις για το δημοφιλές ελληνικό φαγητό
• Lidl: Σοβαρός κίνδυνος από δημοφιλές τρόφιμο – Στα 31 εκατομμύρια CFU/g το μικροβιακό φορτίο – Διανομή σε 13 χώρες και απανωτές ανακλήσεις
• Ελληνικό έξτρα παρθένο ελαιόλαδο: Τρεις αναφορές σε ένα μήνα από τη Γερμανία, για νοθεία με ηλιέλαιο
• Ελλάδα: Αποσύρθηκε τελικά από την αγορά το πιάτο με τη μετανάστευση μελαμίνης στα τρόφιμα (φωτογραφία) – Η νέα ενημέρωση του RASFF
• Το τυρί τσένταρ στην τελευταία θέση νέας επιστημονικής αξιολόγησης του Κέμπριτζ